Άρθρο: Ευτυχία Παπαγιάννη
Ψυχολόγος
Υπ. Διδ. Διαπροσωπικών σχέσεων και Επιρροής Πάντειου Παν/μίου Κοινωνικών και Πολιτικών Σπουδών

Επιμέλεια: Κωνσταντίνος Χασαπλαδάκης
Φιλολογος


     Αναμφισβήτητα, το επάγγελμα του ιατρού είναι αρκετά αγχογόνο, αν αναλογιστεί κανείς ότι απαιτεί συνεχή εκπαίδευση, μετακινήσεις, υπερωρίες, καθώς και μικρή εμπλοκή των συμβουλευτικών υπηρεσιών. Επιπλέον, το άγχος για την εξασφάλιση μιας ισχυρής δημόσιας εικόνας, δεν τους αφήνει περιθώρια για συναισθηματισμούς ή ενδείξεις αδυναμίας, μιας και οι ιατροί οφείλουν να δείχνουν σκληροί και να διαθέτουν πυγμή. Στο μυαλό μας, ο ιατρός είναι ένας άνθρωπος δυνατός, που προσδίδει υγεία και παρέχει λύσεις και απαντήσεις στους ασθενείς του. Για πολλούς αυτή η ομάδα των επαγγελματιών θεωρείται εύπορη, ευφυής και προνομιούχα. Πράγματι, η θνησιμότητα ανάμεσα στους ιατρούς, εξαιτίας κάποιας φυσικής ασθένειας, είναι μικρότερη σε σχέση με το γενικό πληθυσμό, μη παραβλέποντας, όμως μία σημαντική εξαίρεση. Την αυτοχειρία.
Έρευνες σε Αγγλία και Αμερική καταδεικνύουν ότι τόσο οι ιατροί, όσο και οι φοιτητές ιατρικής ανήκουν, σε μεγάλο ποσοστό, ανάμεσα στους αυτόχειρες. Ως μέσα αυτοχειρίας χρησιμοποιούν περισσότερο την υπερδοσολογία φαρμάκου (38% για τους άντρες-γιατρούς και 79% για τις γυναίκες γιατρούς), ενώ, πιο συγκεκριμένα, για τους άντρες-ιατρούς, η οπλοχρησία, η ασφυξία, το μονοξείδιο του άνθρακα και ο αυτοτραυματισμός, αποτελούν συνήθη μέσα και πρακτικές αυτοχειρίας. Για την Αμερική η συχνότητα των αυτοκτονιών σε σχέση με το γενικό πληθυσμό, ήταν 1,15 φορές υψηλότερη για τους άντρες και 3 φορές για τις γυναίκες, ενώ σε σύγκριση με άλλα επαγγέλματα, όπως δικηγόροι και αρχιτέκτονες, οι ιατροί βρίσκονται στην υψηλότερη θέση αυτοχειρίας. Πιο συγκεκριμένα, στη Μεγάλη Βρετανία, οι επτά στις οκτώ αυτοκτονίες, διαπράττονται από ιατρούς κάτω των 50 ετών, με τους ψυχιάτρους να προηγούνται των γενικών ιατρών και των ακτινολόγων. Οι Άγγλοι ιατροί έχουν 176% υψηλότερη τάση για αυτοκτονία σε σχέση με το γενικό πληθυσμό, ενώ σε άρθρο της η New York Times (2015) αναφέρει ότι στις Η.Π.Α οι άνδρες ιατροί έχουν 40%, ενώ οι γυναίκες 130% υψηλότερη τάση για αυτοκτονία. H υψηλή τάση για αυτοχειρία των γυναικών ιατρών (2-2,7 φορές) συνδέεται στενά με το άγχος και την κατάθλιψη. Τόσο η κατάθλιψη, όσο και η χρήση ουσιών, από την πλευρά τους, συγκαταλέγονται στα αίτια της αυξητικής τάσης για αυτοχειρία.
Οι άντρες ιατροί αυτόχειρες είναι, συνήθως, 45- 65 ετών, ενώ οι γυναίκες ιατροί αυτόχειρες, είναι συνήθως κάτω των 40 ετών και φτάνουν στην πράξη κατά τη διάρκεια της ειδικότητάς τους.
