Άρθρο: Φωτεινή Μαυρογιώργη
Ψυχολόγος

Επιμέλεια: Κωνσταντίνος Χασαπλαδάκης
φιλόλογος


Η αρχετυπική θεωρία του Carl Jung υποστηρίζει ότι όλες οι μορφές στο σύμπαν είναι ιδιαίτερες περιπτώσεις των αφηρημένων ιδεών ή αρχετύπων. “Ένα αρχέτυπο είναι ένα παγκόσμια κατανοητό σύμβολο ή μοτίβο συμπεριφοράς, ένα πρωτότυπο το οποίο άλλα αντιγράφουν”. Η ιδέα (ή ένα αρχέτυπο) ενός τριαντάφυλλου δεν βασίζεται σε κάποιο συγκεκριμένο τριαντάφυλλο, είναι μάλλον μία αφαίρεση κάθε τριαντάφυλλου στο παρελθόν, το παρόν και το μέλλον.
Η αγάπη είναι μία αρχετυπική ιδέα. Υπάρχει από καταβολής κόσμου και θα συνεχίσει να υφίσταται όσο υπάρχει πνοή στον κόσμο. Όταν ο Οιδίποδας σκότωσε τον πατέρα του Λάιο και παντρεύτηκε τη μητέρα του Ιοκάστη, το έκανε γιατί την αγαπούσε. Έτσι συμβαίνει και με μας. Μεγαλώνοντας, αγαπάμε τη μητέρα μας, όχι τις μητέρες γενικά, και αυτό θα ισχύει για τις επόμενες γενιές. Το ότι υπάρχει αγάπη μεταξύ μητέρας και παιδιού είναι αρχετυπική, είναι μία καθολική ανθρώπινη αλήθεια. Αλλά αυτή η στυγνή αφαίρεση παίρνει ζωή μέσα από την δική μας, πραγματική αγάπη για τη μητέρα μας.
Σύμφωνα με τον Carl Jung, η αγάπη εκφράζεται μέσα από τέσσερις μορφές που προέρχονται από την ελληνική γλώσσα, που έχει κάνει τον διαχωρισμό των λέξεων, οι οποίες, όπως κάθε νόμισμα, έχει δύο πλευρές, τη φωτεινή και τη σκιώδη.
      Στοργή (storge). Είναι η φυσική αγάπη, όπως αυτή γίνεται αντιληπτή από τους γονείς για τα παιδιά τους και αντίστροφα, ή μεταξύ αδερφών. Περιγράφει τις σχέσεις μέσα στην οικογένεια. Θεωρείται, επίσης, ότι εκφράζει την απλή αποδοχή ή τον συμβιβασμό με καταστάσεις. Η σκιά της στοργής είναι η αδιαφορία και, πράγματι, ανάμεσα σε συγγενικά πρόσωπα δε συναντάμε τόσο συχνά το μίσος αλλά την αδιαφορία, ως αποτέλεσμα του θυμού.
       Φιλία (philia). Είναι η συνειδητή ή σοφή αγάπη. Πρόκειται για μία ήρεμη, ενάρετη αγάπη, μία έννοια που αναπτύχθηκε από τον Αριστοτέλη. Περιλαμβάνει την πίστη στους φίλους, την οικογένεια και την κοινότητα και απαιτεί αρετή, ισότητα και οικειότητα. Είναι ορθολογική. Σε αυτήν την κατηγορία επιλέγουμε, για παράδειγμα, τον φίλο που θα αγαπήσουμε. Η σκιώδης μορφή της είναι η προδοσία και η αντιπάθεια, κοινώς παύουμε να πιστεύουμε το πρόσωπο που αγαπήσαμε.
