Άρθρο: Μένη Κουτσοσίμου
Ψυχολόγος
Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας ΜΔΕ στην Κοινωνική Ψυχιατρική-Παιδοψυχιατρική
Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Ιωαννίνων
Μεταδιδάκτωρ Ιατρικής Παν/μίου Ιωαννίνων στην Ποιότητα Υπηρεσιών


Συμβαίνει…
να νιώθει ότι σ’ ερωτεύεται χωρίς καμία πρότερη υποψία…
να πιστεύει ότι σε διεκδικεί από τη μοναξιά του θεραπευτή.
να παίζει με το μυαλό σου, αφού δεν του ζητάς μαγνητική…
Κι όλα αυτά πριν σκάσει το παραμύθι, ότι σου πουλούσε έρωτα…

Συμφέρει…
να παίρνει ό,τι χρειάζεται με διαμονή all inclusive…
να σ’ επιλέγει συνειδητά γιατί τα κάνεις όλα και συμφέρεις
να έχει την πίτα ολόκληρη και το σκύλο χορτάτο…
να φαντάζεται ότι θα τη σκαπουλάρει ως ψόφιος κοριός…

Στη ζωή γελά καλύτερα, αυτός που γνωρίζει.
Ας το πάρω αλλιώς, για να σας βάλω στο παιχνίδι.

Η σχέση θεραπευτή- θεραπευόμενου συγκαταλέγεται σε αυτές τις περίπλοκες, μυστηριώδεις και απείρως θελκτικές σχέσεις. Όχι ότι σε άλλες ειδικότητες δε συμβαίνει αυτό, καθότι υπάρχουν έρευνες και δεδομένα για κάθε κατηγορία. Όσον αφορά όμως στην ψυχοθεραπευτική σχέση, επιλέγεις να εκτεθείς ψυχικά, σ’ έναν άγνωστο μέχρι πρότινος συνάνθρωπό σου. Στο πεδίο μου, διαλέγω ειδικό σημαίνει ότι υπάρχει κάτι που με τραβά επάνω του, το οποίο δεν ερμηνεύεται σε μία φράση. Ενοχικά και ανομολόγητα, πίσω από την πιθανή εξέλιξη της σχέσης, υποβόσκει η δυναμική των πρότερων σχέσεων με τον πατέρα και τη μητέρα του θεραπευομένου.
Ο/η ασθενής ερωτεύεται την/τον αναλυτή του/της, χωρίς αυτό όμως να σημαίνει ότι την/τον αγαπάει. Κατά βάση, ο έρωτας που εκφράζεται, σημαίνει ότι έχει την επιθυμία να την/τον ακουμπήσει, να φλερτάρει κι ενδεχομένως να συνουσιαστεί μαζί του/της, ο οποίος περιέργως τον/την διεγείρει με κάθε του λέξη, με κάθε του κίνηση, αν και, η/ο ίδια/ος δεν κάνει κάτι άλλο, εκτός της προβλεπόμενης αναλυτικής διαδικασίας.
Κι ενώ το θέμα είναι αποδεκτό στον κόσμο της ψυχολογίας και της ψυχιατρικής, έχουν αναζητηθεί οι αιτίες αλλά και οι τρόποι διαχείρισης του εν λόγω φαινομένου. Η εξήγηση βρίσκεται για άλλη μια φορά στην πεποίθηση του Φρόιντ ότι η ψυχανάλυση δε χρειάζεται εντυπωσιασμούς, επειδή είναι διάχυτη παντού. Συνεπώς, ο ειλικρινής αναγνώστης οφείλει να είναι συναισθηματικά ενεργός και συμμετέχων. Δεν μπορεί να υπάρχει ουδέτερος αναγνώστης, δηλαδή, άτομο χωρίς ψυχικό όργανο, όπως δεν μπορεί να υπάρχει άτομο χωρίς εγκέφαλο ή, χωρίς ήπαρ.

