Άρθρο: Μάνθος Μυριούνης
Ψυχολόγος/Ψυχοθεραπευτής

Επιμέλεια: Στέλλα Πυρένη
Φιλόλογος


Όλο και συχνότερα τα τελευταία χρονιά απαντώνται συμπεριφορές που αποκαθηλώνουν τον άνθρωπο από την ανωτερότητά του σε σχέση με τα υπόλοιπα είδη του ζωικού βασιλείου. Έτσι στην χειμαζόμενη από την τυφλή και αδικαιολόγητη βία κοινωνία μας, με το αποκρουστικό και στυγνό πρόσωπό της, ένα φαινόμενο που εξοργίζει κάθε μέσο και κάθε καλόβουλο άνθρωπο είναι ο βασανισμός των ζώων. Με αυτόν αποκαθηλώνεται κάθε έννοια λογικής και ομαλής συμβίωσης και συνύπαρξης όλων των ζωντανών του κόσμου μας.

Από ηθικής άποψης το να επιτίθεσαι, να βιάζεις και να θανατώνεις ένα αδύναμο κι ανυπεράσπιστο πλάσμα, που σε τίποτα δεν σε έχει ενοχλήσει, είναι από μόνο του σημάδι εκφυλισμού, αρρώστιας και απανθρωπισμού! Δεν είναι λίγα τα σημεία εκείνα που φανερώνουν πως ο άνθρωπος με τέτοιες πράξεις έχει απολέσει πλέον κάθε νοούμενη λογική συμπεριφορά, πως παραπαίει παρασυρόμενος, έρμαιο των πλέον αποτρόπαιων ενστίκτων του και πως ξεδιπλώνει με πλήρη ένταση και σφοδρότητα τον χειρότερό του εαυτό, φανερώνοντας ένα δυσοίωνο μέλλον. Από τα κορυφαία και απεχθέστερα αυτών είναι η κακοποίηση των ζώων.

Σε μια εποχή που η βία γενικότερα έχει λάβει τρομακτικές και απεχθείς διαστάσεις, χρήσιμο θα ήταν να συζητήσουμε για το ψυχολογικό προφίλ εκείνων που κακοποιούν ή θανατώνουν τα ζώα. Προκαταρκτικά τονίζουμε ότι είναι δικαίωμα του κάθε ένα από εμάς να μην αγαπάει τα ζώα, αλλά είναι υποχρέωση όλων να τα σέβονται, όπως όλα τα είδη του πλανήτη μας.

Όσον αφορά στην ψυχολογική κατάσταση του θύτη (την ψυχοσύνθεση), από πληθώρα ερευνών και στατιστικών στοιχείων που έχουμε στη διάθεσή μας, συνάγεται ότι η κακοποίηση ζώων συνδέεται άμεσα με την ενδοοικογενειακή βία και την εγκληματικότητα. Επίσης, κοινά χαρακτηριστικά στους δράστες και θύτες αυτού του απεχθούς εγκλήματος είναι η σαφέστατη δυσκολία στην ανάπτυξη της συναίσθησης, όπως και η δυσκολία στη δημιουργία και καθιέρωση σταθερών σχέσεων εμπιστοσύνης. Οι περιορισμένες δεξιότητες και η χαμηλή έως ανύπαρκτη αυτοεκτίμηση μαζί με την ανασφάλεια και τα υπονομευτικά αισθήματα αναξιότητας και προσωπικής ανεπάρκειας είναι επίσης κοινά χαρακτηριστικά στους δράστες αυτούς.

Σαφώς και η κατάθλιψη είναι κομμάτι του εαυτού τους και πολύ συχνά είναι θύτες ή και θύματα σε άλλες κοινωνικές δραστηριότητες. Έτσι είτε έχουν υποστεί bullying είτε σεξουαλική βία είτε εμπλέκονται σε άλλες παραβατικές συμπεριφορές όπως κλοπές, χρήση ουσιών, ξυλοδαρμούς κ.ά.

Βασική και χαρακτηριστική είναι η δυσκολία τους να μπορούν να διαχειριστούν, να μεταβολίζουν και να αισθάνονται συμβατοί με τα συναισθήματά τους. Με τη βία δείχνουν την εξουσία και την ισχύ στους υπολοίπους, πάντα σε πιο αδύναμους, πράγμα που δεν μπορούν να το κάνουν για τους ίδιους, ενδυναμώνοντας και πείθοντας τον εαυτό τους για αυτό, αφού νιώθουν δειλοί και λίγοι! Είναι σαφώς ελλειμματικά και κομπλεξικά άτομα που χρήζουν άμεσης αντιμετώπισης και συνετισμού, μιας και συνήθως δεν σταματούν εκεί. Θα ταΐσουν την ανυπαρξία και την αδυναμία τους να δεχτούν τον εαυτό τους σε κάθε ευκαιρία πληγώνοντας κάθε αδύναμο πλάσμα, μπας και αυτοεπιβεβαιώσουν έστω και  στο ελάχιστο την οδυνηρότητα που φέρουν με την ύπαρξή τους.

Πάμπολλες μελέτες δείχνουν την άμεση σχέση ανάμεσα στην κακοποίηση των ζώων και σε αυτήν των παιδιών, -δηλαδή από τον δυνατότερο και ισχυρότερο στον αδύναμο, σε αυτόν που δεν μπορεί να αντιδράσει- γεγονός που καταδεικνύει τη θρασυδειλία τους και τη μη ανοχή του ίδιου τους του εαυτού (κόμπλεξ, διαταραχή συναισθημάτων κ.ά.). Αν και δεν έχει επιστημονικά αποδειχτεί αν αυτή η συσχέτιση είναι αναπόφευκτη, σαφέστατα όμως πιστεύω ότι η κακοποίηση ζώων είναι ένα βήμα πριν την κακοποίηση ανθρώπων, αν όχι πριν από κάτι χειρότερο.