     Αγάπη (agape). Η πνευματική αγάπη. Πρόκειται για την άνευ όρων, αλτρουιστική αγάπη, που πηγάζει από την καρδιά, με την έννοια του να δίνεις και να μην περιμένεις αντάλλαγμα. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα για την πνευματική αγάπη είναι η σχέση πιστού – Θεού ή η σχέση που αναπτύσσουμε με τον εαυτό μας. Σκιά της αγάπης είναι ο ναρκισσισμός, το χαρακτηριστικό εκείνο που κάποιος δεν μπορεί να δει πέρα από τον εαυτό του, δεν μπορεί να σχετιστεί. Η λέξη ναρκισσισμός προέρχεται από τον ήρωα της ελληνικής μυθολογίας Νάρκισσο. Ο ωραίος νέος, κάποια μέρα καθισμένος κοντά σε μια πηγή, είδε το πρόσωπό του στα νερά της πηγής. Στη θέα αυτή λέγεται πως τόσο πολύ θέλχθηκε, που θέλησε βυθίζοντας το βραχίονα του στο νερό να τη συλλάβει. Επειδή, όμως, παρά τις προσπάθειές του δεν το κατόρθωνε παρέμεινε στη θέση αυτή αυτοθαυμαζόμενος μέχρι που υπέστη μαρασμό και πέθανε. Η σύγχρονη ψυχολογία έχει πάρει αυτόν τον μύθο για να περιγράψει μία διαταραχή όπου ένα άτομο είναι τόσο απορροφημένο με τον εαυτό του ώστε έχει προβλήματα διατήρησης υγιών σχέσεων με άλλα πρόσωπα. Ο Jung συνήθιζε να λέει, αυτοσαρκαζόμενος, ότι το καλύτερο μέσο για να σπάσει ο ναρκισσισμός είναι δύο χρόνια ψυχοθεραπείας.
   Έρως (eros). Το πάθος. Η αισθησιακή επιθυμία και λαχτάρα, χωρίς την ισορροπία της συνείδησης, αλλιώς και αισθησιακή αγάπη. Ο Πλάτωνας επέκτεινε τον ορισμό αυτό, ως εκτίμηση της ομορφιάς μέσα σε ένα αντικείμενο, ή ακόμα και της ίδιας της ομορφιάς. Πράγματι, η λέξη “πλατωνική αγάπη” σήμερα περιγράφει την αγάπη “χωρίς φυσική έλξη”. Επίσης, υποστήριζε ότι ο έρως βοηθά την ψυχή να βρει τη γνώση στην ομορφιά που συμβάλλει στην κατανόηση της πνευματικής αλήθειας, που οδηγεί στην υπερβατικότητα. Σκιά του έρωτα, το μίσος που φέρει άλλωστε το ίδιο πάθος και είναι τόσο δυνατό όσο και ο έρωτας.Το μίσος συχνά πυροδοτείται από την απόρριψη.
Τι σημαίνει αγάπη για σένα; Η αγάπη δεν είναι παθητική αλλά φορέας αλλαγής.

Τι κάνεις για τους ανθρώπους που αγαπάς; Πως σε επηρεάζει αυτή η αγάπη;

Είσαι πρόθυμος να αλλάξεις;

Είσαι πρόθυμος να μάθεις περισσότερα για την ζωή;

Είσαι πρόθυμος να αγαπήσεις τον εαυτό σου;

Αυτές είναι κάποιες ερωτήσεις που θεωρώ ότι αντικατοπτρίζουν τί είναι η αγάπη. Η αγάπη είναι πρόκληση, η αγάπη εξευγενίζει, η αγάπη μετασχηματίζει.
Θα ήθελα να κλείσω με μία ρήση του Carl Jung:

Όπου κυριαρχεί η αγάπη δεν υπάρχει θέληση για εξουσία. Εκεί που κυριαρχεί η δύναμη δεν υπάρχει θέση για την αγάπη. Το ένα είναι η σκιά του άλλου.”


Προτεινόμενη βιβλιογραφία

Fadul , J. A. (Ed.). (2017). Encyclopedia of Theory & Practice in Psychotherapy & Counseling . Lulu Press.