Άρθρο: Μάνθος Μυριούνης
Ψυχολόγος/Ψυχοθεραπευτής

Επιμέλεια: Στέλλα Πυρένη
Φιλόλογος


Όλο και περισσότερα περιστατικά μικρών παιδιών, που εκδηλώνουν και βασανίζονται από έντονο στρες και που εκτίθενται σε μεγάλη ψυχολογική πίεση, εμφανίζονται στο οικείο μας περιβάλλον ή έρχονται ως αιτήματα σε συνεδρίες με γονείς και τα παιδιά τους.

Μπορεί να ακουστεί υπερβολικό ή να μοιάζει οξύμωρο αλλά τα παιδιά σήμερα δεν έχουν τον χρόνο και δεν ευνοούνται από τις συνθήκες, ώστε να υπάρξουν παιδιά! Το γεγονός ότι η άκρατη και αδυσώπητη ανταγωνιστικότητα, που κυριαρχεί στην κοινωνία, έχει πολλές φορές τραυματικά βιωθεί από τους γονείς τους κι, όπως είναι κατανοητό, όχι όμως και ορθό, έχει μεταβιβαστεί με τρόπο συνειδητό ή ασυνείδητο στα παιδιά τους, είναι αναμφισβήτητο.

Από τις πρώτες κιόλας τάξεις του σχολείου οι μικροί μας φίλοι, τα παιδιά μας, καλούνται να ανταποκριθούν σε μια σωρεία υποχρεώσεων και μια πλειάδα δραστηριοτήτων, που βαραίνει δυσανάλογα τις πλάτες τους, μιας και σχεδόν «απαγορεύεται» να αποτύχουν και να δυσαρεστήσουν τους αγαπημένους τους γονείς. Είναι πλέον εργαζόμενοι πλήρους και εντατικής απασχόλησης σε ασυνήθιστα υψηλή μάλιστα στάθμη ανταγωνισμού. Ο ανταγωνισμός αυτός, επιπρόσθετα, είναι ενδεδυμένος με τεράστιες προσδοκίες από τους γονείς και τα ανεκπλήρωτα όνειρά τους ή και τις προβολές τους, που είναι αυτοβούλως δημιουργημένες  ή κοινωνικώς καθοδηγούμενες. Έτσι, σε πολλές περιπτώσεις τα παιδιά χωρίς άλλους προφανείς λόγους, παθολογικούς για παράδειγμα, παρουσιάζουν πόνους στην κοιλιακή χώρα, έντονους πονοκεφάλους, εξανθήματα ζαλάδες, δύσπνοιες, κλάματα ακόμη και περιστατικά με εμετούς. Πολλές φορές και η άρνηση και η δυσανασχέτηση να πηγαίνουν στο σχολείο είναι πίσω από τέτοιες ψυχοπιεστικά βιωμένες καταστάσεις.

Όλοι μας σίγουρα θα αναρωτηθούμε πότε πρόλαβαν τα παιδιά να νιώσουν τόσο πιεσμένα, ώστε να σωματοποιούν τόσο έντονα την ψυχολογική τους κατάσταση… Κι όμως, οι γρήγοροι ρυθμοί στους οποίους από νωρίς καλούνται να ανταποκριθούν, οι αμετροεπείς φιλοδοξίες των γονιών τους και η αγωνία τους να προετοιμάσουν έναν όσο το δυνατόν «τέλειο ενήλικα» δεν συνάδουν με την παιδικότητά τους, τον εγγενή αυθορμητισμό τους και τον αργό, σταδιακό και σταθερό βαθμό ωρίμανσης που απαιτείται. Παρέες συνομηλίκων και ελεύθερος χρόνος, παιχνίδι και ξεγνοιασιά, τόσο απαραίτητες και σημαντικές παράμετροι για τη συνολικότερα εύρυθμη και φιλόδοξα ομαλή ενηλικίωσή τους, συνεχώς αραιώνουν από την παιδική τους καθημερινότητα. Αλλά και ο τρόπος με τον οποίο αυτές διεξάγονται, με το να περιορίζονται τα παιδιά σε οθόνες υπολογιστών χωρίς διαπροσωπικές επαφές και δυστυχώς με ελάχιστη σωματική δραστηριότητα, με την οποία θα ήταν δυνατόν να εκτονώνονται όλες οι παιδικές ανησυχίες και οι τρέλες της ηλικίας αυτής, δεν είναι ο κατάλληλος για την ηλικία τους. Αντίθετα, συχνές είναι οι περιπτώσεις βίας, απρόκλητης επιθετικότητας και αναιτιολόγητων ξεσπασμάτων ανάμεσα σε συμμαθητές και ακόμη πιο συχνά υποθέσεις με σχολικό εκφοβισμό ολοένα και πυκνώνουν στις σχολικές κοινότητες.

