Άρθρο: Χρύσα Μαγγινοπούλου
Κοινωνική Ανθρωπολόγος

Επιμέλεια: Γιώτα Καραγιάννη
Φιλόλογος, Αρχισυντάκτρια


Η “Αιώνια λιακάδα ενός καθαρού μυαλού” ορίζει κάτι τελείως διαφορετικό, όχι μόνο αισθητικά και σκηνοθετικά αλλά και νοηματικά. Το σενάριο του Τσάρλι Κάουφμαν, με όλες τις στροφές, τις επιστροφές, τα τεχνάσματα του, χάρισε απλόχερα διάσπαρτες σοφίες περί έρωτος στην πραγματική ζωή και κατέλυσε το κατεστημένο που είχε δημιουργηθεί από τις ρομαντικές κομεντί και ερωτικά δράματα.

Πρόκειται για μια ταινία άκρως ρομαντική από τον ρομαντισμό που δε περιέχει όμως γλυκανάλατες σκηνές αλλά πιο “αληθινές” εικόνες για να ταυτιστείς και να σε συνεπάρουν. Εδώ ο ρομαντισμός ξεχειλίζει από απλές στιγμές του ζευγαριού, από τσακωμούς και εικόνες που θυμίζουν κάτι από εσένα.

Ο Joel μαθαίνει ότι η πρώην κοπέλα του Clementine τον διέγραψε από τη μνήμη με τη βοήθεια μιας νέας τεχνολογικής μεθόδου και αποφασίζει και εκείνος να κάνει το ίδιο. Σε κατάσταση απελπισίας επισκέπτεται τον εμπνευστή και εφευρέτη της διαδικασίας, Δρ. Howard Mierzwiak στην κλινική Lacuna. Κατά τη διάρκεια όμως της διαδικασίας αυτής αλλάζει γνώμη. Αρχίζει έτσι ένας αγώνας δρόμου στην προσπάθειά του να σώσει τις αναμνήσεις του.

Και μπορεί η υπόθεση της ταινίας να φαντάζει παράλογα παράξενη και απίστευτη όμως, καταφέρνει να κερδίσει τις εντυπώσεις και το κυριότερο όλων, την προσοχή μας. Η αφήγηση των γεγονότων ξεκινάει από το τέλος που οδήγησε στην ρήξη της σχέσης και στην απόφαση διαγραφής κάθε μνήμης, δικαιολογούμενη απόλυτα λόγω της οργής των πρωταγωνιστών. Καθώς όμως πηγαίνουμε προς τα πίσω, διαγράφοντας τα άσχημα, βλέπουμε τα όμορφα εκείνα στοιχεία, τις αναμνήσεις που δεν είναι δυσάρεστες, που σε κάνουν να συνειδητοποιείς ότι δεν θες να ξεχάσεις. Όμως όσο κι αν προσπαθείς να γυρίσεις πίσω, να προστατέψεις τις μνήμες σου, είσαι ανυπεράσπιστος μπροστά σε αυτό που έρχεται να σου στερήσει κάθε ίχνος χαράς.

Είναι πραγματικά τρομακτικό και ταυτόχρονα τραγικό, το πώς αλλάζουν τα συναισθήματα του Joel καθώς βλέπει τη σχέση του με την Clementine σε ένα γρήγορο rewind. Οι πιο πρόσφατες αναμνήσεις του φέρνουν θυμό και οργή, δε μπορεί να αντέξει την παρουσία της. Όσο πάει πιο πίσω, όμως, η μνήμη του ξεθάβει πράγματα που ο ίδιος είχε απωθήσει λόγω του θυμού του.

Έρχονται εικόνες όμορφες, απογεύματα μπροστά στην τηλεόραση με φαγητό, νύχτες γεμάτες έρωτα και ειλικρίνεια, καταθέσεις ψυχής με απόλυτη κατανόηση και εμπιστοσύνη. Ο Joel αρχίζει να καταλαβαίνει το λάθος του. Δεν έπρεπε να είχε μπει ποτέ σε αυτή τη διαδικασία. Τώρα, το μόνο που μπορεί να κάνει είναι να φωνάξει μέσα στο βαθύ του ύπνο για το σταμάτημα της διαδικασίας. Αφού, όμως, η προσπάθειά του είναι μάταιη, αποφασίζει να κρύψει την Clementine στις πιο βαθιές και καλά θαμμένες αναμνήσεις του, ώστε να την κρατήσει ζωντανή ως ανάμνηση μέχρι το πρωί που θα ξυπνήσει.

Δυστυχώς, δεν τα καταφέρνει. Πρακτικά, οι αναμνήσεις έχουν σβηστεί. Πρόσωπα που κάποτε ζούσαν ο ένας για τον άλλον, είναι πλέον ξένοι. Σε τελική ανάλυση όμως, η διαδικασία είναι ανεπιτυχής.

Ίσως η ευκαιρία διαγραφής μιας ανάμνησης είναι ένα κρυφό και ανεκπλήρωτο όνειρο του ανθρώπου. Νομίζουμε ότι με το να διαγράψουμε ανθρώπους και καταστάσεις, μπορούμε να ξεφύγουμε από το βάλτο μιας δύσκολης κατάστασης.

Ο Άλφρεντ Άντλερ έλεγε πως «στις παλαιότερες παιδικές αναμνήσεις μπορούμε να βρούμε, φυσικά, πολύ καλά καλυμμένο τον τρόπο ζωής ενός ατόμου». Ο συνάδελφός του και έτερος πατέρας της ψυχιατρικής, Σίγκμουντ Φρόιντ, είχε επισημάνει πως «οι υστερικοί υποφέρουν κυρίως από αναμνήσεις». Ο Δάντης Αλιγκέρι είχε αναφέρει πως «δεν υπάρχει μεγαλύτερος πόνος απ’ το να θυμάται κανείς τη δυστυχία του σε μέρες ευτυχίας», ο Kούντερα λέει «τι θυμάται κανείς απ’ τη ζωή του; Αυτά που έχασε και εκείνα που μέσα τους χάθηκε. Η ζωή αξίζει μονάχα ως απώλεια» και ο Σεφέρης είχε γράψει ότι «σβήνοντας ένα κομμάτι από το παρελθόν, είναι σαν να σβήνεις ένα κομμάτι από το μέλλον». Οι τέχνες και οι επιστήμες έχουν ασχοληθεί με τις αναμνήσεις, ίσως περισσότερο απ’ όσο έχουν ασχοληθεί με τον έρωτα.

Οι δυο αυτοί άνθρωποι προσπάθησαν να ξεφύγουν από τη μοίρα που τους έφερε κοντά. Όμως, κάτι μέσα τους δεν τους άφηνε να ξεμακρύνουν για πολύ… Γιατί στην τελική, στην αγάπη παραδίδεσαι με την καρδιά κι όχι με το μυαλό.

 

Υ.Γ.  Τον κόσμο ξεχνώντας, ξεχασμένοι από τον κόσμο.

Αιώνια λιακάδα του καθαρού μυαλού!

Alexander Pope  : Eloisa to Abelard


 Προτεινόμενη Βιβλιογραφία

Ricoeur, Paul : Η μνήμη, η ιστορία, η λήθη ,  Εκδόσεις Ίνδικτος, 2013

Lewis T., Amini F., Lannon R.  :  Μια γενική θεωρία της αγάπης , Εκδόσεις Νεφέλης, 2013