Κείμενο: Μάνθος Μυριούνης
Ψυχολόγος/Ψυχοθεραπευτής

Επιμέλεια: Στέλλα Πυρένη
Φιλόλογος


Δεν υπάρχει άνθρωπος σε όλα τα μήκη και τα πλάτη αυτού του πλανήτη, από τον καιρό που αυτό το πλάσμα εμφανίστηκε και υπάρχει, που να μην εκτέλεσε με οποιονδήποτε τρόπο και με οποιαδήποτε έννοια αυτό που ονομάζουμε προσευχή! Από τις πλέον αρχαίες κοινωνίες έχουμε συλλέξει πληροφορίες για την εκστατική αυτή στιγμή, την ιερή στιγμή της επίκλησης του Θείου, με όποια μορφή και έννοια να έχει αυτό. Ακόμη και σύγχρονοι άνθρωποι οι οποίοι δηλώνουν άθεοι και ζουν και σκέφτονται με αυτό τον τρόπο, δεν υπάρχει περίπτωση να μην έχουν στη ζωή τους στιγμές εσωτερισμού και πνευματικής ένωσης με τον υπερβατικό τους εαυτό που βρίσκεται μέσα τους και ταυτόχρονα αποτελεί μέρος ενός όλου ενωτικού, που περιλαμβάνει κάθε μορφή ζωής και ύπαρξης σε ολόκληρο το γαλαξιακό μας σύστημα.

Ο άνθρωπος την ώρα της προσευχής ενισχύει την αυτοσυγκέντρωσή του και το αίσθημα συμπόνιας ενώ ταυτόχρονα ηρεμεί τις περιοχές του άγχους και του φόβου, μειώνοντας τα αρνητικά και εγωκεντρικά του συναισθήματα (νευροθεολογία). Μέσα στην προσευχή κρύβουμε όλη την εσωτερική και ψυχική μας διάρθρωση και τα πήγαινε-έλα των ψυχικών μας διαδρομών στις πιο ενδόμυχες και ενδοσκοπικές ματιές και τους ορίζοντες του νου, φτάνοντας στα βάθη της πιο ώριμής μας περισυλλογής και της καλύτερης έκφρασης του εαυτού μας. Με την ψυχοδυναμική της πίστης και της προσευχής ή όταν το άτομο γνωρίζει ότι προσεύχονται για αυτό, αυτόματα διεγείρεται ολόκληρο το ενδοκρινολογικό του σύστημα και η ηρεμιστική επίδραση της προσευχής κατακλύζει τον εγκέφαλό μας.

Αυτή η ιερή στιγμή για κάθε άνθρωπο, πιστό ή μη, η ώρα της προσευχής και της πλήρους ανύψωσής του σε σκέψεις, ενώσεις και συλλογιστικές, για κάποιο χρονικό διάστημα τα άτομα απεμπολούν την ανθρώπινή τους υπόσταση. Αφήνουν πίσω τις κοινές και λογικές δομές του εγκεφάλου και λειτουργούν σαν πλάσματα που δεν έχουν αναφορές σε χρόνο και χώρο αλλά βρίσκονται αιωρούμενα σε έναν απέραντο γαλαξία σαν μικρά αστεράκια που συνομιλούν με άλλα αστεράκια σε μια κάποια σχισμή του αιώνιου και παντοτινού χρόνου.

Με αυτήν την αόριστη και άχρονη περιγραφή θέλω να δείξω πως η προσευχή, η πίστη, η πνευματική εξύψωση και η ηθική υπέρβαση του ανθρώπου που προσεύχεται δεν έχει να κάνει σε καμία περίπτωση με συγκεκριμένες θρησκείες, δεδομένα τελετουργικά ούτε με λατρευτικούς χώρους στους οποίους πρέπει να διεξάγεται. Κι αυτό γιατί η προσευχή είναι ένα ταξίδι στα πιο μύχια ενδότερά μας και ασυνείδητά μας μέρη με τα οποία ερχόμαστε σε επαφή, κοιτάζοντας ταυτόχρονα και προς τα μέσα μας και υψώνοντας το πνεύμα μας προς τα έξω μας. Είναι η απόλυτη στιγμή εξωστρέφειας και εσωστρέφειας ταυτόχρονα, με κύριο και όμοιο γνώρισμα το βάθος προς τα μέσα και το πλάτος προς τα έξω, το άνοιγμα δηλαδή της ψυχής μας διάπλατα με ευλάβεια και σεβασμό. Έχει να κάνει με τις μεγάλες στιγμές του κάθε ανθρώπου, ο οποίος υποβάλλοντας τον εαυτό του σε μια τέτοια βαθιά εσωτερίκευση και μια τέτοια μεγάλη εξωτερίκευση, φτάνει σε επίπεδα θέωσης και συνομιλίας με το σύμπαν και την απεραντοσύνη, της οποίας αποτελεί ένα ελάχιστο μέρος με συγκεκριμένο χρόνο παρουσίας σε αυτή. Προσωπικά θεωρώ πως η ώρα της προσευχής είναι ό,τι πιο ιερό για όλους τους πολιτισμούς, για όλες τις θρησκείες και για όλους τους ανθρώπους σε αυτόν τον πλανήτη ανεξαρτήτως κάθε διαχωρισμού από φύλο, φυλή, χρώμα, πατρίδα, γενιά, ηλικία, και οτιδήποτε άλλο μπορεί να κατηγοριοποιήσει τους ανθρώπους.