Ποιοι είναι όμως οι ρόλοι που υιοθετούνται σε αυτό το σχήμα σχέσης;

Τον «σωτήρα» τον ενσαρκώνει ο θεραπευτής.
Ένας απόλυτα αφοσιωμένος ακροατής, ως μοναδικός εναπομείναντας άνθρωπος στο πλάι του θεραπευομένου…
Με κύρος, εξουσία απέναντι στον θεραπευόμενο, επιτρέποντας ουσιαστικά να φανεί μόνο η επαγγελματική πλευρά του…
Συνυφασμένος με μία μυστηριώδη αύρα, ο θεραπευτής παίρνει μυθικές διαστάσεις… «είσαι ο Άγγελός μου»…
Δυνατός, αγέρωχος, συμπονετικός, αποκλειστικά δικό του πλεονέκτημα…
Κατέχοντας την τεχνογνωσία που απαιτείται να παρουσιαστεί και να «φροντίσει» τον άνθρωπο που στέκεται απέναντί του…
Στο ρόλο του «θύματος», ο ασθενής, ενσαρκώνει αυτόν που αποζητάει απελπισμένα βοήθεια.
Εναποθέτει τις ελπίδες του σ’ εκείνον, πριν καν μπει στο γραφείο, νιώθει ότι έχει κλείσει ραντεβού και ο άλλος κρατάει τη λύση στα χέρια του.
… μάλιστα.
Όπως τον έχουν μάθει από παιδί, υποσυνείδητα, αυτός που έχει τη λύση είναι και αυτός που έχει την εξουσία.
Κι έτσι ξεκινά το παιχνίδι με άνισους ρόλους.
Ο ψυχοθεραπευτής του γίνεται η ελπίδα του, το γραφείο του, το λιμάνι του.
Ζητά ενθάρρυνση, διεκδικεί την προσοχή σου, σαν παιδί, ενίοτε και κακομαθημένο.
Και αν δώσεις πίστη σε έναν άνθρωπο, μπορεί να σου δώσει και την ψυχή του.
Μην τάξεις όμως σε παιδί και σε άγιο, έλεγαν οι παλιοί.

Θεωρητικά λοιπόν για να το ξεκαθαρίσουμε, έχεις τρεις γενετήσιες ανάγκες.
1η Ανάγκη: Να νιώθεις ελεύθερος, με κάθε κόστος και με οποιοδήποτε τρόπο.
Ως φυλακισμένος φτάνεις στην πόρτα του, εγκλωβισμένος σε αναμνήσεις, απωθημένα, σταυροδρόμια και ενοχικά συμπλέγματα. Στο θεραπευτή σου έγκειται η ελευθερία του να νιώσεις ουσιαστικά ελεύθερος, γιατί σε αφήνει να γίνεις αυτό που θέλεις να είσαι πραγματικά ή αυτό που νιώθεις ότι είσαι.
Βέβαια πόσο ελεύθερος είσαι όταν είσαι υπόδουλος των ίδιων σου αναγκών;
2η Ανάγκη: Θέλεις να ακούγεσαι.
Σκέφτεσαι… να και κάποιος που μπορεί να βρίσκει το βαθύτερο νόημα των σκέψεών σου, ένας αντικειμενικός κριτής που σε προστατεύει από τις αντανακλάσεις σου, χωρίς να σπάσει τον καθρέφτη σου.
Σε ικανοποιεί όλο αυτό, μορφοποιεί όλα όσα φοβήθηκες ποτέ να αντιμετωπίσεις.
3η Ανάγκη: Πεθαίνεις ν’ ανήκεις κάπου.
Ως μέλος ομάδας… να ανήκεις σώμα, ψυχή και πνεύμα σε κάποιον. Να σου ανήκει κάποιος. Έτσι φτάνεις να αποζητάς το «εμείς», μέσα από την ισχυροποίηση του «εγώ». Ως μέρος της ψυχοθεραπευτικής διαδικασίας, αναλαμβάνεις το ρόλο σου και με πειθαρχία, συνέπεια και φαντασία, θα φτάσεις στο στόχο σου με το «μαζί» που τόσο ενδόμυχα επιθυμούσες.

