Άρθρο: Μένη Κουτσοσίμου Ψυχολόγος
Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας ΜΔΕ στην Κοινωνική Ψυχιατρική-Παιδοψυχιατρική
Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Ιωαννίνων
Μεταδιδάκτωρ Ιατρικής Παν/μίου Ιωαννίνων στην Ποιότητα Υπηρεσιών

Επιμέλεια: Πηνελόπη Ζαχαρία
Φιλόλογος


Με την Ψυχή στο Σώμα… ένιωσα… κι όταν νιώθεις έτσι, τι να πρωτοεξηγήσεις, αλήθεια;

Ένα αρσενικό κι ένα θηλυκό ελάφι. Όλα είναι γαλήνια… ειδυλλιακά. Το αρσενικό πλησιάζει το θηλυκό, βάζοντας το κεφάλι του τρυφερά πάνω από το λαιμό του… σαν να το φιλάει… όπως ένα ερωτευμένο ζευγάρι… με την Ψυχή στο Σώμα… τόσο απλά.

Ερωτεύονται, όμως, τα ζώα;… Ανθρώπινο δεν είναι αυτό το παραμύθι;

Δεν είναι ο έρωτας ένα από τα θεμελιώδη παραμύθια που κάνουν τους ανθρώπους ανθρώπους, διαφοροποιώντας τους από τα ζώα; Αναπαραγωγικά ένστικτα έχουμε κι εμείς, έχουν κι αυτά, αλλά δίπλα στη γενετήσια ορμή του σώματος, ο άνθρωπος παντρεύει και την ιστορία της ερωτικής ορμής της ψυχής. Ο έρωτας. Η μοναδικότητα του άλλου που ερωτευόμαστε. Γνώριμος ο λόγος του Αριστοφάνη στο «Συμπόσιο» του Πλάτωνα περί του ανδρόγυνου που χωρίστηκε στα δύο, και του άλλου μας μισού που είναι κάπου εκεί έξω: ο καθένας μας αναζητεί το κομμάτι που του λείπει, το άλλο του μισό με το οποίο ήταν κάποτε ενωμένοι σε ένα κοινό σώμα.

… Θεέ μου… εξήγησέ μου… Πώς αρέσει το Σώμα, χωρίς να φιλήσεις την Ψυχή… 

Μπορούν δύο άνθρωποι να βλέπουν το ίδιο όνειρο κάθε βράδυ; 

Αρκεί μία δυνατή στιγμή για να δώσει έναν δυνατό έρωτα; Μεγαλώνοντας κατάλαβα ότι από μόνη της προφανώς και δεν αρκεί, αν όμως υπάρχει πνοή και όραμα στην απόδοσή της, τότε ναι, μία και μόνη δυνατή στιγμή, όταν είναι καθαρή και όταν αναπτυχθεί χωρίς πολλές παρεκκλίσεις και λοξοδρομήσεις, μπορεί να οδηγήσει σε εξελίξεις λίαν επιδραστικές.

… Σώμα και Ψυχή… μια συνουσία μυστική. 

Και τι θα συνέβαινε αν με έναν τρόπο το ανακάλυπταν; 

Δεν είναι ότι η πολυπλοκότητα ή τα βαθιά νοήματα είναι αποδοκιμαστέα ή πρέπει να αποφεύγονται, μακάρι να μπορούν οι έρωτες να κατακτούν πλάτη και βάθη. Αλλά δεν είναι και απαραίτητο να κατακτήσουν τα πάντα. Αν η ευθεία είναι ο συντομότερος δρόμος, μερικοί έρωτες μπορούν να οδηγούν ευθέως τη βασική ιδέα τους στην καρδιά και στο συναίσθημα των υποψήφιων εραστών. Όλα αυτά μαζί… άργησα να το συνειδητοποιήσω.

