Άρθρο: Δήμητρα Παράσχου
Ψυχολόγος – Συνθετική Ψυχοθεραπεύτρια
Εναλλακτική Θεραπεύτρια

Επιμέλεια: Γεωργιάνα Ψυχάλη
Φιλόλογος


Όταν κάποιος βιώνει μια κατάσταση έντονου ψυχολογικού σοκ, συνήθως το πρώτο πράγμα που συμβαίνει είναι να διαταραχτεί η συνολική του ισορροπία και η καθημερινότητα. Σε βάθος χρόνου, η επίδραση γίνεται ακόμα εντονότερη  όταν το σοκ επαναλαμβάνεται ανά τακτά χρονικά διαστήματα, ασχέτως της μορφής που μπορεί να παίρνει την εκάστοτε φορά (π.χ. απώλεια συντρόφου, προβλήματα υγείας, οικονομικές και επαγγελματικές δυσκολίες). Η δρ. Alice Boyes τονίζει πως όσο πιο σημαντικό είναι για εμάς ένα άσχημο γεγονός, τόσο μεγαλύτερη θα είναι και η ψυχολογική του επίδραση πάνω μας. Για παράδειγμα, θα στεναχωρηθούμε πολύ περισσότερο εάν μάθουμε για ένα ατύχημα που συνέβη στον καλύτερό μας φίλο παρά σε ένα γνωστό μας. Στη δεύτερη περίπτωση ωστόσο, φαίνεται πως μία τέτοια είδηση μπορεί να μας κάνει να φοβηθούμε σχετικά με τη δική μας υγεία ή να μας βάλει σε διαδικασία να προσέχουμε περισσότερο στην καθημερινότητα μας.

Οι παραπάνω συμπεριφορές φαίνεται πως ξεκινούν από τον τρόπο που το έντονο σοκ επιδρά αρχικά στον εγκέφαλο, το σημείο–κλειδί της αντίληψης μας για το τι συμβαίνει άμεσα γύρω μας. Το 2014 ο νευροβιολόγος Martin H. Teicher και οι συνεργάτες του ανακάλυψαν, μέσω των ερευνών τους, ότι o εγκέφαλος των ανθρώπων που έχουν βιώσει έντονο ψυχολογικό σοκ από πολύ νωρίς στη ζωή τους έχει κάποιες διαφορές, σε σχέση με αυτούς που δεν έχουν αντίστοιχες εμπειρίες. Μετά από εξέταση σε τουλάχιστον 20 άτομα (παιδιά και ενήλικες), φαίνεται να υπάρχουν ανωμαλίες στο ρυθμό των εγκεφαλικών κυμάτων, στη λειτουργία του ιππόκαμπου (που σχετίζεται με τη μνήμη και τα συναισθήματα), ενώ παράλληλα, το αριστερό ημισφαίριο είναι λιγότερο ανεπτυγμένο σε σχέση με το δεξί, σαν να υπήρξε μια παύση κατά την περίοδο της υγιούς ανάπτυξής του.

Ποια είναι όμως τα συμπτώματα του ψυχολογικού σοκ;

  • Υπάρχει υπερέκκριση αδρεναλίνης.
  • Υπάρχει η αίσθηση πως το μυαλό είναι θολωμένο, κάτι που κάνει εξαιρετικά δύσκολη τη λήψη αποφάσεων.
  • Είναι σύνηθες κάποιος να αισθάνεται πως δεν είναι παρόν στον εαυτό του και το σώμα του.
  • Κάποιες φορές μπορεί το άτομο να νιώθει αποκομμένο από την αγχώδη κατάσταση, σαν να τη βλέπει σε όνειρο ή να μη συμβαίνει πραγματικά.
  • Ο θυμός και τα αρνητικά συναισθήματα πλέον υπερισχύουν.
  • Όσο διαρκεί η κατάσταση τόσο πιο πολύ τα συμπτώματα αυτά παραμένουν και στην ψυχολογία του ατόμου, κάνοντας δύσκολη την προσαρμογή του στην καθημερινότητα με φυσιολογικό τρόπο.