Είναι πολύ λογικό και φυσιολογικό, έτσι, τα παιδιά να κλείνονται στον εαυτό τους, αφού όλοι ανεξαιρέτως ως άτομα και ως κοινωνία «περιμένουν» από αυτά και «απαιτούν» ένα μη ρεαλιστικό σχήμα, αυτό του καλύτερου μαθητή, του πιο αγαπητού, του πιο όμορφου, του πιο ψηλού, με τα ιδανικά κιλά και με μία άοκνη προσπάθεια για τη συνεχή και αδιαπραγμάτευτη επιμέλεια όλων αυτών. Αντίστοιχα, παρόμοια είναι τα πρότυπα που πλασάρονται σαν επιτυχημένοι για ικανό χρονικό διάστημα στα ΜΜΕ, ώστε επηρεάζουν τον παιδικό πληθυσμό, καθώς προβάλλουν πάνω τους όλα τα «χαρίσματα» του κόσμου. Αν είναι δυνατόν να είναι αυτό αληθινό…

Μια κοινωνία που θέλει να βλέπει μόνο δεξιότητες, χαρίσματα και ταλέντα, γιατί μόνο αυτά θα αποφέρουν κέρδος αύριο, προετοιμάζει όσο το δυνατόν «καλύτερα» τον αυριανό ενήλικο ως γρανάζι της. Οι μικρές παιδικές πλατούλες αδυνατούν να σηκώσουν τόσο βάρος και, μην αντέχοντας αυτήν την κακοποιητική μεταχείριση, απομονώνονται στον μικρόκοσμό τους, δυσανασχετώντας για το κυνήγι της πρωτιάς και τη βαρβαρότητα που το συνοδεύει, αφού δεν τους αποκλείει, τουναντίον μάλιστα, να στραφούν εναντίον του καλύτερού τους φίλου. Και μέσα σε όλο αυτό, δεν τους επιτρέπεται η παραμικρή ή και  μεγαλύτερη παρέκκλιση, αφού η ταμπελοποίηση των ψυχολογικών προβλημάτων στέκεται απειλητικά πιο πέρα και δεν είναι κοινωνικά αποδεκτη ούτε καν ως υποψία.Είναι υπερπολύτιμο τα παιδιά να μπορούν  να μιλούν δίχως φόβο να χαρακτηριστούν, να μπορούν να εκφραστούν δίχως κριτική για το πώς αισθάνονται, τι τους αρέσει, σε τι δυσκολεύονται, τι τους ενοχλεί, τι νομίζουν ότι θα τους έκανε καλό να αλλάξει.

Κι εδώ τίθεται το ερώτημα προς όλους μας και στον καθέναν από τη δική του θέση και οπτική, είτε ως γονιός είτε ως εκπαιδευτικός είτε ως παιδοψυχολόγος, στο οποίο οφείλουμε να απαντήσουμε με σαφήνεια: Τι ακριβώς ζητάμε από τα παιδιά; Να αλλάξουν, να διαστρεβλώσουμε δηλαδή τη φύση τους ή να αλλάξουμε τον κόσμο γύρω τους, δίνοντάς τους τον ανάλογο χρόνο και τις ευκαιρίες να δείξουν το περιεχόμενό τους, να ξεδιπλώσουν τις δυνατότητές τους και να αναπτυχθούν υγιώς, αποκτώντας ταυτόχρονα και ψυχική ανθεκτικότητα; Πρώτα από όλα, όμως, θα πρέπει να αναπνεύσουν στην παιδικότητά τους!

