Άρθρο: Νικολέτα Καμινιώτη


Ο ναρκισσισμός ως όρος πήρε το όνομά του από τον Νάρκισσο στην Ελληνική μυθολογία, ο οποίος ερωτεύτηκε το είδωλό του στην αντανάκλαση μιας πηγής στο νερό και ανίκανος να την αποχωριστεί, παρέμεινε στη θέση αυτή αυτοθαυμαζόμενος μέχρι που υπέστη μαρασμό και πέθανε.

Tι είναι πραγματικά όμως ο ναρκισσισμός; Είναι εκδήλωση υπερβολικής αγάπης προς τον εαυτό η ακριβώς το αντίθετο;

Ο ναρκισσιμός ως ψυχικό φαινόμενο χαρακτηρίζεται από υπέρμετρο εγωισμό, υπερβολική αναζήτηση θαυμασμού από τον περίγυρο και απουσία ενσυναίσθησης για τους άλλους  και χρησιμοποιείται επίσης ως όρος για να περιγράψει τις Ναρκισσιστικές Διαταραχές Προσωπικότητας. Ο ναρκισσισμός  έχει τις ρίζες του στη βρεφική ηλικία. Αναλυτικότερα, κάθε άνθρωπος ως βρέφος αναπτύσσει μια ναρκισσιστική συμπεριφορά καθώς δεν μπορεί να επιβιώσει χωρίς το πρόσωπο που το φροντίζει, που είναι συνήθως η μητέρα, επικεντρώνοντας έτσι αποκλειστικά στην κάλυψη των δικών του μόνο αναγκών. Πέρα των βιολογικών αναγκών, εξίσου σημαντική κρίνεται και η κάλυψη των συναισθηματικών αναγκών του βρέφους από την μητέρα. Όταν η μητέρα θέτει τον εαυτό της ως καθρέφτη για το παιδί χωρίς να προβάλλει πάνω του ασυνείδητα τις δικές της ανάγκες ή επιθυμίες, συμβάλλει  στην διαμόρφωση της ταυτότητας του παιδιού και το βοηθάει να έρθει σε επαφή με τον αληθινό του εαυτό. Έχοντας λάβει αγάπη από την μητέρα, αρχίζει και το ίδιο να δίνει αγάπη και να ενδιαφέρεται και για τους άλλους στο κόσμο του και όχι μόνο για τον εαυτό του. Το άτομο, έτσι αναπτύσσει έναν υγιή ναρκισσισμό και μια αυθεντική σχέση με τον εαυτό του αλλά και τους άλλους. Χαρακτηρίζεται επίσης από συναισθηματική σταθερότητα, ικανοποιητικές διαπροσωπικές σχέσεις και περηφάνια για τα επιτεύγματα του, με τελικό αποτέλεσμα τον αυτοσεβασμό.

Στο άλλο άκρο, ο παθολογικός ναρκισσισμός συνίσταται στην αίσθηση μεγαλείου που συνυπάρχει με συναισθήματα μειονεξίας, χωρίς να υπάρχει απαρτίωση των δύο.  Σε αυτή την περίπτωση η μητέρα δεν είναι σε θέση να καλύψει τις συναισθηματικές ανάγκες του βρέφους ή να θέσει τον εαυτό της ως καθρέφτη. Το βρέφος έχοντας βιώσει απόρριψη διαμορφώνει ασυνείδητα έναν ιδανικό εαυτό, έναν ψευδή εαυτό που το χρησιμοποιεί ως ασπίδα για να προστατεύσει τον εαυτό του από τον πόνο. Ακριβώς αυτήν η ασπίδα αποτελεί την «μάσκα» του «ναρκίσσου».

 Η αυτοεκτιμήση των «ναρκίσσων» είναι ιδιαίτερα εύθραυστη και εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τον θαυμασμό και την επιδοκιμασία των άλλων. Αυτή η υπερβολική εκδήλωση αγάπης προς τον εαυτό αποτελεί στη  πραγματικότητα ένα προσωπείο. Ο «νάρκισσος» ψάχνει μέσα από τους άλλους την αγάπη που δεν έχει πάρει από την  μητέρα του. Αυτός ο αγώνας του να είναι τέλειος αποτελεί μια στάση άμυνας απέναντι στα απορριπτικά συναισθήματα που βίωσε στην βρεφική του ηλικία, μια άμυνα απέναντι στην σκέψη πως ο ίδιος δεν αξίζει, αφού η μητέρα του δεν τον αγάπησε.

