• Άρθρο: Αλέξια Σταμάτη
    Δημοσιογράφος

Επιμέλεια: Στέλλα Πυρένη
Φιλόλογος


Χωριό. Μια λέξη, χιλιάδες συναισθήματα, χιλιάδες σκόρπιες παιδικές αναμνήσεις. Μυρίζει καλοκαίρι… Στο μυαλό μας ξυπνούν οι πλατείες, τα καφενεδάκια, τα στενά σοκάκια, οι καμπάνες της εκκλησίας. Άνθρωποι και μορφές γνώριμες τριγυρνούν στα πλακόστρωτα, νέοι ξεχύνονται με τα ποδήλατα, οικογένειες συναθροίζονται στις μεγάλες αυλές κάτω από κάποιο πεύκο. Όλοι περιμένουν, κουβεντιάζουν, ανυπομονούν για το μεγάλο γεγονός. Μα για ποιο μεγάλο γεγονός μιλάτε; Την τελετή κορύφωσης του καλοκαιριού, το απόσταγμα του Αυγούστου, εκείνο που έρχεται για να ενώσει ντόπιους και ξένους… Το παραδοσιακό μας πανηγύρι φυσικά.

– Παππού φέτος το Δεκαπενταύγουστο θα χορέψουμε;
– Το συζητάς κορίτσι μου; Θα το γλεντήσουμε. Θα φάμε και θα πιούμε.
– Θα πάρουμε και ψητό;
– Μα πανηγύρι χωρίς ψητό γίνεται;

Κάπως έτσι ξεκινούν οι συζητήσεις  και οι ψυχές φωτίζονται με τραγούδι, με χαμόγελα γύρω από το κοινό τραπέζι, με φωνές και γλεντοκόπια.

Το έναυσμα δίνει η χριστιανική πίστη και η παράδοση. Ποτέ μου δεν κατάλαβα, βέβαια, γιατί ακριβώς γιορτάζουμε την Κοίμηση της Θεοτόκου, γιατί χαιρόμαστε  την ημέρα του θανάτου της Παναγίας που για τους πιστούς αποτελεί μια θλιβερή επέτειο. Η Εκκλησία, όπως έχει για όλα μια απάντηση, σίγουρα θα έχει και γι’ αυτό. Άλλωστε τα πανηγύρια σε πολλές περιοχές της Ελλάδας μπορεί να κορυφώνονται την ημέρα του Δεκαπενταύγουστου, όμως ανατέλλουν και ακμάζουν από τον Ιούλιο έως και το Σεπτέμβρη.

Κάθε επαρχία έχει την ιστορία της, κάθε νησάκι την παράδοση του. Τα όργανα, οι μουσικοί και οι κάτοικοι είναι εκεί για να μας το θυμίζουν. Ακόμη και για τους τουρίστες τα ελληνικά πανηγύρια αποτελούν θέαμα, τρόπο εναλλακτικής διασκέδασης, ακόμη και πόλο έλξης σε πολλά μέρη, όπως η μαγευτική Ικαρία που φημίζεται γι’ αυτά και κάθε χρόνο βουλιάζει από κόσμο που χορεύει αδιάκοπα τον ικαριώτικο χορό.

Αλλού είναι το κλαρίνο, αλλού τα βιολιά, αλλού το λαούτο, αλλού η λύρα, αλλού τα κρουστά. Το έναυσμα δίνεται με διάφορους τρόπους και η γιορτή συγκινεί μικρούς και μεγάλους. Ακόμη και αυτούς που αποστρέφονται την παράδοση, ακόμη και τους νέους που προτιμούν τις συναυλίες και τα διεθνή φεστιβάλ, ακόμη και τους πρωτευουσιάνους με τις εκλεκτικές προτιμήσεις τους στο χώρο της τέχνης. Μα είναι το πανηγύρι τέχνη; Και όμως είναι! Και μάλιστα μια μορφή τέχνης που συγκινεί, γιατί ενώνει το παρελθόν με το παρόν, παντρεύει την παράδοση με την ψυχαγωγία, αναβιώνει τα έθιμα μέσα απ’ τους τοπικούς χορούς και τα τραγούδια, και το κυριότερο όλων, αγκαλιάζει όλες τις γενιές. Παππούδες, ζευγάρια, παιδιά, εγγόνια, ξαδέρφια, όλοι ξανά στο ίδιο τραπέζι. Όλοι γιορτάζουν και όλοι θυμούνται και διηγούνται  στιγμές που έζησαν ή που δεν έζησαν.

Ίσως πολλοί αμφισβητούν την καλλιτεχνική υπόσταση των πανηγυριών. Δεν μπορούμε να τους αδικήσουμε, γιατί δε μεγάλωσαν με αυτά. Δεν αγάπησαν και δεν ερωτεύτηκαν μέσα από αυτά, δεν τα περίμεναν με ανυπομονησία ως την έξοδο της χρονιάς, ως αφορμή για να ντυθούν με τα καλά τους, να γνωρίσουν κόσμο, να βγουν απ’ το σπίτι, να ξεχάσουν δουλειές και προβλήματα και να διασκεδάσουν με την ψυχή τους. Γιατί, για τις γιαγιάδες και τους παππούδες μας. αυτό σήμαινε πανηγύρι. Ίσως πολλοί ακόμη να θεωρούν κιτς ή ξεπερασμένο το συγκεκριμένο είδος μουσικής. Δεν είναι τυχαία η έκφραση που χρησιμοποιούμε για κάποιον που δεν έχουμε σε μεγάλη εκτίμηση «είναι για τα πανηγύρια». Κι όμως, ακόμη κι αν μέρος των νέων σήμερα κοροϊδεύει ή καλύτερα σατιρίζει με κάποιο τρόπο αυτό το είδος διασκέδασης, όλοι το απολαμβάνουν και το περιμένουν.

Και ο λόγος είναι απλός… Το πανηγύρι, η παραδοσιακή μουσική και ο χορός, εκεί ακριβώς που όλοι πιανόμαστε και γινόμαστε ένα στον κύκλο, θυμίζει Ελλάδα. Η μάλλον ας μη γελιόμαστε… Αυτή η ενότητα, αυτή η ομαδική χαρά που μοιράζεται απλόχερα, το κοινό φαγητό, το κρασί που ρέει άφθονο, η αγκαλιά που φέρνει στη μνήμη μας το παρελθόν και σκοτώνει όλα τα βάρη και τις έννοιες του παρόντος, αυτό είναι η Ελλάδα!

Ας αρχίσουν οι χοροί, λοιπόν, και φέτος για να συνεχίσουν και του χρόνου και για πολλά πολλά χρόνια ακόμη…