Έχουμε λοιπόν τρεις ανάγκες που προσωποποιούνται σε έναν άνθρωπο.
Σκέψου το ασυνείδητο σαν μία φουσκωμένη μπάλα, που πρόκειται να εκραγεί υπό ελεγχόμενες συνθήκες, προκειμένου να εκφραστεί, έτσι ώστε να δημιουργήσει νέα νοήματα και λέξεις. Ο διαρκής βομβαρδισμός του από τις απωθήσεις, το έχουν καταστήσει πελώριο. Προς το σκοπό αυτό η ενέργειά του είναι έτοιμη να δεσμευτεί ερωτικά ανά πάσα στιγμή. Συνεπώς, η ερωτική δέσμευση είναι η εύκολη και ελπιδοφόρος κατάσταση ότι θα ανακουφιστείς ψυχικά, έστω και προσωρινά από το βάρος των διεγέρσεων.
Ερωτεύεσαι λοιπόν όχι τον άνθρωπο που έχεις απέναντί σου αλλά τις ίδιες του τις αντανακλάσεις. Ερωτεύεσαι όλα όσα θέλεις να έχεις, να κατακτήσεις και να διατηρήσεις, όλα αυτά που μέσα από το πρόσωπο του θεραπευτή σου δίνονται στο πιάτο χωρίς καμία προσπάθεια… περιμένοντας από εκείνη/ον το πράσινο φως.
Ο άνθρωπος που έχεις απέναντί σου δεν είναι Θεός. Έχει τα πάθη του, τις περιέργειες και τις ιδιοτροπίες του, εκείνη όμως τη μοναδική ώρα που είναι απέναντί σου, είναι σώμα και πνεύμα ο καλύτερος επαγγελματίας που μπορεί, μόνο για σένα. Αφήνει στην άκρη τα βιώματα, τις σκέψεις και τις καθημερινές του συνήθειες και γίνεται αποκλειστικά για σένα ο κλειδοκράτορας που τόσο έχεις ανάγκη.
Ερωτεύεσαι λοιπόν τον κλειδοκράτορα, που θα σου δώσει το κλειδί για να ανακαλύψεις τους δικούς σου θησαυρούς…

… έρωτας με ανταμοιβές δε λέγεται έρωτας, αλλά οφθαλμαπάτη…

Η δεοντολογική συμπεριφορά του αναλυτή κατά τη διάρκεια της ερωτικής μεταβίβασης του ασθενούς δεν θα μας απασχολήσει. Ο αναλυτής αυτονόητα ούτε πρόκειται να ενδώσει στις απαιτήσεις του ασθενούς του, ούτε και να απορρίψει τον ασθενή του από φόβο ή, δήθεν προς χάρη του. Δεοντολογικά και ηθικά απαγορεύεται οποιαδήποτε άλλη μορφή σχέσης ανάμεσα στους δύο ρόλους, εφόσον ο εκάστοτε θεραπευτής κατέχει την εξουσία στα χέρια του και μπορεί να χειριστεί τον ασθενή του. Εφόσον λοιπόν προκύψει αντίστοιχη συνθήκη, ο ασθενής παραπέμπεται σε άλλον θεραπευτή για την ομαλότερη ολοκλήρωση των συνεδριών.
Ο θεραπευτικός δεσμός αποτελεί έναν αέναο χορό ανταλλαγής ρόλων, ιδεών, συναισθημάτων και προκλήσεων και προσδιορίζει ως επί το πλείστον, την κινητήριο δύναμη προς την θεραπευτική αλλαγή, οπότε γίνεται και προσπάθεια διαχείρισης και αξιοποίησης των συναισθημάτων του ασθενούς καθ οδόν. Από τη στιγμή όμως που παραβιαστούν τα όρια και μεγεθυνθούν τα αισθήματα, η διακοπή κρίνεται επιβεβλημένη.
Όπως διακρίνεις, στο πρόσωπο του θεραπευτή σου μπορεί να βρεις τον καλύτερο σύμμαχο και φυσικά να τον μετουσιώσεις νοητικά στον ιδανικότερο σύντροφο. Κανείς όμως δε θέλει έναν σύντροφο-επαγγελματία, full-time job.