Δεν είναι λίγοι αυτοί που πιστεύουν, ανάμεσα τους κι εγώ, πολύ στις ιαματικές και θεραπευτικές δυνάμεις που παράγονται κατά την διάρκεια της προσευχής. Την υπέρβαση του εαυτού μας άλλωστε, μπορούμε να την συναντήσουμε στα θεμέλια κάθε θρησκείας που έχει εμφανιστεί ανά τους αιώνες, όπως μας πληροφορεί ο Μπρικ Τζόνστοουν (Brick Johnstone), ο οποίος είναι καθηγητής ψυχολογίας στο Μισούρι των Ηνωμένων Πολιτειών. Σύμφωνα με εκείνον, οι προσευχές είναι πνευματικές εμπειρίες του ανθρώπου, οι οποίες προέρχονται από τις υπερβάσεις του Εγώ μας και έχουν νευροψυχολογική βάση. Επομένως όλοι οι άνθρωποι ανεξαρτήτως θρησκείας, ακόμη και οι άθεοι, ζουν και βιώνουν στον εγκέφαλό τους τις ίδιες νευροψυχολογικές λειτουργίες κατά την διάρκεια των πνευματικών αυτών εμπειριών τους (σαν την προσευχή), όπως είναι οι υπερβατικές καταστάσεις, τα συναισθήματα ένωσης με όλο τον κόσμο, της ανύψωσης του εαυτού τους και της ένωσής τους με τα Θεία και το Σύμπαν.

Είναι σαφές ότι αυτά τα συναισθήματα τα εκστατικά και τα γεμάτα δέος οδηγούν τον άνθρωπο μακριά από τον εγωκεντρισμό του και του χαρίζουν περισσότερη ψυχική υγεία και ηθική ευεξία. Μια εξόχως απελευθερωτική γαλήνη και μια κάθαρση! Σε αυτήν την διαδικασία και μέσω των  διαγνωστικών νευροαπεικονιστικών μεθόδων, όπως  της μαγνητικής τομογραφίας του εγκεφάλου (ΜRI) ή της αξονικής τομογραφίας (CT), έχουν  αποτυπωθεί την δεδομένη στιγμή της προσευχής να εμπλέκονται μέρη του εγκεφάλου, όπως ο δεξιός βρεγματικός λοβός, που σχετίζονται με τις εκδηλώσεις ηθελημένων κινήσεων, τη χρήση αντικειμένων και τη σύνθεση πληροφοριών που προέρχονται από τις αισθήσεις. Έχουν, δηλαδή, να κάνουν με τον πραγματικό κόσμο, τον κόσμο των αισθήσεων, τον χειροπιαστό, είναι σε θέση να ελέγχουν την απτική μας αντίληψη (ό,τι βλέπουμε και ό,τι πιάνουμε) αλλά και μας δίνουν πληροφορίες για το σώμα μας το οποίο μπορούμε να ξεχωρίσουμε έναντι άλλων πραγμάτων στον χώρο, δηλαδή τη σωματογνωσία, να αναγνωρίζουμε δηλαδή ότι το σώμα είναι δικό μας.

Με την διενέργεια της προσευχής όλα τα παραπάνω γνωρίσματα του εγκεφάλου καταργούνται μονομιάς και ο άνθρωπος σκέφτεται αφαιρετικά και αόριστα, δεν περιορίζεται από τις αισθήσεις του και τα χαρακτηριστικά  του συγκεκριμένου μέρους του εγκεφάλου του αλλά απεμπολεί για αυτές τις στιγμές την πραγματικότητα του κόσμου, με το σώμα του να γίνεται ένα με όλη την υπόλοιπη ύλη. Χάνεται δηλαδή μέσα στο ασυνείδητό του, γίνεται ένα με το σύμπαν και εξυψώνει τη νόησή του σε εξωπραγματικά επίπεδα που δεν είναι δυνατόν να εξηγηθούν και να κατανοηθούν μέσω των αισθήσεων και των γνώσεων που η επιστήμη γνωρίζει για αυτές μέχρι σήμερα.

