Κείμενο: Μάνθος Μυριούνης
Ψυχολόγος/Ψυχοθεραπευτής

Επιμέλεια: Στέλλα Πυρένη
Φιλόλογος


Παρατηρείται μέσα στη ζωή και στην κουβέντα περί συλλογικής σκέψης μια πλήρης ασυνεννοησία, μια ιδιότροπη και εγωκεντρική συμπεριφορά και σκέψη στον καθένα από εμάς, λες και δεν μπορούμε να συναντηθούμε στο παραμικρό, απομακρυσμένοι από κάθε είδους συγχρωτισμό και συντονισμό, έστω και στο κατ’ ελάχιστον.

Πρόκειται για μια μικρή Βαβέλ, η οποία δεν αποτελείται μονάχα από προσωπικά συμφέροντα που απομονώνουν τους ανθρώπους, αλλά τους κάνει να πράττουν και να σκέφτονται μονόπλευρα και εγωκεντρικά και να συμπεριφέρονται με τρόπους που υπαγορεύονται και προικοδοτούν τον μονόπλευρο προσανατολισμό τους προς το δικό τους αυστηρά όφελος.

Αυτό συμβαίνει, διότι δεν δεχόμαστε επ’ ουδενί να μπούμε ο «ένας στη σκέψη του άλλου» ούτε είμαστε διατεθειμένοι να κατανοήσουμε το παραμικρό από μια αντίθετη ή έστω διαφορετική στάση και σκέψη από την δική μας. Συνηθίζουμε να είμαστε οι μοναδικοί κάτοχοι της μιας και μόνης αλήθειας. Δεν ανεχόμαστε πλέον ούτε καν να διανοηθούμε ούτε να υποθέσουμε στο κατ’ ελάχιστον ότι δεν είμαστε κάτι λιγότερο από τους ελάχιστους και τους κρατούντες την αληθινή διάσταση των πραγμάτων. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο και στην κοινωνική μας Βαβέλ, μέσα στην οποία επιβιώνουμε, ίσα που ανεχόμαστε -και αυτό όχι πάντα με άνεση- την ύπαρξη του άλλου ως ον ανθρώπινο και διαφορετικό από εμάς, με άλλη σκέψη, ξεχωριστά βιώματα και τρόπο συλλογισμού, άλλο πλάνο ζωής, αντίληψης και εν γένει άλλη νοοτροπία.

Μια δεύτερη, όμως, και λίγο πιο διαλλακτική ματιά μπορεί να μας πείσει πως, ακόμη και όταν οι ζωές κάποιων από μας μοιάζουν και φαίνονται πανομοιότυπες ή τουλάχιστον αρκετά ίδιες σε σχέση με κάποιες βασικές συνισταμένες, ποτέ δεν  μπορούμε να ισχυριστούμε πως δύο ή παραπάνω άνθρωποι αντιλαμβάνονται τα πράγματα, τη ζωή και τον κόσμο με τον ίδιο ακριβώς τρόπο. Και πώς θα ήταν άλλωστε αυτό δυνατόν, αφού από τη στιγμή που γεννιόμαστε -και ίσως και πιο νωρίς- ένα σωρό μεταβλητές και προσδιοριστικά για τη μετέπειτα ζωή μας στοιχεία και χαρακτηριστικά ή και τυχαία γεγονότα είναι ικανά να μας επηρεάσουν και να μας κάνουν, αυτό που λέμε και τελικά είμαστε, μοναδικά και ανεπανάληπτα όντα με μια ξεχωριστή ζωή και με διαφορετική και υποκειμενική αντίληψη αλλά και πρόσληψη του κόσμου.

Βέβαια είναι σύνηθες ως ανθρώπινα όντα να προσεταιριζόμαστε τη μια και μοναδική αλήθεια που δεν είναι άλλη παρά αυτή που εμείς βιώσαμε και με τις συνθήκες που εμείς την ζήσαμε και τον τρόπο που εμείς την νιώσαμε. Σαν μοναδικοί κάτοχοι, λοιπόν, αυτής της αλήθειας δεν χάνουμε την ευκαιρία να καυχηθούμε για τούτο σε κάθε δοθείσα ή μη αφορμή. Σε όποια παρέα και αν βρεθούμε θα την διηγηθούμε λεπτομερώς και με γλαφυρότητα, δίχως να δεχθούμε καμία άλλη οπτική ή όψη της πραγματικότητας! Γιατί; «Γιατί εμένα έτσι μου έτυχε και έτσι το πέρασα και έτσι το βίωσα, οπότε είναι έτσι. Και εγώ ξέρω και δεν μπορεί να είναι αλλιώς και ξέρεις τι είναι να σου συμβεί το τάδε; Και αν σου συνέβαινε εσένα, τότε να έρθεις να μου πεις» και ούτω καθεξής… Μέγα λάθος!

