Άρθρο: Μάνθος Μυριούνης
Ψυχολόγος/Ψυχοθεραπευτής

Επιμέλεια: Στέλλα Πυρένη
Φιλόλογος


Πολύ συχνά στις παρέες μεταξύ γνωστών και φίλων και σε συζητήσεις που αφορούν κοινωνικά, ερωτικά, εργασιακά ή και θέματα γενικότερου ενδιαφέροντος γίνεται κουβέντα γι’ αυτό που όλοι θέλουμε να έχουμε στην διάθεσή μας: την αυτοπεποίθηση!

Γι’ αυτή την πολυπόθητη αυτοπεποίθηση σε πολλές ανταλλαγές απόψεων είτε σε στιλ μονολόγου είτε αφοπλιστικής διαπίστωσης ακούμε φράσεις του τύπου: «καλά, εσύ έχεις τρελή αυτοπεποίθηση!» (συνοδευόμενο από σχόλια ότι αυτός που έχει εμπιστοσύνη στις πραγματικές δυνατότητες του εαυτού του δεν βασανίζεται και πολύ από τις γνώμες των άλλων και από τις στάσεις και τις αποφάσεις των γύρω του ούτε επηρεάζεται σε ικανό βαθμό από τις γνώμες και τις συνθήκες που, είτε πιο μόνιμα είτε περιστασιακά, εμπλέκονται και συμβαίνουν στη ζωή του).

Πώς, όμως, μπορεί κανείς από μικρός να οικοδομήσει σταδιακά και σταθερά μια ικανοποιητική και βάσιμη αυτοπεποίθηση η οποία θα του είναι χρήσιμη σε κάθε έκφραση και δραστηριότητα της ζωής του;

Η αλήθεια είναι ότι αυτό το υπερπολύτιμο προσόν χτίζεται από τα πρώτα παιδικά μας χρόνια και φαίνεται να παγιώνεται, παίρνοντας την τελική του μορφή, εκεί γύρω στην τρίτη δεκαετία της ζωής μας. Πολλές είναι οι παράμετροι που επηρεάζουν μια τέτοια αυτοαναφορική κατάσταση και πολλές οι παράμετροι και τα συστήματα που την επηρεάζουν, πότε αρνητικά και πότε θετικά, ισχυροποιώντας την ή αποδυναμώνοντάς την.

Οι πλέον αποφασιστικοί ως προς την εξέλιξη και την κατάκτηση της αυτοπεποίθησης ενός ατόμου παράγοντες είναι:

Οι γενετικοί: είναι το κομμάτι που κληρονομούμε από τους γονείς μας και διαγράφουν πολύ σημαντικό ρόλο. Όμως, από τα χαρακτηριστικά που φέρουμε από τους γεννήτορές μας, άλλα μπορούν να ενισχυθούν και άλλα να εξασθενήσουν, σε άλλα δείχνουμε εμείς οι ίδιοι μεγαλύτερη επιμέλεια και άλλα με την ζωή και τις συνήθειές μας τα καθιστούμε ανενεργά.

Οι περιβαλλοντικοί: δηλαδή οι πολιτισμικές, πνευματικές, διαπροσωπικές και άλλες παραστάσεις που μπαίνουν στη ζωή μας, από τα πρώτα μας χρόνια, διαμορφώνουν σε αποφασιστικό βαθμό την προσωπικότητά μας. Μέσω του περιβάλλοντος και σε συνάρτηση με τις προσλαμβάνουσες που έχουμε από αυτό, οι κλίσεις και οι επιρροές κάνουν τον εσωτερικό μας εαυτό πιο διαλλακτικό και πιο ανεκτικό, αφού έχουμε την δυνατότητα να αποκτούμε βιώματα από διαφορετικές και πολλές φορές εναντιωματικές μεταξύ τους φιλοσοφίες ζωής και να βλέπουμε τα πεπραγμένα του κόσμου και των ανθρώπινων κοινωνιών από πολλές διαφορετικές γωνίες και οπτικές. Αυτό δεν σημαίνει ότι χάνουμε τα δικά μας πιστεύω και τις δικές μας πεποιθήσεις, οι οποίες, αν έχουν κατασταλάξει μέσα μας ως αποτέλεσμα γνώσεων, βιωμάτων και εμπειριών, δύσκολα μπορούν να μετακινηθούν˙ τουναντίον ισχυροποιούνται ως αποτέλεσμα του επιβεβλημένου εσωτερικού μας διαλόγου!

Οι εμπειρίες: οι καλές αλλά κυρίως οι κακές εμπειρίες που συναντάμε κατά την πορεία της ζωής μας και οι στιγμές και οι καταστάσεις που αποτελούν σταθμούς στη ζωή μας βάζουν αποφασιστικές βάσεις στην προσωπικότητά μας. Οι τραυματικές μας εμπειρίες σημαδεύουν την ζωή μας αλλά και οι χαρούμενες μας χαρίζουν όμορφες στιγμές και μια αίσθηση ολοκλήρωσης και αιωνιότητας, που μπορεί να είναι βέβαια ψευδής, όμως είναι σημάδι των αυριανών μας κουράγιων σε δύσκολες στιγμές. Είναι αυτό που λέμε ότι οι εμπειρίες μας αξίζουν όσο μια ζωή, εννοώντας ότι είναι τέτοια η δύναμη και η επιρροή τους μέσα μας που μας χαλυβδώνουν σε κάθε μελλοντική αστοχία ή δυσκολία.

