Άρθρο: Μάνθος Μυριούνης
Ψυχολόγος/Ψυχοθεραπευτής

Επιμέλεια: Στέλλα Πυρένη
Φιλόλογος


Κατά την διάρκεια των πρώτων και πιο σημαντικών χρόνων στη ζωή ενός παιδιού, όταν αυτό τραβάει σαν σφουγγάρι κάθε νέα πληροφορία, διψασμένο για την εξερεύνηση του κόσμου γύρω του, εμείς οι μεγαλύτεροι, που μοιάζουμε σαν μικροί θεοί στα παιδικά του μάτια, οφείλουμε να ενθαρρύνουμε κάθε του προσπάθεια και να επιμηκύνουμε ποικιλοτρόπως τις ενέργειές του προς αποκάλυψη του κόσμου που ανοίγεται μπροστά του. Η δύναμη που εισπράττει όταν επιβεβαιώνεται και επιβραβεύεται από τους ανθρώπους που είναι οι σημαντικοί γι’ αυτό είναι το καλύτερο εφαλτήριο για την περαιτέρω πορεία και εξέλιξή του.

Αν και ξεχασμένος και εν πολλοίς απαξιωμένος ο ρόλος των γονιών και των δασκάλων, που και αυτοί με την σειρά τους φθείρονται μέσα από την καθημερινή βουή και κούραση, είναι κάτι παραπάνω από απαραίτητος και πολυσήμαντος μιας και μέσα από την στάση τους σε αυτό το κομβικό σημείο θα καθοριστούν πολλά και σημαντικά για το μέλλον και την ανάπτυξη του παιδιού. Ο μικρός εξερευνητής  έχει ανάγκη σε αυτήν την περίοδο τον έπαινο και την επιδοκιμασία, την τόνωση του ηθικού του σε κάθε προσπάθειά του, τον μετριασμό κάθε αδεξιότητας και αστοχίας. 

Σαν το νέο βλαστάρι του λουλουδιού αποζητά σε πράξεις, κινήσεις και συμβουλές το καλύτερο λίπασμα για να μπορέσει με το πέρασμα του χρόνου να αναδείξει την ομορφιά που κρύβει μέσα του και να την διευρύνει ικανοποιώντας και τους σημαντικούς γι’ αυτό ανθρώπους αλλά και στον εαυτό του να οικοδομήσει στέρεες βάσεις και δυνατά προσωπικά χαρακτηριστικά. Στο κρίσιμο αυτόν κύκλο της ανάπτυξής του, ο θαυμασμός στις ικανότητές του, τα θετικά και ενθαρρυντικά σχόλια το ενδυναμώνουν, του δημιουργούν δυνατά θεμέλια και του χτίζουν μια ισχυρή και καθάρια αυτοπεποίθηση, μια δική του ταυτότητα, καθιστώντας το ικανό να πραγματοποιήσει κάθε του μακροπρόθεσμο σχέδιο και όνειρο.

Και αυτό είναι το πιο σημαντικό στην παιδαγωγικά πετυχημένη συμπεριφορά: Αν, δηλαδή, εμείς οι μέντορες καταφέρουμε με τη σωστή συμπεριφορά μας να φτιάξει μέσα του την δυνατότητα να ονειρευτεί κάτι όμορφο, τότε οι πιθανότητες να το πετύχει είναι πολύ μεγάλες!Είναι, όμως, και η αγάπη και η αποδοχή που εισπράττει στα πρώτα χρόνια της ζωής του και τα ζωογόνα εκείνα επιφωνήματα του μπράβο, του εύγε, του «τα κατάφερες» που σφυρηλατούν μια υγιή προσωπικότητα, έναν καλό χαρακτήρα και έναν ισορροπημένο αυριανό ενήλικα!

Όπως λέει ο λαός με την σοφία του: ο καλός λόγος εκεί που τον σπέρνεις εκεί θα  φυτρώσει!

