Άρθρο: Μένη Κουτσοσίμου
Ψυχολόγος
Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας ΜΔΕ στην Κοινωνική Ψυχιατρική-Παιδοψυχιατρική
Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Ιωαννίνων
Μεταδιδάκτωρ Ιατρικής Παν/μίου Ιωαννίνων στην Ποιότητα Υπηρεσιών


– Τι σημαίνει για σένα Ανοχή;
– Μα υπάρχουν οίκοι γι’ αυτό.
– Παρακαλώ;
– Οίκοι Ανοχής.
– Τόσο απόλυτα;
– Φυσικά. Η παντελής ανοχή είναι οικειοθελής προδοσία… των αξιών, των ορίων, της αξιοπρέπειας. Επιλογή σου δεν λέω, αλλά πόση «άδεια» παραχωρείς σε κάποιον, όταν κάνει κάτι εσφαλμένο που δεν εμπεριέχει τον πρέποντα σεβασμό προς το πρόσωπό σου;
– Μα πώς είσαι τόσο απόλυτος;
– Άκου να σου πω κόρη μου, με τα χρόνια, θες δε θες, γίνεσαι απόλυτος στα βασικά. Όταν η αλήθεια είναι μετά βεβαιότητας ξεκάθαρη, η ανοχή δεν έχει αντικείμενο.
– Δηλαδή;
– Δηλαδή… μπορούμε να ανεχτούμε έναν ταμία που κάνει λάθος στους λογαριασμούς και αρνείται να διορθώσει τα λάθη του;
– Όχι.
– Αυτό ακριβώς. Το δικαίωμα στο λάθος ισχύει μόνο a parte ante. Από τη στιγμή που το λάθος έχει αποδειχθεί, δεν υπάρχει πια κανένα δικαίωμα στο λάθος. Το να επιμένει κανείς στο λάθος a parte post, δεν είναι πια λάθος, αλλά παράπτωμα. Γι’ αυτό και οι μαθηματικοί δεν χρειάζονται την ανοχή, οι αποδείξεις τους αρκούν για να έχουν το κεφάλι τους ήσυχο.
– Μάλιστα. Αυτή όμως η διαπίστωση δεν έρχεται αντιμέτωπη με τη γνώση που αποκτάς εμπειρικά καθοδόν, από την ελευθερία κινήσεων του καθενός;
– Μμμ… Ποια πιστεύεις κόρη μου ότι είναι η διαφορά της ελευθερίας από την ανοχή;
– Νομίζω ότι η διαφορά έγκειται στο ότι η ανοχή παρεμβαίνει εκεί που λείπει η γνώση. Σε ένα παιδί λ.χ. είσαι ανεκτικός στα λάθη του, στα παραπτώματα, στα ψέματα, στην ανάγκη του να κάνει το δικό του για να μάθει, κάτι που φυσικά δεν υφίσταται ως άνευ όρων συναλλαγή μεταξύ ενηλίκων.
– Ακριβώς, στα λόγια μου έρχεσαι. Το πρόβλημα της ανοχής τίθεται μόνο σε θέματα απόψεων. Η αλήθεια δεν υποτάσσεται. Γι’ αυτό ήμουν απόλυτος πριν. Ανοχή σημαίνει αποδοχή εκείνου που μπορείς να καταδικάσεις, αλλά δεν το κάνεις γιατί συντηρείς άλλους λόγους. Σημαίνει να αφήνεις, να επιτρέπεις να γίνεται εκείνο που μπορείς να εμποδίσεις ή ν’ αντιπαλέψεις… να βάζεις νερό στο κρασί σου. Ανέχεσαι αρκετά τα καπρίτσια του παιδιού σου, την ανωριμότητα, το ότι δεν μαθαίνει από τα λάθη του… Ανέχεσαι όμως λιγότερο τις θέσεις ενός αντιπάλου… κι ελάχιστα εκείνου που δεν σε σέβεται, παίζοντας με τα όριά σου.
– Και ποια είναι τα όρια της ανοχής;
– Εσύ πόση ανοχή αντέχεις;
– Καλό. Ως ψυχολόγος αντέχω. Ως άνθρωπος όμως, τα όρια μπαίνουν πάντα με διαφορετικά κριτήρια. Από τη στιγμή που νιώσω την έλλειψη σεβασμού από την άλλη πλευρά, δεν τίθεται θέμα ανοχής πλέον.