… και η λογική; «Στους δύο, τρίτος δεν χωρεί», λένε… πώς τρυπώνει ανάμεσά τους; 

Και το ζητούμενο παραμένει… πώς να απογυμνώσεις την «Ψυχή από το Σώμα»;

Είναι, άραγε, άρρηκτα δεμένα μεταξύ τους;

Ως ειδικοί… της ψυχής… -είναι κοινοτοπία- μιλάμε για την Ψυχή. Αυτό, όμως, που μας μαθαίνει η κλινική μας διαδρομή είναι ότι μιλάμε γι’ αυτά που έχουν εγγραφεί ανεξίτηλα στο νου μας. Δεν μιλάμε ποτέ γι’ αυτά που το ασυνείδητό μας αγνοεί. Ερευνώντας τη θέση του σώματος στην ανθρώπινη ψυχή, αγγίζοντας πρώιμες φωνές, συλλαβές και ήχους, ψηλαφούμε τον πόνο και τις συνέπειες της απώλειαςεκεί όπου συνευρίσκονται…

… αλλεργική τόσο η «σχέση» όσο και η συσχέτιση.

Πού βρίσκεις, τότε, το ανθρώπινο σώμα και πού τελειώνει ο ρόλος του;

Στη γέννησή σου… στην πρώτη σου ανθρώπινη επαφή… η αρχή του… στην αίσθηση του πόνου… στο θάνατό σου, το τέλος του. Δεν υπάρχει σώμα χωρίς σκιά, περισσότερο από ό,τι υπάρχει ψυχικό σώμα χωρίς αυτή την ιστορία που αποτελεί την ομιλούμενη σκιά του. Σκιά προστατευτική ή απειλητική, ευμενής ή δυσμενής, που προστατεύει με ένα φως υπερβολικά άπλετο ή που αναγγέλλει την καταιγίδα, αλλά -σε κάθε περίπτωση- σκιά απαραίτητη, διότι η απώλειά της θα επέφερε ενδεχομένως την απώλεια κάθε μορφής ζωής…

… χωρίς προστασία στο φως… καίγεσαι… πόσα φίλτρα να κατέχεις στην προστασία της; 

Τι είναι Ψυχή, εντέλει… και τι δεν είναι;

Κατά τον Αριστοτέλη, χωρίζεται σε μέρη, αποτελεί υπόσταση και μορφή του φυσικού σώματος… αναγκαστικά, λοιπόν, είναι υπόσταση του φυσικού σώματος, που έχει τη δυνατότητα της ζωής και η υπόσταση της ζωής είναι εντελέχεια… εν + τέλος + έχω = συνεχής αναζήτηση… ενός τέτοιου σώματος. Η εντελέχεια, όμως, έχει διττή σημασία…

… άλλοτε είναι η γνώση, και άλλοτε η άσκηση αυτής… 

Πού συναντώνται Σώμα και Ψυχή;

Άνθρωπος στον ορίζοντα… το βασικό κληροδότημα. Όταν ολόκληρη η καθημερινότητά μας αποτελεί πεδίο εκπτύξεως των φυσικών οντολογικών δυνάμεων, συχνά υπό κάποια θλιβερή μορφή, ακόμη και οι χειρότερες εκδηλώσεις του ανθρώπου, οι πιο έκφυλες και ανήθικες, στη βάση τους αποτελούν δίψα για τη ζωή και το αγαθό. Το ψυχολογικό στοιχείο (ζήλεια [ζηλοφθονία, θα έλεγα εγώ καλύτερα], σεξουαλικότητα, εξάρτηση κ.ά.) σε πλήθος περιπτώσεων δεν είναι παρά μεταμφιεσμένο και παρεφθαρμένο οντολογικό (αγαπητική δύναμη, δίψα για κοινωνία). Αυτή η βασική αισιοδοξία, ότι δηλαδή τα ελαττώματα και οι κακίες του ανθρώπου αποτελούν κακή χρήση καλών δυνάμεων, συνιστά ένα ισχυρό και χαρακτηριστικό σημείο της ανθρώπινης εξέλιξης.