H υψηλή αυτοχειρία στις γυναίκες κρούει τον κώδωνα για μια πιο λεπτομερή διερεύνηση. Οι ανύπαντρες γυναίκες ιατροί φαίνεται να είναι περισσότερο ευάλωτες, συγκρινόμενες με τις συναδέλφους τους σε άλλα επαγγέλματα. Συνολικά, οι γυναίκες ιατροί καλούνται να ‘επιβιώσουν’ σε ένα αρκετά στρεσογόνο περιβάλλον. Πιο συγκεκριμένα, είναι πιθανό τόσο οι ασθενείς, όσο και το υπόλοιπο προσωπικό να τις αντιμετωπίζουν με επιφυλακτικότητα, ενισχύοντας το άγχος που φέρουν σχετικά με την αποτελεσματικότητά τους. Συγκριτικά με τους άνδρες συναδέλφους τους, οι γυναίκες ιατροί, πολλές φορές, δυσκολεύονται να συμβιβάσουν τους προσωπικούς και τους επαγγελματικούς τους στόχους, την οικογένεια και την καριέρα. Το ενδεχόμενο τεκνοποίησης συχνά τις φέρνει αντιμέτωπες με προκλήσεις που σχετίζονται με τη σταδιοδρομία τους. Επομένως, ως απάντηση στις αγχογόνες αυτές συνθήκες, οι γυναίκες ιατροί, εμφανίζουν εκτός από κατάθλιψη, και άλλες ψυχιατρικές διαταραχές, που φαίνεται να ταλαιπωρούν αρκετά κατά όλη τη διάρκεια της καριέρας τους.
Προσπαθώντας να ερμηνεύσουμε το γενικότερο προβάδισμα των γυναικών, σχετικά με την ψυχολογική νοσηρότητα, συναντάμε το εξής παράδοξο. Ο γάμος για τα δύο φύλα ιατρών δε λογίζεται το ίδιο. Για τους άντρες αποτελεί προστατευτικό παράγοντα, ενώ για τις γυναίκες συνιστά παράγοντα κινδύνου μελλοντικής εμφάνισης ψυχικής διαταραχής. Για πολλές γυναίκες ιατρούς που είναι παντρεμένες με παιδιά, αποτελεί κανόνα και ουχί εξαίρεση η ανάληψη του σπιτιού και η διεκπεραίωση των οικιακών καθηκόντων, παράλληλα με την κύρια εργασία τους.
Ενδεχομένως χρειάζεται να κατανοήσουμε την πολυπλοκότητα της αλληλεπίδρασης μεταξύ των επαγγελματικών απαιτήσεων και των ψυχοκοινωνικών παραγόντων και να βρούμε καλύτερα μέσα που θα «φωτίσουν» την ταυτότητα των γυναικών ιατρών, που έχουν ροπή προς την αυτοκτονία και είναι περισσότερο ευάλωτες στην εμφάνιση ψυχιατρικών διαταραχών.


Προτεινόμενη βιβλιογραφία

Hawton, K., Clements, A., & Sakarovitch, C. (2001). Suicide in doctors. Journal of Epidemiology and Community Health, 55, 296-300.

Lindeman, S., Laara, E., Vuori, E., & Lonnqvist, J. (1997). Suicides among physicians, engineers and teachers: The prevalence of reported depression, admissions to hospital and contributory causes of death. Acta Psychiatrica Scandinavica, 96(1), 68-71.

Schernhammer, E. S., & Colditz, G. A. (2004). Suicide rates among physicians: a quantitative and gender assessment (meta-analysis). American Journal of Psychiatry, 161(12), 2295-2302.