Τα άτομα αυτά είναι συνήθως επιτυχημένα, με πολλά επιτεύγματα ή βρίσκονται σε υψηλές πολιτικές ή κοινωνικές θέσεις. Είναι ισχυρογνώμονες και απόλυτοι στις απόψεις τους διατηρώντας μια αίσθηση παντοδυναμίας και αισθάνονται θυμό και ματαίωση μόλις αποτυγχάνουν να γίνουν αντικείμενο θαυμασμού. Θεωρούν τον εαυτό τους πολύ σημαντικό είτε έχει είτε δεν έχει σημειώσει κάποιες ιδιαίτερες επιτυχίες στη ζωή τους. Μπορεί να  έχουν φαντασιώσεις για την επιτυχία, την ευφυΐα, τη δύναμη, την ομορφιά και την ιδανική αγάπη και επειδή πιστεύουν ότι είναι σπουδαίοι, θεωρούν ότι μπορούν να τους καταλάβουν μόνο σπουδαίοι  άνθρωποι, των οποίων τη συναναστροφή επιζητούν. Επίσης, μπορεί να εκμεταλλεύονται τους άλλους πρακτικά και συναισθηματικά για τους σκοπούς τους, να αναπτύσσουν υπεροπτική και αλαζονική συμπεριφορά.

Οι συναισθηματικές σχέσεις αυτών των ατόμων είναι συνήθως ασταθείς και παροδικές ενώ απαραίτητο κριτήριο για την επιλογή ερωτικού συντρόφου είναι ο θαυμασμός του άλλου ο οποίος κρίνεται πιο σημαντικός από την αγάπη του. Ξεκινούν συχνά μια ερωτική σχέση εξιδανικεύοντας στην αρχή τον σύντροφό τους. Αυτός όμως ο ενθουσιασμός τελειώνει γρήγορα ίσως επειδή ένας καλύτερος σύντροφος έχει βρεθεί, ίσως επειδή η απόκτηση μιας πιο ρεαλιστικής εικόνας του συντρόφου είναι ανεπιθύμητη ή ίσως επειδή βιώνουν την πραγματική δέσμευση και οικειότητα ως απειλή. Έτσι, ξεκινούν μια σχέση με έναν νέο σύντροφο που δεν έχει τα ελαττώματα του προηγούμενου συντρόφου. Χρησιμοποιούν συνήθως τους συντρόφους τους για να καλύψουν τις δικές τους ανάγκες αυτοεκτίμησης.  Αυτό το μοτίβο παρατηρείται και στις άλλες σχέσεις τους. Εξιδανικεύουν για παράδειγμα τον γιατρό τους, τους φίλους του κτλ., αλλά όταν δεν τους ικανοποιούν πλεόν, η αυτοεκτίμησή τους πέφτει. Προκειμένου να μην έρθουν αντιμέτωποι με αυτό, επιλέγουν να υποτιμήσουν τον άλλο.

Συνοψίζοντας, ο «νάρκισσος» είναι ένα βαθιά πληγωμένο παιδί, με μια κατακερματισμένη αίσθηση εαυτού. Θα συνεχίσει να ζει μέσα από την ψευδή εικόνα μεγαλείου του, μια εικόνα που «φωνάζει» την χαμηλή αυτοεκτίμησή και την έλλειψη αγάπης, αν δεν κανει συνειδητά τα αίτια του πόνου του.


Προτεινόμενη Βιβλιογραφία

Χριστοπούλου., Α. (2008). Εισαγωγή στη Ψυχοπαθολογία του Ενήλικα. Εκδόσεις Τόπος

Campell.,W. K., & Foster., C.A. (2002). Narcissism and Commitment In Romantic Relationships: An Investment Model Analysis. Personality and Social Psychology Bulletin.

Kohut., H., (2009). The Analysis of the self: A Systematic Approach to the Psychoanalytic Treatment of Narcissistic Personality Disorders. The University of Chicago Press.