«Όσοι έχουν παρελθόν κακοποίησης με ζώα ως παιδιά χρησιμοποιούν την ίδια μέθοδο κακοποίησης στους ανθρώπους, όπως και στα ζώα τους, στην ενήλικη ζωή τους»[1]. Πιο συγκεκριμένα η βίαιη συμπεριφορά κατά των ζώων, κατά κύριο λόγο, λειτουργεί σαν αντιστάθμισμα στο βίωμα της κατωτερότητας που ζουν αυτοί οι άνθρωποι και σαν ισορροπιστής στην κακοποίηση που έχουν υποστεί ως παιδιά. Προσπαθούν, έτσι, να γίνουν ξανά κυρίαρχοι του εαυτού τους και να νιώσουν εκείνο που και οι ίδιοι υπέστησαν: την κυριαρχία και τον σαδισμό επάνω στον πιο αδύναμο και ανυπεράσπιστο, βιώνοντας αυτή τη φορά τα δικά τους τραυματικά βιώματα από τη θέση των δυνατών για να βρουν την ισορροπία τους μέσα σε αυτόν τον φαύλο κύκλο της κακοποίησης.

Λίγο-πολύ η ψυχολογική διαδικασία είναι γνωστή και θεωρώ σημαντικότερη την διατύπωση προτάσεων, ώστε να αντιμετωπιστούν και, αν είναι εφικτό, να εκμηδενιστούν αυτά τα περιστατικά. Έτσι, η με κάθε τρόπο και μέσο μάθηση και ανάπτυξη της ενσυναίσθησης από το σπίτι, το σχολείο αλλά και την κάθε εκπαιδευτική κοινότητα στην οποία μπορεί να υπάρχουν είτε παιδιά είτε ενήλικες είναι αποφασιστικό και επείγον βήμα! Σε κάθε έκφανση της κοινωνίας στην οποία περιέχεται έστω κι αυτό το περιορισμένο εκπαιδευτικό κομμάτι πρέπει να τονίζεται η καλή συμπεριφορά μας απέναντι στα ζώα. Για παράδειγμα, ακόμη και στις σχολές οδηγών οφείλεται να περιλαμβάνονται μαθήματα που να εξυπηρετούν και να προάγουν τη συνύπαρξή μας με τα ζώα μέσα στον αστικό ιστό.

Μεγάλο βάρος και ορθή αντιμετώπιση οφείλουν να έχουν και τα σώματα ασφαλείας που διερευνούν τέτοια περιστατικά κακοποίησης ζώων, δυστυχώς όμως δεν τα αντιμετωπίζουν ακόμη με τη σοβαρότητα που ενδείκνυται. Τελευταία το νομοθετικό μας πλαίσιο έχει οχυρωθεί απέναντι σε τέτοια περιστατικά, χωρίς όμως να έχει γίνει κτήμα του ηθικού μας πολιτισμού και της γενικότερης κουλτούρας μας! Έχουμε πολύ δρόμο ακόμη να διανύσουμε.

Λέγεται ότι «αν θέλεις να προστατεύεις την κοινωνία, τότε ρίξε φως και προσοχή στην προστασία των ζώων. Αν διαπιστώσεις ότι κάποια ζώα κακοποιούνται, τότε να ξέρεις ότι ήδη έχεις πιάσει την αρχή του νήματος μιας υπόθεσης που θα σε οδηγήσει σίγουρα κάπου αλλού, σε μια ακόμη μεγαλύτερη τραγωδία της ανθρώπινης συμπεριφοράς». Είναι, δηλαδή, η κακοποίηση των ζώων ένας ακριβής, σαφής και εύστοχος δείκτης της κοινωνικής δικαιοσύνης, της βίας και του κύκλου της κακοποίησης που συμβαίνει σε ένα συγκεκριμένο κοινωνικό πλαίσιο.


Προτεινόμενη Βιβλιογραφία:

[1] Wright, Jeremy & Hensley, Christopher. (2003). From Animal Cruelty to Serial Murder: Applying the Graduation Hypothesis. International Journal of Offender Therapy and Comparative Criminology.  Vol 47, Issue 1, pp. 71 – 88.

Gleyzer, R., Felthous, A. R., & Holzer, C. E. (2002). Animal cruelty and psychiatric disorders. Journal of the American Academy of Psychiatry and the Law Online30(2), 257-265.

Vaughn, M. G., Fu, Q., DeLisi, M., Beaver, K. M., Perron, B. E., Terrell, K., & Howard, M. O. (2009). Correlates of cruelty to animals in the United States: Results from the National Epidemiologic Survey on Alcohol and Related Conditions. Journal of Psychiatric Research43(15), 1213-1218.

Lockwood, R., & Ascione, F. R. (Eds.). (1998). Cruelty to animals and interpersonal violence: Readings in research and application. Purdue University Press.

Ascione, F. R. (1993). Children who are cruel to animals: A review of research and implications for developmental psychopathology. Anthrozoös6(4), 226-247.

Hensley, C., & Tallichet, S. E. (2005). Learning to be cruel?: Exploring the onset and frequency of animal cruelty. International journal of offender therapy and comparative criminology49(1), 37-47.

Tsiantis J. (2000) Emotional and conduct disorders in children, in : Lavikainen J., Lahtinen E., Lahtinen V. (eds), Public Health Approach on Mental Health in Europe.

Τσιάντης, Γ. (1980). Η σημασία του σχολείου για την πρόληψη των διαταραχών της ψυχοκοινωνικής εξέλιξης του παιδιού. Αθήνα: Ιατρική, τόμ. 38, τεύχ. 2.