Άρθρο: Μένη Κουτσοσίμου Ψυχολόγος
Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας ΜΔΕ στην Κοινωνική Ψυχιατρική-Παιδοψυχιατρική
Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Ιωαννίνων
Μεταδιδάκτωρ Ιατρικής Παν/μίου Ιωαννίνων στην Ποιότητα Υπηρεσιών

Επιμέλεια: Πηνελόπη Ζαχαρία
Φιλόλογος


Τον τελευταίο καιρό διαπιστώνω ότι μου αποκαλύπτονται πράγματα, γεγονότα και επιλογές που δεν φανταζόμουν ότι θα βρεθούν στη διαδρομή μου. Και θυμάμαι εκείνη τη στιγμή, χρόνια πριν, που εναγωνίως έψαχνα την αλήθεια μου και καταφεύγοντας σ’ έναν ιερέα, καθώς αδυνατούσα ν’ αποκρυπτογραφήσω τη ροή των γεγονότων, προσπάθησα να φωτίσω ό,τι πιο απόκοσμο με κατέτρεχε…

Ναι, και οι ειδικοί έχουν ψυχή…

Ναι, και οι ειδικοί πιστεύουν.

Δεν θα ξεχάσω όμως την απογοήτευσή μου, όταν ο ιερέας, μόλις έμαθε πως είμαι ψυχολόγος, μου απάντησε: «Μα, εσύ τα ξέρεις καλύτερα από εμένα… την ίδια δουλειά κάνουμε». Παρά το σάστισμά μου, συνέχισα να ψάχνω τις αλήθειες μου… και -για να είμαι ειλικρινής μαζί σας- ποτέ μου δεν κατάλαβα την κόντρα μεταξύ των δύο επιστημών. Αντιπροσωπεύω ένα επάγγελμα που με βοηθά να βρίσκομαι όσο γίνεται πιο κοντά στην αυτογνωσία… με θωρακίζει με ερμηνείες και μηχανισμούς που λίγοι μπορούν να αντιληφθούν… τι είναι, ωστόσο, αυτό που δεν αποτελεί απόρροια γνώσης αλλά επίγνωσης… ενίοτε κι απόγνωσης;

Γύρω μου, η μεγάλη πλειοψηφία όσων αυτοαναγνωρίζονται ως «χριστιανοί», υποτιμούν και αντιτάσσονται στην ψυχοθεραπεία. Έπαψε να μ’ ενοχλεί το γεγονός αυτό και ο τρόπος με τον οποίο εκφράζεται στις συναναστροφές μου. Είναι δικαίωμα του καθενός να νιώθει αυτό που του ταιριάζει και να μην ψάχνει αυτό που θα τον ξεβολέψει. Με τον καιρό, όμως, καταλήγω στις παρακάτω διαπιστώσεις:

Θρησκεία και Ψυχανάλυση προκαλούν και προσκαλούν την αυτεπίγνωση… πεδίο έκφρασης των ασυνείδητων ενοχών, μέσω μιας επίπονης διαδικασίας που λίγοι αντέχουν και εισχωρούν σε επίπεδο αυτογνωσίας. Κακά τα ψέματα, όταν κάτι μας δυσκολεύει ή επιδιώκει να μας αλλάξει συνήθειες και κεκτημένα, προκαλεί αναστάτωση, θυμό και άρνηση. Με απλά λόγια, όταν παλεύεις με τους δαίμονές σου, πολλές στιγμές δεν γνωρίζεις ποιος είναι ο αντίπαλος.

Ψυχανάλυση και Θρησκεία φωτίζουν επιλογές, κίνητρα κι ερμηνείεςαυτοδικαίωση, το ζητούμενο για μια μεγάλη μερίδα ανθρώπων. Είναι η στιγμή εκείνη που αποκαλύπτεται η αλήθεια και νιώθεις ότι όχι μόνο πέτυχες στις εξετάσεις, αλλά δεν ήσουν ποτέ αδιάβαστος. Το τίμημα που πληρώνεις κάθε φορά είναι πολλαπλό. Δεν μπορείς να γνωρίζεις την αλήθεια και να σιωπάς. Κι αν γνωρίζεις την αλήθεια που δεν σου επιτρέπεται, πονάς.

Θρησκεία και Ψυχανάλυση αναδεικνύουν την απόλυτη αποδοχή του άλλου… βασική επιθυμία του ανθρώπου είναι ν’ αγαπιέται μόνο και μόνο επειδή απλά «είναι», κι όχι επειδή είναι ή θα γίνει «καλός» ή αυτός που θα ήθελες να γίνει. Για το λόγο αυτό, πασχίζει να βιώσει την καλύτερη εκδοχή του, τον εαυτό του ως άμεμπτο, άρα και άξιο να αγαπηθεί. Υπαρξιακά σφιχταγκαλιασμένος, όμως, με τη διαστρεβλωμένη και βολική -για τον συγκεκαλυμμένο εγωισμό του- «υπακοή», αρνείται να αμφιβάλλει, υποτασσόμενος σε ένα δικό του, εσωτερικευμένο σύστημα ψυχαναγκασμού, που τον απαλλάσσει από την προσωπική ευθύνη των επιλογών του.

Ψυχανάλυση και Θρησκεία συμβάλλουν στο άνοιγμα της ψυχής αυτοαποδοχή λέγεται, και δεν συγχρωτίζεται ούτε με την καταναγκαστική ευλάβεια ως στόχος καλών πρακτικών, ούτε ως ενδοβολή πρότυπων κριτών και τιμωρών της ανεπίγνωστης εγκληματικής του αμέλειας. Όπως και να ‘χει, αν είσαι διακείμενος τοιουτοτρόπως, σε καμία περίπτωση δεν θα μου επιτρέψεις να σε αγαπήσω, αφού έτσι θα «αναγκαστείς» πρωτίστως να αγαπήσεις ο ίδιος τον εαυτό σου, που θεωρείς εκ προοιμίου ασυγχώρητο κι αναξιαγάπητο.

Πού καταλήγω εν ολίγοις…

«Τ’ είναι Θεός; Τι μη Θεός; Και τι τ’ ανάμεσό τους;», έλεγε ο Σεφέρης.

«Αυτός που ψάχνει την Αλήθεια του… την έχει ήδη βρει…», θα πω Εγώ.


Προτεινόμενη βιβλιογραφία 

Φρομ Ε. (1974). Ψυχανάλυση και Θρησκεία. Εκδόσεις Μπουκουμάνης.