– Χαίρομαι γι’ αυτό, σημαίνει ότι κάναμε καλή δουλειά ως γονείς. Όλα έχουν τα όριά τους. Σε αντίθεση με την αγάπη και τη γενναιοδωρία – που δεν έχουν από τη φύση τους εσωτερικά όρια, ούτε άλλη περατότητα από τη δική μας, η ανοχή είναι μία οριοθετημένη αρετή… απεριόριστη ανοχή θα σήμαινε και το τέλος της.
– Γιατί το λες αυτό;
– Καλή μου, κόρη… υπάρχει το λεγόμενο «παράδοξο της ανοχής». Αν η ανοχή μας είναι απόλυτη ακόμη και απέναντι στον αδιάλλακτο, τότε ο διαλλακτικός θα εξολοθρευτεί. Αν λοιπόν η ανοχή είναι αρετή, έχει αξία αφ’ εαυτής και αξίζει να υπάρχει ακόμη και απέναντι σ’ εκείνους που δεν την έχουν. Η αλήθεια είναι ότι ο αδιάλλακτος δεν έχει κανένα δικαίωμα να παραπονεθεί αν αντιμετωπισθεί με αδιαλλαξία. Όμως η ηθική δεν είναι παζάρι ούτε καθρέφτης. Όταν λοιπόν το ζητούμενο έχει ηθική υπόσταση, τότε η ανοχή δεν μπορεί να ταυτίζεται με την παθητικότητα.
– Συμφωνώ μαζί σου, όμως με προβληματίζει το εξής. Αν οι αξίες μας είναι αληθινές, αν είναι γνωστές και δεδομένες και δεν τίθεται θέμα αμφισβήτησης ή επιλογής, ποια στάση τηρούμε σε όσους δεν τις συμμερίζονται, κάνουν λάθος ή παίζουν με τα όριά μας, εξαντλώντας τα αποθέματα της υπομονής μας;
– Καταλαβαίνω την τάση σου να δικαιολογείς άπαντες στα όρια του επαγγέλματός σου, δίνοντας άλλοθι ή χρόνο να αξιολογήσει κανείς το λάθος του ή τη συμπεριφορά του. Όμως αν θες να μ’ ακούσεις, η μόνη ανοχή που του αναλογεί είναι η σιωπηλή απομάκρυνσή σου. Η αλήθεια στην ιστορία σου που μας εμπιστεύθηκες είναι ίδια και για τη μητέρα σου και για μένα, που τη ζούμε ως παρατηρητές. Όσον αφορά όμως στην επιθυμία σου, παρεμβαίνει η θέληση και η συμπεριφορά του άλλου, που τη δεδομένη στιγμή επιλέγει να δείξει αυτό το προσωπείο. Το ερώτημα λοιπόν είναι: Αντέχεις να έχεις δίπλα σου κάποιον, ο οποίος φέρεται «έτσι»; Η ανοχή είναι μία ανεκτή λύση επί του παρόντος. Σου κάνει όμως αυτή η συμπεριφορά; Σου αναλογεί το κρυφτό, το άδειασμα ή η άνευ όρων αποδοχή μιας κατάστασης που σε βάζει στον πάγο, χωρίς εξηγήσεις, τη στιγμή που δεν έκανες τίποτε μεμπτό; Από πότε η «απουσία» σημαίνει για σένα παρουσία;

Καλή μου κόρη…
μπορεί στις ανθρώπινες σχέσεις το 1+1 να μην κάνει 2
όμως ουδέν λάθος αναγνωρίζεται μετά την απομάκρυνση από το ταμείο.
Ο χρόνος σου παιδί μου δεν είναι αναλώσιμος… η κόρη μου δεν είναι αναλώσιμη.
Εκτιμώ ότι είσαι αρκετά ώριμη πια για να κοστολογήσεις την επιλογή σου.
Σου έχω εμπιστοσύνη ότι θα πάρεις τις σωστές αποφάσεις για Εσένα
.Στο τέλος της κουβέντας μας είχα ήδη δακρύσει… Η αγκαλιά του κρύβει πάντα απαντήσεις. Και τον ευχαριστώ και γι’ αυτό.


Προτεινόμενη βιβλιογραφία

Αρτούρο Πέρεθ-Ρεβέρτε (2017). Καλοί άνθρωποι σε σκοτεινούς καιρούς. Εκδόσεις Πατάκη.