… ο εντός της Ψυχής προς αυτήν διάλογος… επωνομάσθη διάνοια. 

Αντί Επιλόγου

Ακούγοντας για την ταινία «Ψυχή και Σώμα», ένιωσα ότι με βρίσκω εκεί, πολύ πριν τη δω.

Οι εικόνες με τα ελάφια ήρθαν για να μείνουν, ήρθαν για να εντυπωθούν, ήρθαν για να εγκατασταθούν στη μνήμη μου, ήρθαν για να τις ανακαλέσω στο μέλλον συχνά.

Ακόμη, λοιπόν, κι αν κάποιος ιδιαίτερα κυνικός μπορεί να αντισταθεί στην ιδέα του έρωτα, πώς θα μπορούσε να αντισταθεί σε στοιχεία που έρχονται απ’ έξω και σχεδόν τον ξεπερνούν;

Αν κάθε βράδυ συναντιέσαι στα όνειρά σου με έναν άλλον άνθρωπο, δεν είναι σαν τα όνειρά σου να έχουν ήδη ερωτευθεί για λογαριασμό σου;

Όχι, λοιπόν, δεν είναι.

Ακόμη και η πιο ακραία σύμπτωση θα σε παραμυθιάσει μία, θα σε παραμυθιάσει δύο, μετά από μόνη της δεν μπορεί να διατηρήσει το παραμύθι. Το παραμύθι του έρωτα χρειάζεται μια άλλου τύπου Αλήθεια για να παραμείνει ισχυρό. Χρειάζεται μια έλξη για τον Άλλον, που είναι πέρα από ιδέες, πέρα από συγκυρίες, πέρα από κοινά στοιχεία, πέρα από εξηγήσεις. Ή και να υπάρχουν εξηγήσεις, τι να εξηγήσεις; Τον Άλλον ή τον ερωτεύεσαι ή όχι. Δεν υπάρχει μέση οδός, δεν υπάρχει καν βασιλική οδός που να σε οδηγεί στον έρωτα. Υπάρχει μόνο η οδός τού ότι βλέπεις τον Άλλον και κάτι γίνεται, σκέφτεσαι τον Άλλον και κάτι γίνεται, κάτι που όσο εξηγήσιμο και να είναι, παραμένει κατά βάθος ανεξήγητο.

… λίγο πριν ολοκληρώσω τη συγγραφή του κειμένου, η ανθρωπότητα έχασε ένα σημαντικό μυαλό, τον αστροφυσικό Στίβεν Χόκινγκ, που προσέφερε γενναιόδωρα τη γνώση του στο Είδος μας… χαραγμένο παράδειγμα στη μνήμη όλων μας πως ο ευφυής/η ευφυΐα δεν καθηλώνεται… αντιθέτως, σε καθηλώνει…

Νιώθω εντέλει τυχερή, γιατί επιβεβαιώνει την απάντηση που είχα στο ερώτημα σ’ αυτό.

Η προσωπική μου εκτίμηση, και συνάμα ελπίδα, είναι πως για κάθε πρόβλημα υπάρχει πάντα, κάπου, μία λύση, που σε περιμένει να τη βρεις…

Ό,τι ζούμε δεν είναι παρά ένα όνειρο μέσα σε όνειρο…

Αρκεί να το θελήσεις και να προσπαθήσεις «ψυχή τε και σώματι»… 


Προτεινόμενη Βιβλιογραφία

Αριστοτέλης (2000). «Περί Ψυχής». Βιβλία Α-Β & Γ, Ι.Σ. Χριστοδούλου. Εκδόσεις Ζήτρος.

Αρτούρο Πέρεθ-Ρεβέρτε (2017). Καλοί άνθρωποι σε σκοτεινούς καιρούς. Εκδόσεις Πατάκη.

Βίλχελμ Ράιχ-Σ. Φρόυντ (1977). «Το ξεπέρασμα του Οιδιπόδειου συμπλέγματος». Εκδόσεις Έρευνα.