Άρθρο: Μάνθος Μυριούνης
Ψυχολόγος/Ψυχοθεραπευτής

Επιμέλεια: Στέλλα Πυρένη
Φιλόλογος


Συνηθίζουμε να ακούμε, και μάλιστα με εμφατικό τρόπο, ότι σε δύσκολες περιόδους για ανθρώπους, χώρες και γενικότερα πληθυσμούς, η αλληλεγγύη, η συνεργατικότητα, η ενσυναίσθηση και η δημιουργία πιο κοντινών σχέσεων ανάμεσα στους ανθρώπους που διαβιούν κάτω από κοινές και πιεστικές συνθήκες ζωής αποτελούν ένα πρώτης τάξης αναντικατάστατο αντίδοτο σε κακοτοπιές, δυσκολίες, αδιέξοδα και προβληματισμούς.

Στην καθημερινότητά μας σίγουρα όλοι μας έχουμε ακούσει και ενστερνιστεί φράσεις όπως: «βγάλτο αυτό που έχεις μέσα σου και θα νιώσεις καλύτερα» ή «ο πόνος που μοιράζεται είναι πάντα πιο ελαφρύς».

Και πράγματι έτσι είναι! Δεν είναι μακριά η αλήθεια από τη λαϊκή θυμοσοφία! Με κάποιες διαφοροποιήσεις όμως.

Από τη μια, η μορφή των σύγχρονων μεγαλουπόλεων και η ετερόκλητη πολλές φορές ανθρωπογεωγραφία τους, μαζί με την αποξένωση, δεν επιτρέπει σε πολλούς ανθρώπους να αναζητήσουν και να ωφεληθούν από αυτό το υπέροχο γιατρικό: Το μοίρασμα!

Έχει παρέλθει η εποχή που το ήθος, οι αξίες και η αλληλοκατανόηση των ανθρώπων επέτρεπαν στον πονεμένο και πάσχοντα συνάνθρωπό μας να μας εμπιστευτεί, να εκθέσει τα προβλήματά του, να αποκαλύψει τα συναισθήματά του, τις ανησυχίες και τους φόβους του δίχως να φοβάται την συναισθηματική απόρριψη, την καχυποψία και την ταμπέλα με την οποία ίσως θα αντιμετωπιστεί. Αυτές οι συναισθηματικά αρνητικές συμπεριφορές, δυστυχώς, τείνουν να αποτελέσουν καθεστώς σε μια πλειάδα κοινωνικών συμπεριφορών και αντανακλαστικών. Το συντριπτικό άθροισμα των συνανθρώπων μας έχει κλειστεί για τα καλά στον μικρόκοσμό του που περιλαμβάνει ελάχιστους ανθρώπους, κατά τεκμήριο συγγενείς κι ελάχιστους άλλους, πράγμα που συνεπάγεται ακόμη λιγότερα συναισθήματα και ενσυναισθήσεις και εν τέλει λιγότερη ανθρωπιά και κοινωνικότητα.

Μια αξιόλογη διαφοροποίηση και πρόταση σε τούτη την ιδιότυπη, την ανάμεσα σε πολύ κόσμο απομόνωση και την αυστηρή και στείρα ιδιώτευση της ανύπαρκτης πλέον κοινωνικής ζωής, συνοχής και ευρωστίας -με την έννοια της μη συμμετοχής και της απουσίας του συνυπάρχειν και συμπάσχειν- είναι οι ομάδες ψυχοθεραπείας που δημιουργούνται και λειτουργούν σε διάφορες μορφές και πλαίσια! Και αν κάποιος αντιμετωπίζει με δυσκολία τον όρο «ψυχοθεραπεία», οι ομάδες αυτές μπορούν να αναφέρονται ως ομάδες καθημερινής/ομαλής λειτουργικότητας.

Είναι ένα προστατευμένο πλαίσιο μέσα στο οποίο οι άνθρωποι μπορούν να εκφραστούν, να συναισθανθούν, να απελευθερωθούν, να λυπηθούν, να κατανοήσουν και να κατανοηθούν, να χαρούν και να λυπηθούν και γενικότερα να «σχετιστούν» παράγοντας αποτελέσματα και για τους εαυτούς τους και για τα άλλα μέλη της ομάδας!