Η πραγματικότητα μας λέει συνήθως ότι τα ίδια τα γεγονότα είναι κατά βάση ουδέτερα και ότι δεν συμμετέχουν σε κανενός είδους νοηματοδότηση. Παρά εμείς ως υποκείμενα των γεγονότων είμαστε εκείνοι που θα τα χρωματίσουμε, θα τους δώσουμε το νόημα που εμείς θέλουμε ή που επιθυμούμε και θα τα ζήσουμε, θα τα εξηγήσουμε και θα τα βιώσουμε με τον τρόπο που εμείς εξαρχής και εκ των προτέρων έχουμε προαποφασίσει. Μάλιστα, μπορεί και εκ των υστέρων να τους αλλάξουμε το αρχικά δοθέν νόημα, ανάλογα με τους σκοπούς που θέλουμε να εξυπηρετήσουμε. Δίνουμε τέτοιο νόημα και σημασία στα γεγονότα κατά τέτοιο τρόπο που σχεδόν τα δημιουργούμε στα μέτρα της δικής μας ηθικής και κουλτούρας που διασχίζει τα παιδικά μας βιώματα και τις εγκατεστημένες πεποιθήσεις μας και που συνάδουν με την «ένδοξη ζωή μας» και την ακεραιότητα της ορθής αντίληψης που έχουμε για τον κόσμο, με τον τρόπο βέβαια και στο μέγεθος που εμείς τον έχουμε νοητικά συλλάβει. Έτσι, ζούμε και βιώνουμε τα πράγματα που μας συμβαίνουν, όχι έτσι όπως είναι αλλά έτσι όπως εμείς είμαστε!

Η Anais Nin έχει αναφέρει ότι «βλέπουμε τα πράγματα όπως είμαστε» θέλοντας να μας τονίσει ότι εμείς οι ίδιοι νοηματοδοτούμε με τον έναν ή τον άλλον τρόπο τα σημαντικά που συμβαίνουν στη ζωή μας και είμαστε εμείς οι υπεύθυνοι για το ποια προοπτική, εξέλιξη, λάθος ή σωστό νόημα ή οποιαδήποτε τροπή θα δώσουμε σε κάποιο συμβάν. Όλα αυτά που κουβαλάμε μέσα μας είναι φίλτρα διαμορφωτικά -ή και ενίοτε παραμορφωτικά- και αναλόγως μας κάνουν να κοιτάμε κάθε γεγονός από διαφορετική οπτική γωνία κάθε φορά. Και πέρα από αυτό, ως οντότητες έχουμε την τάση να ομαδοποιούμε και να οργανώνουμε με συστηματικό τρόπο όλες τις συσσωρευμένες εμπειρίες μας και τα βιώματά μας κάθε φορά, δημιουργώντας άτυπα ένα σύστημα νόησης, ενισχύοντας και οικοδομώντας τα δικά μας καλούπια με τα οποία θα υποδεχτούμε και στα οποία θα χωρέσουμε (ή και θα στριμώξουμε εν ανάγκη) τις νέες μας εμπειρίες και τα επερχόμενα γεγονότα της ζωής μας.

Γι’ αυτό και υπάρχει τόσο μεγάλη απόκλιση στην κατανόηση των άλλων, στην διευκόλυνση του περάσματος από τη μια σκέψη στην άλλη. Γιατί δεν μπορεί να χωρέσει στα δικά μας προκατασκευασμένα ερείσματα και φίλτρα κατανόησης και συμπεριφοράς καμία διαφορετική από την δική μας οπτική. Έτσι, το δικό μας συμβάν έχει να κάνει με την δική μας υποκειμενική αλήθεια η οποία συνέβη και δημιουργήθηκε υπό συγκεκριμένες συνθήκες και υπό το πρίσμα των δικών μας νοοτροπιών και αντιλήψεων και κυρίως πάντα μέσα από τη συναισθηματική και αντιληπτική συγκυρία στην οποία βρισκόμαστε κάθε φορά.

Δεν είναι μόνο οι συγκρίσεις και οι διαφωνίες που θα μας οδηγήσουν σε πολλές περιπτώσεις σε ατέρμονες και αδιέξοδες διαμάχες. Δεν είναι μόνο η μη κατανόηση και η σκληρότητα που επιδεικνύουμε στους συνανθρώπους μας ούτε η κυνική αντιμετώπιση σε κάτι που εμείς λαμβάνουμε μέσα από διαφορετικό οπτικό και αντιληπτικό πρίσμα. Είναι η αντίληψη της πατρότητας που μας διακατέχει στην  απολυτότητα της αλήθειας.