Δεν υπάρχει κανένας απολύτως λόγος να είμαστε ούτε αυστηροί, ούτε σκληροί  και ούτε να υποτιμούμε κανένα παιδί. Ποτέ να μην του φωνάζουμε για κάποιες αστοχίες και να το εκθέτουμε και να το επιπλήττουμε μπροστά σε άλλους και ιδιαίτερα μπροστά σε συνομήλικούς του. Με τον ήρεμο και επεξηγηματικό μας λόγο, χωρίς ανούσιες και επικίνδυνες τιμωρίες αλλά με σοβαρά αιτιολογημένες απαντήσεις και νουθετήσεις μπορούμε να κερδίσουμε την βελτίωση της συμπεριφοράς του και μάλιστα σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα. Η αλήθεια θα πρέπει να είναι συστατικό της παιδαγωγικής αρωγής μας με τη συνεχή και ενθαρρυντική ανατροφοδότηση, ώστε να σιγουρέψει το παιδί για τον εαυτό του την αξία του και να επιβραβεύεται όταν προσπαθεί να πετύχει όλο και μεγαλύτερα και σημαντικότερα για την ηλικία του πράγματα. Επουδενί δεν έχουμε κανένα δικαίωμα να του επιβάλλουμε συναισθήματα που δεν το εκφράζουν, ούτε να του υπαγορεύσουμε τον ένα και μοναδικό σωστό τρόπο σκέψης, τον δικό μας. Σύμφωνα την εμπειρία μου τα παιδιά έχουν πρόβλημα να ακολουθούν προκατασκευασμένες και όμοιες συμπεριφορές. Τα ίδια μπορεί να έχουν αφομοιώσει τις σωστές και ηθικά όμορφες αντιλήψεις αλλά είναι πολύ σημαντικό γι’ αυτά να διαφοροποιηθούν εκφράζοντάς τα με τον δικό τους ξεχωριστό τρόπο κι όχι να αντιγράψουν τον δικό μας! Είναι μέρος της δημιουργίας της ταυτότητάς τους!

Οι θετικές και ενισχυτικές εκφράσεις χτίζουν και πριμοδοτούν προοδευτικά μια ισχυρή προσωπικότητα με εξαιρετικά προγνωστικά για κάθε επιτυχία και ολοκλήρωση πνευματική και σωματική (δεν είναι τυχαίο ότι τα λυπημένα παιδιά καμπουριάζουν). Σε αντίθεση, οι τιμωρίες, οι συγκρίσεις (ειδικά μεταξύ των αδελφών και συνομηλίκων), οι φωνές και οι αποθαρρύνσεις όχι μόνο δεν ενδείκνυνται για αυτήν την τόσο τρυφερή ηλικία αλλά είναι ό,τι χειρότερο στο τρυφερό βλαστάρι που πάει να σηκώσει το βλέμμα του προς τον ήλιο και να δυναμώσει από τις θρεπτικές του αχτίδες. Το καθήκον μας είναι να του ανοίξουμε όλα τα παράθυρα που κοιτούν προς τον ήλιο αλλά πρέπει να είναι δική του η επιλογή από ποιο παράθυρο θα διαλέξει να κοιτάξει προς το φως…

Εύκολα μπορούμε να αποσιωπήσουμε και να ελαχιστοποιήσουμε την σημασία των φυσιολογικών λαθών τονίζοντας ταυτόχρονα με την πρώτη ευκαιρία την σημαντικότητα της αγαθής συμπεριφοράς με τρόπο όμορφο και κυρίως τρόπο συνεπή. Δηλαδή, από την μεριά των γονιών και των δασκάλων και γενικότερα των μεντόρων του παιδιού, η συνέπεια λόγων και έργων πρέπει να είναι κάτι παραπάνω από εμφανής και σταθερή. Σε καμία περίπτωση δεν ευνοούνται οι εκ διαμέτρου αντιθετικές συμβουλές μεταξύ των γονιών ή των γονιών και των δασκάλων, καθώς αυτό επιφέρει μεγάλη σύγχυση και αμηχανία στο παιδί.