Τώρα, ας ξαναγυρίσουμε σε παρακαλώ στον πρόλογο και δώσε βάση.

Σε προσεγγίζει Εκείνος/η που θέλει να σε κερδίσει… ανθρώπινα.
Σε διεκδικεί έξυπνα, με συνέπεια, αποτελεσματικά και ανταποκρίνεσαι.
Σου αποκρύπτει την αλήθεια του, ό,τι κι αν σημαίνει, ενώ εσύ δεν είσαι μέντιουμ.
Περνάει δύσκολες στιγμές και συ τον στηρίζεις… ανθρώπινα.

Χωρίς…
να υπάρχει ούτε υποψία ούτε αίτημα για ψυχοθεραπευτική σχέση,
καμία πρότερη υπόνοια ότι σε βλέπει ως ψυχοθεραπευτή του,
ιδιότητες, πέρα από ρόλους, απλά ως άνθρωπο, γιατί είσαι Εσύ.

Όταν ο/η άλλος/η σε ερωτεύεται και δηλώνει ερωτευμένος/η…
και προσποιείται ότι είσαι ο θεραπευτής του, στην πρώτη αποκάλυψη,
για να σώσει ό,τι γίνεται αν σώζεται… που δεν θα σωθεί εντέλει,
τότε δεν μιλάμε για έρωτα… μιλάμε για ανήθικη ψυχή.

Όταν ο/η άλλος σε ερωτεύεται και δηλώνει ερωτευμένος/η…
και σε χρησιμοποιεί για να λύσει ταυτοχρόνως τα προβλήματά του,
ικανοποιώντας ανάγκες, σε όρια που καταπατά και επιλογές που παραβιάζει
… τότε δεν μιλάμε για έρωτα… μιλάμε για ανήθικο παιχνίδι.​

Δώσε βάση όμως…
Για την αλήθεια, λένε πως είναι πολύ γυμνή, γι’ αυτό και δεν αρέσει…
δεν κρύβεται όμως… το μόνο σίγουρο… κρύβεται άλλωστε το μοιραίο;
Επειδή λοιπόν οι μ@λ@κίες, πάντα επιστρέφονται… και αναδρομικά…
κανόνας Νο 69… ό,τι δίνεις παίρνεις στη ζωή… θεώρημα, αξίωμα και νόμος.

Κι όταν σου μιλά ο Άνθρωπος πίσω από το ρόλο… να τον ακούς… στο υπογράφω.


Προτεινόμενη βιβλιογραφία

Κουτσοσίμου Μένη (2007). Η Πρόκληση του Θεραπευτικού Δεσμού, Ιατρική σχολή Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. ISBN: 9789602331804
https://www.academia.edu/23424248/%CE%97_%CE%A0%CF%81%CF%8C%CE%BA%CE%BB%CE%B7%CF%83%CE%B7_%CF%84%CE%BF%CF%85_%CE%98%CE%B5%CF%81%CE%B1%CF%80%CE%B5%CF%85%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CF%8D_%CE%94%CE%B5%CF%83%CE%BC%CE%BF%CF%8D_-_%CE%A0%CE%B1%CE%BD%CE%B5%CF%80%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%AE%CE%BC%CE%B9%CE%BF_%CE%99%CF%89%CE%B1%CE%BD%CE%BD%CE%AF%CE%BD%CF%89%CE%BD_%CE%99%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B9%CE%BA%CE%AE_%CF%83%CF%87%CE%BF%CE%BB%CE%AE_2007_ISBN_9789602331804

Κουτσοσίμου Μένη, Animartists, Με όλο το θάρρος που σου έχω, οι μ@λ@κίες επιστρέφονται και αναδρομικά… guarantee!

Με όλο το θάρρος που σου έχω… Οι μ@λακίες επιστρέφονται και αναδρομικά… Guarantee!

Κουτσοσίμου Μένη, Animartists, Κανόνας Νο 69

Κανόνας Νο 69