Η βίωση τέτοιων έντονων ειδικά στιγμών και ο τρόπος που θα τις ζήσουμε μας δίνει χαρακτηριστικά όπως η εσωστρέφεια και  η εξωστρέφεια και μας χαρακτηρίζει ως φτωχούς ή πλούσιους συναισθηματικά και συναισθητικά.

Η οικογένεια: άφησα για το τέλος τις επιρροές που είναι οι πλέον αποφασιστικές στην εξέλιξη της αυτοπεποίθησής μας και το σύστημα που μπορεί όσο κανένα άλλο να λειτουργήσει επικουρικά και υποστηρικτικά στη ύφανση της σπουδαίας αυτής ικανότητάς μας και γνωρίσματός μας. Ο αποφασιστικός της ρόλος είναι αυτός που μας κάνει εποικοδομητικούς και σίγουρους για τον εαυτό μας ανάλογα με την συμπεριφορά που έχουμε εισπράξει˙την υπερπροστατευτική, την επικριτική, την δημιουργική ή την απορριπτική. Ο ποιοτικός χρόνος που κάθε οικογένεια περνά ενδυναμώνει τα μέλη της τα οποία μπορούν ελεύθερα να εκφραστούν μέσα σε αυτή και δρα σαν δίχτυ προστασίας αλλά και δημιουργίας αυτόνομων και αυτοδύναμων προσωπικοτήτων.

Επειδή δεν γίνεται να διαλέξουμε τα γονίδιά μας ούτε να ορίσουμε ποια θα είναι τα μέλη της πρώτης οικογένειάς μας αλλά και δεν διαλέγουμε σε ποιο περιβάλλον θα ζήσουμε, τουλάχιστον για τα πρώτα χρόνια της ζωής μας, είναι σώφρον να ρίξουμε το βάρος την πολυπόθητης αυτοπεποίθησής μας και αυτοπραγμάτωσής μας στις εμπειρίες τις οποίες έχουμε κάποια δυνατότητα να διαχειριστούμε προς όφελός μας ή να τις αποδεχτούμε κοιτάζοντας μπροστά και απωθώντας την στασιμοποιητική τους διάθεση. Για κάθε ίδιο γεγονός που συμβαίνει σε έναν άνθρωπο, κάθε οικογένεια θα έχει και μια ξεχωριστή συμπεριφορά.

Όμως, η μη κατευθυντική κριτική, η καλοδιάθετη συμβουλή, η προστατευτικότητα που αφήνει περιθώρια ανάπτυξης και αυτονόμησης, η καλοδεχούμενη και αιτιολογημένη διαφοροποίηση, μια θετική και ποιοτική συμπεριφορά με πολλά και διαφορετικά ερεθίσματα, όλα αυτά είναι παράγοντες που μπορούν να κάνουν έναν άνθρωπο με αυτοπεποίθηση έτοιμο για κάθε πιθανή αναποδιά και δυσκολία. Η σκληρή και ανούσια κριτική ουσιαστικά καταστρέφει πολύ περισσότερο από το ίδιο το γεγονός.

Το υποστηρικτικό μας περιβάλλον, ο διάλογος, η κατανόηση και η διάθεση πολλών εναλλακτικών βοηθά, ιδιαίτερα τις προσωπικότητες που δεν έχουν ακόμη διαμορφωθεί, να γνωρίζουν ότι υπάρχει ένα δίχτυ  ασφαλείας στη προσπάθειά τους να πετάξουν, αν θα τα καταφέρουν με την πρώτη ή όχι είναι θέμα και συγκυριών. Αλλά με την επιβράβευση, την παρότρυνση και την ενθάρρυνση των σημαντικών για μας ανθρώπων θα καταφέρουμε όχι μονάχα να πετάξουμε προς τους στόχους μας αλλά και να φτάσουμε εκεί που νομίζαμε ότι δεν θα μπορούσαμε ποτέ.

Η σκληρή και βάναυση κριτική που δεν αναγνωρίζει τα ανθρώπινα λάθη και τις αδυναμίες ισοδυναμεί με το να ρίχνουμε δηλητήριο σε ένα λουλούδι που πάει ν’ ανθίσει…


Προτεινόμενη Βιβλιογραφία:

Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. New York: Freeman.

Feltz, D., & Öncü, E. (2014). Self-confidence and self-efficacy. In Fundamental concepts in sport and exercise psychology. New York, NY: Routledge.

Papaioannou, & D. Hackfort. Global perspectives and fundamental concepts. Routledge Companion to Sport and Exercise Psychology (pp. 417-429). London: Routledge.  

Μartens, R. (1987). Coaches guide to sport psychology. Champaign IL. Human Kinetics. Mετάφραση  στα ελληνικά, Θεοδωράκης, Γ. & Γούδας, Μ. (1993). Προπονητής και Αθλητική Ψυχολογία.

Γούδας, M., Πέρκος, Σ.  & Θεοδωράκης, Γ. (2004). Ψυχολογική προετοιµασία στο µπάσκετ. Θεσσαλονίκη. Εκδόσεις Χριστοδουλίδη.

Θεοδωράκης, Γ. (2010).  Άσκηση, ψυχική υγεία και ποιότητα ζωής. Θεσσαλονίκη. Εκδόσεις Χριστοδουλίδη.   

Θεοδωράκης, Γ., Γούδας, Μ., & Παπαϊωάννου, Α. (2003). Η ψυχολογία της υπεροχής στον αθλητισµό. Θεσσαλονίκη. Εκδόσεις Χριστοδουλίδη.