Μην μας φανεί παράξενο το γεγονός ότι τα παιδιά έχουν την δυνατότητα να θυμούνται μετά από πολλά χρόνια κάποιον που τα έκανε να νιώσουν άσχημα, τα μείωσε και τα απαξίωσε. Πληγώνονται πάρα πολύ, αφού το πρωτογενές εγωκεντρικό αξιακό τους σύστημα είναι ακόμη νεόπλαστο, άκαμπτο και εύκολο να τρωθεί και να κομματιαστεί. Μόνο με την αγάπη, την φροντίδα και την υποστηρικτική συνδρομή μπορούμε να τους εμφυσήσουμε την πίστη ότι μπορούν να τα καταφέρουν σε πολλά προσφέροντάς τους ένα δίχτυ ασφαλείας, έτσι ώστε να δοκιμάζουν τα όρια του αδιαμόρφωτου εαυτού τους και να προσπαθούν δίχως τον φόβο της πτώσης και της απόρριψης ό,τι καλύτερο έχουν ονειρευτεί, χτίζοντας τον δικό τους, τον ιδιωτικό και ξεχωριστό τους χαρακτήρα, χωρίς να μπαίνουν στην διαδικασία να μοιάζουν σε κανέναν, αφού θα έχουν συλλέξει τα στοιχεία εκείνα που τους ταιριάζουν καλύτερα από τους ανθρώπους που είναι κοντά τους, πλάθοντας τον δικό τους, μοναδικό εαυτό.

Είναι, λοιπόν, ο χρόνος που αφιερώνουμε στα παιδιά μας, ο ποιοτικός χρόνος που χρειάζονται για να αναπτύξουν τα ταλέντα τους και να ισχυροποιήσουν την συγκρότηση της αυτόνομης προσωπικότητάς τους; Μέσα από τα στοργικά και αληθινά λόγια αγάπης των γονιών, τα επιδοκιμαστικά και ενθαρρυντικά σχόλια των δασκάλων, όλα αυτά θα λάβουν την ευτυχέστερη μορφή τους. Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, ότι εκτός από τους γονείς μας, ένας άλλος άνθρωπος που μένει αξέχαστος δια βίου είναι ο δάσκαλος και η δασκάλα μας. Ο ρόλος και των δυο αυτών μερών είναι βαρυσήμαντος και καίρια αποφασιστικός στην εδραίωση και την δημιουργία γερής ρίζας στα παιδιά που θα τα ατσαλώσει για την υπόλοιπη ζωή τους και θα τα ετοιμάσει, έτσι ώστε να ανταπεξέλθουν σε κάθε είδους δυσκολία.

Με τον τρόπο και την ποιότητα που θα γράψουμε στον “tabula rasa” (τον άγραφο πίνακα) της ζωής των παιδιών, ο οποίος είναι η αρχική κατάσταση της ανθρώπινης συνείδησης και της ψυχής τους. χρωματίζοντάς τον με ζωηρά και καθαρά χρώματα και με γνήσια και ατόφια συναισθήματα αγάπης και αποδοχής, τέτοιο έργο θα φτιαχτεί! Και γι’ αυτά που θα ζουν όμορφα και για μας που θα καμαρώνουμε ικανοποιημένοι αλλά και για τους επόμενους πιτσιρικάδες που θα γίνουν μαθητές των τωρινών δημιουργικών παιδιών.     


    Προτεινόμενη Βιβλιογραφία:

Birch, S. H., & Ladd, G. W. (1997). The teacher-child relationship and children’s early school adjustment. Journal of school psychology35(1), 61-79.

Wigfield, A., & Eccles, J. S. (2000). Expectancy–value theory of achievement motivation. Contemporary educational psychology25(1), 68-81.

Ausubel, D. P., Novak, J. D., & Hanesian, H. (1968). Educational psychology: A cognitive view.

Hamre, B. K., & Pianta, R. C. (2001). Early teacher–child relationships and the trajectory of children’s school outcomes through eighth grade. Child development72(2), 625-638.

Pianta, R. C. (1999). Enhancing relationships between children and teachers. American Psychological Association.