Ο άνθρωπος που προσεύχεται συνομιλεί με τον καλύτερό του εαυτό, το Υπερεγώ του, το Θείο Εγώ του, έρχεται σε επαφή και «ανοίγει διάλογο» με το σύμπαν, προσπαθεί να το πάρει με το μέρος του και να κερδίσει την εύνοιά του σε κάθε πρόβλημα που αντιμετωπίζει. Σε τούτο τον διάλογο του ανθρώπου με το Θείο οι αισθήσεις χάνονται και το μόνο που υφίσταται ως συνθήκη και ως γεγονός είναι η δύναμη της σκέψης του ανθρώπου που πηγάζει από το πιο μεγάλο παρελθόν και το πιο μακρινό του μέλλον, όλα αυτά συμπτυγμένα σε μια στιγμή, σε μια ανάσα, σε μια πνοή, σε μια πίστη…

Η ιαματική και ευεργετική φύση της προσευχής έχει πολλάκις αποδειχθεί και σε πιστούς (θρήσκους) και σε άπιστους (μη θρήσκους). Είναι τεράστια η δύναμη της πίστης, την οποία όλοι οι διαπρεπείς και ορθολογικά σκεπτόμενοι επιστήμονες την έχουν παραδεχτεί, αφού η προσπάθεια του ανθρώπου να προσεγγίσει την θέωση μόνο μυθικά και εξωπραγματικά αποτελέσματα μπορεί να επιφέρει. Άλλωστε ένα τόσο τεράστιο σε όγκο ψυχικό φορτίο που εκείνη την στιγμή εκφράζεται και διαχέεται μπορεί να πετύχει αδιανόητα αποτελέσματα με βάση την πραγματικότητά μας. Η ενέργεια τη στιγμή της προσευχής βρίσκεται σε οργιώδη κίνηση και ύπαρξη, αφού ο άνθρωπος βιώνει μια κατάσταση πλήρους ηρεμίας, μιας αισθαντικότητας αλλόκοτης και  πρωτόγνωρης, μιας απίστευτης ισορροπίας και μιας εσωτερικής ώριμης πληρότητας. Τα συναισθήματα αυτάρκειας κατακλύζουν και κυριαρχούν. Η αίσθηση της απόλυτης ομοιόστασης και της ελαφρότητας που βιώνει το σώμα με το πνεύμα μουδιασμένο και ανυψωμένο σε ολοκληρωτική ευτυχία και απίστευτη ομορφιά είναι το ταξίδι της προσευχής! Ο βαθύτερος εαυτός μας και η καλύτερή του εκδοχή, το πλέον ολοκληρωμένο μας Εγώ που κατακτά ιδεώδη και ιδανικά μεγέθη. Το Υπερεγώ μας, το ασυνείδητο, οι ύψιστες ηθικές μας αξίες, οι υπερβάσεις του Εγώ μας αλλά και όλες οι απωθημένες μας εμπειρίες και τα όνειρά μας λαμβάνουν μέρος στις προσευχές μας. Ο εγωκεντρικός ναρκισσισμός μας και η όποια μορφή αυτολατρείας μας αποδυναμώνονται κι εξαφανίζονται. Το «πολιτιστικό μας Υπερεγώ» βρίσκεται σε κατάργηση με την προσευχή, αφού δεν υπάρχουν σύνορα στην πίστη και στις προσευχές παρά μόνο διαφοροποιήσεις μεταξύ των θρησκειών.

Η πίστη στον άνθρωπο είναι ενιαία σε όλο τον κόσμο, όπως και η προσευχή!


Προτεινόμενη Βιβλιογραφία:

Johnstone, Brick & Hanks, Robin & Bhushan, Braj & Cohen, Dan & Roseberry, Jarett & Yoon, Dong. (2017). Selflessness as a universal neuropsychological foundation of spiritual transcendence: validation with Christian, Hindu, and Muslim traditions. Mental Health, Religion & Culture. 1-13.

Johnstone, Brick & Cohen, Dan & Konopacki, Kelly & Ghan, Christopher. (2015). Selflessness as a Foundation of Spiritual Transcendence: Perspectives From the Neurosciences and Religious Studies. The International Journal for the Psychology of Religion.

Johnstone, Brick & Bodling, Angela & Cohen, Dan & Christ, Shawn & Wegrzyn, Andrew. (2012). Right Parietal Lobe-Related “Selflessness” as the Neuropsychological Basis of Spiritual Transcendence. International Journal for The Psychology of Religion – INT J PSYCHOL RELIG. 22.