Σε αυτές τις ομάδες αναπαριστώνται και αναπαράγονται όλων των μορφών και ειδών οι εμπειρίες, οι αγωνίες, τα θέλω, τα μπορώ, τα έχω, τα δεν έχω, τα νιώθω και δεν έχω νιώσει, οι ψυχικοί και βιολογικοί πόνοι, οι απογοητεύσεις, οι πίκρες και ανημπόριες. Αλλά με μια ουσιώδη και ειδοποιό διαφορά: την έλλειψη του κινδύνου, της επώδυνης αυτοέκθεσης, της αδιαφορίας, του στιγματισμού και της σκληρής κριτικής. Με αυτές τις προϋποθέσεις η ομάδα καθίσταται ένα είδος κοινωνικού αντιδραστηρίου, όπου μπορεί ο καθένας να πάρει μια άποψη, μια απάντηση, μια πρόταση, μια λύση, μια κατανόηση, μια εναλλακτική σε κάτι που απασχολεί έντονα τη ζωή του, επηρεάζει την λειτουργικότητά του, την πρόοδό του και τον αφήνει στάσιμο σε μια ζωή άπραγη και καθηλωμένη. Στο εχέμυθο, προστατευτικό και μη επικριτικό περιβάλλον της ομάδας ακόμη και μια οξύτατη κριτική δεν θα περιέχει τη ντροπή και τον στιγματισμό, αφού ό,τι συζητιέται θα μένει εκεί στο συγκεκριμένο χώρο και με τα συγκεκριμένα άτομα δίχως τα θέματα του καθενός να μεγαλώνουν και να θεριεύουν από τους παραπάνω ανασταλτικούς παράγοντες.

Στη σημερινή ρευστή πραγματικότητα με την ανασφάλεια διοχετευμένη σε όλες τις ανθρώπινες δραστηριότητες και σε μεγάλο ποσοστό συνανθρώπων με τις αγωνίες, τα αδιέξοδα και τις βιαιότητες της καθημερινότητας να γίνονται αντιληπτές από συνεχώς αυξανόμενο αριθμό ανθρώπων, τέτοιες ομάδες (πάντα, βέβαια, με τις κατάλληλες προϋποθέσεις) κάλλιστα θα μπορούσαν να λειτουργούν σαν ένα είδος θερμοκοιτίδας που θα ενδυναμώνει τα μέλη της, θα ισχυροποιεί την κάθε προσωπικότητα στις ανάλογες κοινωνικές συνθήκες και μέσα από την αλληλοκατανόηση και αλληλοταύτιση θα θωρακίζει κατάλληλα τα μέλη της για κάθε πιθανή αναποδιά και δυσχέρεια.

Πέρα από την εμπειρία του καθενός μας σε θεραπευτικές ομάδες ή και ομάδες καθημερινής και ομαλής λειτουργικότητας, μπορούμε όλοι να παραδεχθούμε ότι οι δυσκολίες αμβλύνονται και οι «κακές» ειδήσεις και καταστάσεις επαναπροσδιορίζονται σε πιο υγιή και αισιόδοξα πλαίσια. Μπορούν ακόμα να αναβληθούν και, μέσω της αλληλεπίδρασης, να διορθωθούν ακολουθώντας τη γέφυρα που έχει στηθεί ανάμεσα στην εσωτερική (της ομάδας) και την εξωτερική (της κοινωνίας) πραγματικότητα. Το πέρασμα μέσα από τη συμπαράσταση της ομάδας στην αναπαράσταση αυτής στην καθημερινότητα έχει για όλους μας μόνο θετικό πρόσημο.

Εξάλλου, σε πολύ δυσκολότερες συνθήκες και εποχές των «Ελλήνων οι κοινότητες» λειτούργησαν εξαιρετικά!


Προτεινόμενη βιβλιογραφία:

Robbins, Arthur (2000). The Artist as therapist. UK: Jessica Kingsley Publishers.

Jennings, Sue & Minde, Ase (1996). Μάσκες της ψυχής. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα – Κέντρο Τέχνης & Ψυχοθεραπείας.

Yalom, Irvin D. (2004). Το Δώρο της Ψυχοθεραπείας: Ανοιχτή επιστολή σε μια νέα γενιά ψυχοθεραπευτών και στους ασθενείς τους. Αθήνα: Άγρα.

Yalom, Irvin D. (2006). Η Θεωρία και Πράξη της Ομαδικής Ψυχοθεραπείας. Αθήνα: Άγρα.

Moore, Thomas (2004). Η Φροντίδα της Ψυχής. Αθήνα: Πατάκης.

Bucay, Jorge (2008). Να σου πω μια Ιστορία: Διηγήσεις που μ’ έμαθαν να ζω. Αθήνα: Opera.

Bucay, Jorge (2008). Ιστορίες να Σκεφτείς: Με τις ιστορίες κοιμούνται τα παιδιά και ξυπνάνε οι μεγάλοι. Αθήνα: Opera.

Βασιλειάδης, Γρηγόρης (2014). Το Ψυχοθεραπευτικό Ταξίδι: Από το φόβο της σκιάς, στο φως της επίγνωσης. Θεσσαλονίκη: iWrite Publications.