Άρθρο: Δήμητρα Παράσχου
Ψυχολόγος – Συνθετική Ψυχοθεραπεύτρια
Εναλλακτική Θεραπεύτρια

Επιμέλεια: Γεωργιάνα Ψυχάλη
Φιλόλογος


Η ποίηση είναι ένας τρόπος να εκφράσει κάποιος τα συναισθήματά του μέσω των συμβολικών εικόνων που ανταποκρίνονται στην ψυχοσύνθεση του. Οι λέξεις που χρησιμοποιούνται αποτελούν ένα μικρό αλλά σημαντικό χάρτη του εσωτερικού κόσμου του συγγραφέα, ο οποίος είναι σαν να αποζητά (και τελικά να βρίσκει) στο πρόσωπο του αναγνώστη έναν συνοδοιπόρο σε δικά του κομμάτια, καμιά φορά ακόμα και σε ψυχολογικές περιοχές ανεξερεύνητες. Για αυτό και η ποίηση φαίνεται σαν ένα είδος θεραπείας οι λέξεις οδηγούν σε μία κάθαρση, ενώ ο αναγνώστης βιώνει και ο ίδιος μία κατάβαση στο δικό του εσωτερικό βυθό.

Δεν είναι τυχαίο που η ποίηση έχει συνδεθεί με την Ψυχολογία ως ένα εργαλείο κατανόησης των μηχανισμών της γενικότερης προσωπικότητας του ατόμου, αλλά και ως ένα μέσο έκφρασης για τον θεραπευτή. Ο ψυχοθεραπευτής  Robert Romanyshyn στο βιβλίο του «The Wounded Researcher» συνηθίζει να αναφέρεται στον ψυχολόγο ως ένα είδος “αποτυχημένου ποιητή”, ο οποίος στέκεται σχεδόν συνέχεια ανάμεσα σε συνειδητό και ασυνείδητο, ανάμεσα στην ένταση τού να γνωρίζει κάποια πράγματα και κάποια άλλα να τα αγνοεί. Εν τέλει ο θεραπευτής, σύμφωνα με τον συγγραφέα, με την ευαισθησία και την ενσυναίσθηση καταφέρνει να συνδεθεί με πολύ προσωπικά κομμάτια και σύμβολα του ψυχισμού του άλλου. Κατά βάση αυτό που ο ίδιος εκφράζει είναι πως η ποίηση είναι η τέχνη της ψυχής, δίνοντας τον ισχυρισμό πως ένας ψυχολόγος και ένας ποιητής καταφέρνουν να δουν τη βαθύτερη αλήθεια σε κάθε κατάσταση που εξετάζουν και περιγράφουν.

Αρκετοί ποιητές έχουν εκφράσει και οι ίδιοι την πεποίθηση πως ποίηση και ψυχολογία αλληλεπιδρούν και συνδέονται. Σε άρθρο του περιοδικού «Τhe New Existentialists» αναφέρεται πως ο ποιητής Tom Greening έχει επηρεαστεί πολύ από τις θεωρίες του ψυχολόγου Rollo May, ενώ πιστεύει σθεναρά πως η ψυχολογία είναι κενή χωρίς ποίηση, καθώς καλείται να συνδέσει τις επιστημονικές θεωρίες με τη συμβολική (και εξόχως λυρική, κάποιες φορές) γλώσσα του ανθρώπινου ψυχισμού. Επιπροσθέτως, στο βιβλίο «The Portable Jung», το οποίο επιμελήθηκε ο ανθρωπολόγος  Joseph Campbell, σε ένα κεφάλαιο ο ίδιος ο  Carl Gustav Jung σημειώνει πως κάθε δημιουργική διάθεση προέρχεται από το ασυνείδητο, και φαίνεται να σχετίζεται με τις βασικές ποιότητες του χαρακτήρα του ατόμου. Παράλληλα αναφέρει πως όταν αυτή η δημιουργική τάση εμφανιστεί είναι σαν να παρασύρει το άτομο ένα κύμα «έκστασης» που το οδηγεί σε μονοπάτια εσωτερικής ανίχνευσης και ανακάλυψης.

Είναι τόσο σημαντική η επίδραση της ποίησης στον ψυχισμό του ατόμου ώστε πλέον χρησιμοποιείται σε ψυχοθεραπευτικές πρακτικές, είτε ατομικές είτε ομαδικές. Ήδη από το 1996 στο βιβλίο «Striking at the Joints: Contemporary Psychology and Literary Criticism», ο γλωσσολόγος J.V. Knapp αναφέρει την σημασία των λογοτεχνικών έργων και ποιημάτων στην εξέλιξη της ψυχολογίας ως κοινωνικής επιστήμης. Τονίζει ειδικά τη συνεισφορά των ποιημάτων στην ανάλυση της συναισθηματικής ανταπόκρισης του θεραπευόμενου σε ερεθίσματα που σχετίζονται με παρελθοντικές εμπειρίες, καταστάσεις του παρόντος αλλά και πιθανές μελλοντικές εξελίξεις.

Το να γράφει κανείς ποίηση, εν τέλει, φαίνεται πως μπορεί να είναι ένα δημιουργικό και εξίσου θεραπευτικό εγχείρημα καθώς οδηγεί τον συγγραφέα να βρίσκεται συγκεντρωμένος στο παρόν, άμεσος θεατής των λέξεων που ο ίδιος αποτυπώνει στο χαρτί. Τα ποιήματα που φαίνεται να έχουν τη μεγαλύτερη αποδοχή από το ευρύτερο κοινό είναι αυτά που δείχνουν πως ο ποιητής είναι σε σύνδεση με τον εσωτερικό του κόσμο και μοιράζεται συγκεκριμένες λεπτομέρειες για προσωπικές του παρατηρήσεις, καταστάσεις, συναισθήματα και εικόνες που ένιωσε πως έχουν μεγάλη σημασία για τον ίδιο. Η σύμπλευση της θεραπείας με την ποίηση μπορεί να προσφέρει σημαντικές δυνατότητες σαν ένα εργαλείο πρόσβασης στην εσώτερη φωνή, ενώ την ίδια στιγμή ενισχύονται και οι ικανότητες παρατήρησης τόσο του εξωτερικού περιβάλλοντος όσο και του εντός εαυτού. Τι πιο όμορφο από το να αντιμετωπίζουμε τα πάντα σαν ένα ποίημα που περιμένει να εκφραστεί με τα μάτια της δική μας ψυχής;


Προτεινόμενη Βιβλιογραφία

Campbell, Joseph, Ed. (1971). “On the relationship of analytical psychology of poetry.”  In The Portable Jung. New York, NY: Viking.

Knapp, J.V. (1996). Striking at the Joints: Contemporary Psychology and Literary Criticism. Lanham, MD: University Press of America.

Romanyshyn, Robert. (2007). The Wounded Researcher. New Orleans, LA: Spring Journal Books.

Wachs, Benjamin (2015). Poetry needs psychology. The New Existentialists.May 19.