Πλην, όμως, αυτής της φανερής διαστρέβλωσης, δεν προσφέρουμε στον εαυτό μας καμία ιδιαίτερη υπηρεσία παρά μόνο τη μονόπλευρη και μονόχνωτη γεύση των πραγμάτων. Αν είμαστε έστω και κατ’ ελάχιστον διατεθειμένοι να μετακινηθούμε από τις τσιμεντωμένες θέσεις μας, θα μπορέσουμε να κατανοήσουμε τους άλλους αλλά κυρίως τις πολύπλευρες όψεις του εαυτού μας που σε καμία περίπτωση δεν δύναται να περιορίζεται και να φυλακίζεται σε μόνο μια αλήθεια, λες και μιλάμε για αδιατάρακτους νόμους της φυσικής. Μονάχα όταν κατανοήσουμε τον εαυτό μας μπορούμε να τον κάνουμε να ευτυχήσει!

Προσωπικά ανέκαθεν πίστευα ότι το γενικό πλάνο της ζωής μας και μια γενικόμορφη αντίληψη με την οποία θα προχωρήσουμε παρακάτω  στη ζωή μας τα έχουμε πλάσει λίγο πριν την ολοκλήρωση της εφηβείας, τότε που όλα μέσα στο μυαλό μας είναι δυνατά, καθαρά και γι’ αυτό κατορθωτά! Έχουμε οργανώσει κατά τέτοιο τρόπο τη σκέψη μας και την αντιληπτική μας ικανότητα, που όποιο γεγονός και να μας συμβεί παρακάτω στη ζωή μας θα το χωρέσουμε στα καλούπια που ήδη έχουμε ετοιμάσει. Πολλές φορές πολλά από αυτά που τελικά μας συμβαίνουν, μοιάζουν σαν να τα έχουμε προκαλέσει εμείς οι ίδιοι να συμβούν. Ίσως για να επιβεβαιώσουμε την αυτάρεσκη αλήθεια με την οποία βαυκαλιζόμαστε και την οποία από μικροί έχουμε συλλάβει. Σαν κάτι ονειρικό, σαν κάτι διαφορετικό και ξεχωριστό να επιφυλάσσουμε στον εαυτό μας με το να προχωρήσουμε στην αυτοεκπλήρωση της σύλληψης κάποιας «θεϊκής» προτροπής ή «αιώνιας αλήθειας» και μιας διαρκούς και ενεργής εφηβικής και επιβεβαιωτικής δημιουργικότητας.

Πραγματικά δεν ξέρω αν μας έλκουν τα συγκεκριμένα γεγονότα ή εμείς τα έλκουμε να μας συμβούν. Έχουμε, πιθανά, προαποφασίσει ποια ένταση, ποια χροιά και ποιο νόημα θα δώσουμε στη ζωή μας. Αποτελεί δική μας υποχρέωση να ξεφορτωθούμε τις σκέψεις και τις αντιλήψεις στις οποίες ενυπάρχουμε και στις οποίες αγωνιωδώς έχουμε γαντζωθεί. Είναι ίσως και θέμα αυτοκυριαρχίας και αυτοσυντήρησης, μέσα από τον αυτοέλεγχο και την επιβεβαίωση, να μπορούμε να συνεχίζουμε να ζούμε.

Μόνο όταν παραδεχθούμε πως μπορεί και να σφάλουμε στην αντίληψή μας θα μπορέσουμε να διευρύνουμε τους ορίζοντες της συλλογιστικής μας και να δεχτούμε και άλλες όψεις της πραγματικότητας τις οποίες δεν έχουμε αντιληφθεί ή δεν έτυχε να τις ανταμώσουμε στο διάβα μας αλλά, ωστόσο, υπάρχουν άσχετα από το δικό μας βίωμα και την δική μας εμπειρία. Τα γεγονότα, τα συμβάντα βρίσκονται εκεί και είμαστε εμείς που θα τα χρωματίσουμε με το συναίσθημά μας και θα τα ντύσουμε με τους ιδεολογικούς μανδύες τους οποίους δημιουργούμε! Θα τα δικαιολογήσουμε ή μη, ανάλογα με την δική μας ματιά, το δικό μας κίνητρο και τους δικούς μας στόχους. Γι’ αυτό και ο Friedrich Nietzsche μας αποκαλύπτει πως: «Οι πεποιθήσεις είναι μεγαλύτεροι αντίπαλοι της αλήθειας από τα ψέματα».