Οι συνειδητοποιημένοι γονείς και η ευαισθητοποιημένη κοινωνία είναι θεμέλιοι λίθοι στην κατάκτηση της ευτυχίας και της ωριμότητας των παιδιών! Στην προεφηβική ηλικία και στο ανάλογο αναπτυξιακό στάδιο τα παιδιά δεν έχουν ακόμη κατακτήσει και εμπεδώσει το τι ακριβώς είναι αυτό που τα ενδυναμώνει και τα εξελίσσει και με ποιον τρόπο συμβαίνει αυτό και με ποιον όχι, παρά μόνο μιλούν μέσα από τις αντιδράσεις τους! Όταν αυτές δεν ικανοποιηθούν ή δεν διευθετηθούν σε εύλογο διάστημα, μοιραία τα παιδιά θα καθηλωθούν και θα βυθιστούν στην αναπόφευκτη παγίδα της μειωμένης αυτοεκτίμησης και της σαθρής αυτοεικόνας, πράγμα που δεν έχει τις πιο ευοίωνες προβλέψεις.

Γενικότερα, μέσα από την εντατική κοινωνική παρατήρηση αλλά και από έρευνες, έχει γίνει φανερό ότι σκληρά, ανταγωνιστικά και απαιτητικά συναισθήματα και ζητούμενα δεν καλωσορίζονται από τις παιδικές ψυχές και δεν επιφέρουν ομαλά αποτελέσματα στη φυσιολογική ψυχοκοινωνική ανάπτυξή τους. Τρόποι υπάρχουν πολλοί και εκλεκτοί, αρκεί οι προθέσεις να προέρχονται από ποιοτική αγάπη προς το παιδί με ρυθμούς πιο χαλαρούς, πιο παιδαγωγικά δόκιμους και εγγύτερα προσανατολισμένους και αναλογικά συμβαδίζοντες με τα αναπτυξιακά τους στάδια.

Με υπομονή και επιμονή και σύμμαχο και αρωγό τον χρόνο, μεθοδικά και σταδιακά ας προσανατολίσουμε τα παιδιά μας να γίνουν περισσότερο άνθρωποι και λιγότερο πειθήνιες μηχανές που φωτοτυπικά παρήγαγε το εξαιρετικό μας γενετικό υλικό, το DNA μας. Ας τα προτρέψουμε να αποκτήσουν τον δικό τους ιδιαίτερο βηματισμό, τον δικό τους εαυτό και την δική τους προσωπικότητα, που σύμφωνα με τη φυσική των πραγμάτων ροή, θα είναι να ξεπεράσουν την προηγούμενη γενιά, δηλαδή αυτήν των γονιών τους! Αυτή θα είναι η επιτυχία για τα παιδιά, αυτό θα είναι η πρόοδος για την κοινωνία, αυτό θα είναι η ανταμοιβή των γονικών κόπων, αυτό θα είναι η περηφάνια των δασκάλων τους! Γιατί η ζωή δεν χαρίζεται δίχως να ανατραπεί!


Προτεινόμενη Βιβλιογραφία:

Καψάλης, Α. (2006). Παιδαγωγική Ψυχολογία. Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις Κυριακίδη.

Κοσσυβάκη, Φ. (2005). Κριτική επικοινωνιακή διδασκαλία. Αθήνα: εκδόσεις Gutenberg.

Σακαλάκη, Μ. (2008). Η Ανάλυση περιεχομένου. Στο Παπαστάμου Σ. (επιμ.). Εισαγωγή στην Κοινωνική Ψυχολογία. Επιστημολογικοί προβληματισμοί και μεθοδολογικές κατευθύνσεις. Τόμος Α’. Αθήνα: Πεδίο.

Τριλιανός, Θ. (2002). Η κριτική σκέψη και η διδασκαλία της. Αθήνα: Βιβλιοπωλείο Γρηγόρη.

Wahler, R. G., & Dumas, J. E. (1987). Family factors in childhood psychology. In Family interaction and psychopathology (pp. 581-627). Springer, Boston, MA.

Sommer, D. (2012). A childhood psychology: Young children in changing times. Macmillan International Higher Education.

Shaffer, D. R., & Kipp, K. (2013). Developmental psychology: Childhood and adolescence. Cengage Learning.

Case, R. (1985). Intellectual development: From birth to adulthood (Developmental Psy-chology Series). New York: Academic Press.