Η αντιμετώπιση του ψυχολογικού σοκ σίγουρα δεν είναι εύκολη εξ αρχής. Τα συναισθήματα είναι μπερδεμένα, το νοητικό και συναισθηματικό κομμάτι μας βρίσκονται σε κατάσταση πανικού και υπερευαισθησίας. Εδώ σημαντικό είναι να διαθέσουμε στον εαυτό μας χρόνο, να μην πάρουμε βιαστικές αποφάσεις, ούτε να αντιδράσουμε εν ψυχρώ. Το σύνηθες είναι να θέλουμε να αντιδράσουμε με ένταση – ό,τι και αν σημαίνει αυτό για τον καθένα μας – και αυτό είναι φυσιολογικό καθώς ψυχολογικά βρισκόμαστε σε κατάσταση πάλης ή φυγής (fight or flight response). H ψυχραιμία είναι η λέξη – κλειδί σε αυτή την περίπτωση.

Παράλληλα, προσπαθούμε να εστιάσουμε στον εαυτό μας, να δούμε τι ακριβώς αισθανόμαστε και σκεφτόμαστε. Αυτό σημαίνει πως οι σκέψεις μας θα χρειαστεί να επικεντρωθούν στο τώρα και στις δυνατότητες που έχουμε εμείς στο παρόν, προκειμένου να βρούμε την εσωτερική ισορροπία στο βαθμό που αυτό είναι εφικτό.

Σημαντικό βήμα είναι να αναγνωρίζουμε και τι ενεργοποιεί τον εσωτερικό μας συναγερμό σε κάθε ψυχολογικά αγχώδη περίσταση. Τι είναι αυτό που μας οδηγεί σε κατάσταση πανικού και σε τι βαθμό επηρεαζόμαστε; Μπορεί πια να συνδέουμε και το παραμικρό γεγονός (το τηλέφωνο που χτυπά λίγο πιο αργά από ό,τι έχουμε συνηθίσει) με ιδιαίτερα αγχωτικές σκέψεις, κάτι που μοιραία οδηγεί και σε έντονες αντιδράσεις. Σε βάθος χρόνου, όλο αυτό θα γίνει ψυχολογική συνήθεια, με αποτέλεσμα την ψυχολογική εξάντληση και κόπωση.

Τέλος, δίνουμε στον εαυτό μας χρόνο να βιώσει αυτή την κατάσταση χωρίς να γίνει προσπάθεια ωραιοποίησης αλλά ούτε και θυματοποίησης. Έχουμε εξαιρετικούς μηχανισμούς προσαρμογής σε ό,τι συμβεί, κάτι το οποίο σημαίνει πως με την πάροδο του χρόνου η επίδραση του ψυχολογικού σοκ μειώνεται και απαλύνεται. Για αυτό χρειάζεται να φροντίσουμε τον εαυτό μας όσο περισσότερο γίνεται και να αναγνωρίσουμε πως έχουμε τη δυνατότητα να βγούμε και από αυτή την κατάσταση, στο χρόνο που για εμάς είναι εφικτό και θεραπευτικό.

Ανακεφαλαιώνοντας, το να μπορέσουμε να διαχειριστούμε με ψυχραιμία μία κατάσταση ψυχολογικού σοκ σίγουρα δεν είναι ό,τι πιο εύκολο, ενώ είναι δύσκολο να την ξεπεράσουμε εξ αρχής. Είναι σημαντικό να ξεκινήσουμε από τη βάση, να επικεντρωθούμε σε εμάς και να εμπιστευτούμε την ψυχολογική μας ανθεκτικότητα στις κρίσεις. Σε κάθε πρόκληση που μας συμβαίνει και που μας επηρεάζει βαθιά στον πυρήνα μας υπάρχει και ένα μάθημα, μία επίγνωση που μπορεί να έρχεται μέσα από δύσκολα συναισθήματα, αλλά ωστόσο είναι και αυτή που δυναμώνει την προσωπικότητα μας. Όταν καταφέρνουμε να ξεπεράσουμε τέτοιες καταστάσεις, σε όσο χρόνο και αν μας πάρει, τότε γινόμαστε ένα με την προσωπική μας ανθεκτικότητα και μαθαίνουμε να αναγνωρίζουμε περισσότερο τα συναισθήματα μας, τις αντιδράσεις μας αλλά και τον τρόπο που σκεφτόμαστε. Το σοκ μπορεί να μας επηρεάσει, παρ’ όλα αυτά είναι αυτό που θα μας διδάξει πως μπορούμε τελικά να τα καταφέρουμε.


Προτεινόμενη Βιβλιογραφία

Boyes, A. (2015). The Anxiety Toolkit: Strategies for managing your anxiety so you can get on with your life. Great Britain: Piatkus

Teicher, M. (2000). Wounds that time won’t heal: The neurobiology of child abuse. ResearchGate, 4(2)(4):50-67.