Άρθρο: Ευτυχία Παπαγιάννη
Ψυχολόγος
Υπ. Διδ. Διαπροσωπικών Σχέσεων και Επιρροής
Παντείου Παν/μίου Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών


Στο ”Μαμά τα παιδιά με πειράζουν.. Μέρος Ι” αναφερθήκαμε στο φαινόμενο του εκφοβισμού/θυματοποίησης (bullying), καθώς και στα χαρακτηριστικά των παιδιών-θυμάτων. Στο δεύτερο μέρος πρόκειται να προσδιορίσουμε τα ιδιοσυγκρασιακά στοιχεία των παιδιών-θυτών.

Μέσα από την παρατήρηση στο σχολείο διαπιστώνουμε πως ο θύτης ή εκφοβιστής δε διαφέρει από τα υπόλοιπα παιδιά ως προς την εμφάνιση ή στην ομάδα την οποία ανήκει. Γενικά, τα παιδιά-θύτες έχουν καλή εικόνα για τον εαυτό τους, δεν είναι ανασφαλή ή αγχωτικά και η επιθετικότητα είναι απολύτως αποδεκτή απ’την πλευρά τους. Θα περίμενε κανείς πως πρόκειται για άτομα με ελλιπείς κοινωνικές δεξιότητες. Αντιθέτως, μελετούν προσεκτικά ποια στρατηγική θα χρησιμοποιήσουν, έτσι ώστε να επιβάλλουν τη δύναμη και την κυριαρχία τους στους άλλους.

Οι απόψεις σχετικά με την αυτοεκτίμηση των παιδιών-θυτών διαφοροποιούνται. Κάποιοι υποστηρίζουν πως τα παιδιά στρέφονται στον εκφοβισμό για να επιβεβαιωθούν. Είναι ένας τρόπος για να τραβήξεις την προσοχή των άλλων. Ακούς να λένε πως: Εάν τσακώνεσαι συχνά, όλοι θα σε προσέξουν. Η επιθετικότητά τους, με άλλα λόγια, ενδεχομένως να πηγάζει περισσότερο από την ανάγκη τους να τραβήξουν την προσοχή, παρά από την επιθυμία τους να επιβληθούν στους άλλους. Αντίθετα, άλλοι αμφισβητούν την άποψη πως οι θύτες έχουν χαμηλή αυτοπεποίθηση και υποστηρίζουν πως κάτω από τη “σκληρή επιφάνεια” δεν κρύβονται άτομα ανασφαλή ή αγχωτικά. Νιώθουν σίγουροι για τον εαυτό τους χωρίς να διακατέχονται από άγχος ή ενοχές για ό,τι διαπράττουν. H επιθετικότητα λογίζεται ως μέσο επιβολής της θέσης τους στην ομάδα. Τέλος να πούμε πως ακόμα και οι φίλοι που επιλέγουν θα πρέπει να είναι θετικά προσκείμενοι στη βία, ώστε να ανατροφοδοτείται και να ενισχύεται η δική τους επιθετική συμπεριφορά.

Πώς καταλαβαίνω ότι το παιδί μου μπορεί να εκφοβίζει;

Υπάρχουν, ωστόσο, ορισμένα σημεία αναγνώρισης για το αν ένα παιδί εκφοβίζει. Αρχικά να αναφέρουμε πως τα παιδιά-θύτες είναι σωματικά δυνατότερα και ίσως ηλικιακά μεγαλύτερα από τα θύματά τους. Διακρίνονται από παρορμητικότητα και τάση να κυριαρχούν στους άλλους και να τους υποτάσσουν. Συνήθως είναι πιο αποτελεσματικά σε ομαδικά παιχνίδια όπου επιβάλλουν τον εαυτό τους με αθέμιτα μέσα, όπως είναι οι απειλές. Είναι οξύθυμα, με χαμηλή ανοχή και με δυσκολία υπακούουν και συνετίζονται σε κανόνες.

Πρόκειται για παιδιά που παρουσιάζουν επιθετική και αντιδραστική συμπεριφορά προς τους ενήλικες, συμπεριλαμβανομένου των γονιών και των δασκάλων τους και επιζητούν διακαώς να επικρατήσουν όταν βρίσκονται σε αντιπαράθεση μαζί τους. Ακόμη δείχνουν σκληρότητα και δύναμη και είναι λιγότερο συμπονετικοί απέναντι στα συναισθήματα των άλλων (ενσυναίσθηση). Στις περισσότερες των περιπτώσεων παρουσιάζουν αντικοινωνική συμπεριφορά και προβλήματα διαγωγής όπως, κλοπές, καταστροφή ξένης περιουσίας (βανδαλισμός) και χρήση αλκοόλ. Τέλος, έχουν συχνά χαμηλές επιδόσεις και αρνητική στάση απέναντι στο σχολείο.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει η άποψη της Κοινωνικής Ψυχολογίας, πως όταν σε ένα αρνητικό συμβάν, όπως είναι ο εκφοβισμός, συμμετέχουν πολλά πρόσωπα, τότε η αίσθηση της προσωπικής ευθύνης φθίνει. Το άτομο – το παιδί-θύτης στη συγκεκριμένη περίπτωση – δεν αποδίδει την ευθύνη στον εαυτό του, δε νιώθει ενοχές για ό.τι διέπραξε, με αποτέλεσμα να επαναλαμβάνει την αρνητική συμπεριφορά.

Αρκετοί ερευνητές και επαγγελματίες ψυχικής υγείας τονίζουν την ανάγκη καταστολής της δράσης τους μέσα από ειδικά σχεδιασμένα προγράμματα παρέμβασης. Τα παιδιά-θύτες θεωρούνται ομάδα υψηλού κινδύνου επειδή τείνουν στο μέλλον να εμπλακούν σε εγκληματικές συμπεριφορές καθώς και σε χρήση ναρκωτικών και αλκοόλ.


Προτεινόμενη βιβλιογραφία

Beran, T. & Shapiro, B. (2005). Evaluation of an anti-bullying program: Student reports of knowledge and confidence to manage bullying. Canadian Journal of Education, 28, 700- 717.

Bosworth, K., Espelage, L. D. & Simon, R. T. (1999). Factors associated with bullying behavior in middle school students. The Journal of Early Adolescence, 19, 341-362.

Carlson, W. L., &Cornell, G. D. (2008). Differences between persistent and desistent middle school bullie. School Psychology International, 29, 442-451.

Jollife, D. & Farrington, P. D. (2006). Examining the relationship between low Empathy and bullying. Aggressive Behavior, 32, 540-550.

Olweus, D. (1993). Bullying at school. What we know and what we do. Oxford: Blackwell.