Άρθρο: Ηλίας Φιλίππου

Φοιτητής Νομικής

Επιμέλεια: Δέσποινα Πάνου

Φοιτήτρια Κοινωνικής Ανθρωπολογίας


Το μοναστήρι της Ιεράς Μονής Παναγίας Φανερωμένης βρίσκεται στα βόρεια παράλια του νησιού, απέναντι από τη Νέα Πέραμο των Μεγάρων και υπάγεται στη Μητρόπολη Μεγάρων και Σαλαμίνος. Η ίδρυση της χρονολογείται τον 17ο αιώνα και συγκεκριμένα το 1682 από τον Λάμπρο Κανέλλο, κάτοικο Μεγάρων.

Κατά την εκκλησιαστική παράδοση και ενώ βρισκόταν με άλλους συμπολίτες του σε αγροτική περιοχή για την καλλιέργεια των χωραφιών, κάποια νύχτα εμφανίσθηκε σ’ αυτόν σε όραμα η Υπεραγία Θεοτόκος, προστάζοντας τον να έρθει στο νησί και συγκεκριμένα στο σημείο όπου βρίσκονταν τα ερείπια μιας παλαιότερης μονής του 13ου αιώνα, για να κτίσει την εκκλησία της (Γκητάκου, 1981). Ο γέροντας δεν αποφάσιζε να εκτελέσει την εντολή αυτή, γι’ αυτό την επομένη νύχτα εμφανίσθηκε και πάλι η Παναγία, προτρέποντας τον με τρόπο εντονότερο. Επειδή όμως έμενε στις αμφιβολίες του, βλέπει για τρίτη φορά την Παναγία λέγοντας του «Τάχιστα πορεύου, ἄνθρωπε, εἰς τὴν νῆσον, εἰς τὴν ὁποίαν σοῦ εἶπον, νὰ ἐκτελέσῃς τὸ παρ᾿ ἐμοῦ προσταττόμενον» (Μακριγιαννανίτης, χ.η). Μάλιστα, λέγεται, ότι λόγω της θαλασσοταραχής και της έλλειψης διαθέσιμου πλοίου, ήταν αδύνατο να περάσει απέναντι! Άκουσε, λοιπόν, μια υπερκόσμια φωνή που τον προέτρεψε να ρίξει την κάπα του στη θάλασσα, να καθίσει πάνω σ’ αυτήν, ώστε να φτάσει στο απέναντι λιμάνι, και έτσι κατόρθωσε να περάσει στη Σαλαμίνα το 1640.

Τότε σκάβοντας στα ερείπια του παλαιού ναού, τον οποίο και ανοικοδόμησε με τη βοήθεια των κατοίκων, βρήκε την εικόνα της Θεοτόκου και ίδρυσε το μοναστήρι, το 1682. Ο ίδιος έγινε μοναχός στη μονή που αρχικά ήταν ανδρώα και έπειτα ηγούμενος, λαμβάνοντας το όνομα Λαυρέντιος (Σοφρά – Μάθεση, 2007). Ο Κανέλλος φεύγει από τη ζωή το 1707 όπου και ανακηρύχθηκε Όσιος από την Εκκλησία, η οποία τιμά τη μνήμη του στις 7 Μαρτίου και ο τάφος και η κάρα του βρίσκονται μέσα στην εκκλησία, μπροστά από το ιερό.

*Η Μονή, πίνακας (Αρχείο Π.Βελτανισιάν)

Αξίζει δε, να σημειωθεί η συμβολή της μονής κατά την επανάσταση του 1821, αφού αποτέλεσε τόσο καταφύγιο για τον άμαχο πληθυσμό της Αθήνας, των Μεγάρων και των γύρω περιοχών, όσο και τόπος στον οποίο φιλοξενούνταν και συνεδρίαζαν αγωνιστές, όπως ο Μακρυγιάννης, ο Τζαβέλας, ο Δ. Υψηλάντης, ο Καραισκάκης, ο Κριεζώτης κ.α., ενώ εκείνη την περίοδο παράλληλα λειτουργούσε και ως νοσοκομείο (Ροκίδη, 1999). Ιστορικά γεννομένης παρά τις επανειλημμένες προσπάθειες του, ο Κιουταχής δεν κατάφερε να καταλάβει το μοναστήρι. Επιπλέον, ο τότε ηγούμενος, ο Γρηγόριος, υπήρξε μέλος της Φιλικής Εταιρείας ενόσω στις εγκαταστάσεις της μονής φιλοξενήθηκε, επίσης, η βιβλιοθήκη των Αθηνών καθώς και πολύτιμα κειμήλια που μεταφέρθηκαν από τη σημερινή πρωτεύουσα. Στον προαύλιο χώρο της μονής, μάλιστα, βρίσκεται ο τάφος του οπλαρχηγού της ελληνικής επανάστασης Γιάννη Γκούρα.

Το καθολικό της μονής είναι αφιερωμένο στην Κοίμηση της Θεοτόκου και στη Μεταμόρφωση του Σωτήρος. Όσον αφορά τον αρχιτεκτονικό ρυθμό, είναι τρίκλιτη καμαροσκεπής βασιλική με τρούλο και τέσσερις πολεμίστρες. Το εσωτερικό του ναού φιλοξενεί έργα του Γεωργίου Μάρκου, αγιογράφου από το Άργος, και του μαθητή του, Νικολάου Μπενιζέλου, που χρονολογούνται, όπως μαρτυρεί σχετική επιγραφή, στο 1735. Στη μονή φυλάσσονται κειμήλια, όπως λειψανοθήκες, εκκλησιαστικά σκεύη, άμφια, ενώ στη βιβλιοθήκη της βρίσκονται επίσης πατριαρχικά σιγίλια, φιρμάνια και άλλα έγγραφα (Σωτηρόπουλος, 2014).

*Η Μονή, χαρακτικό (Αρχείο Π.Βελτανισιάν)

Η μονή ήταν ανδρώα μέχρι το 1944, οπότε ο μητροπολίτης Ιάκωβος την μετέτρεψε σε γυναικεία και σήμερα λειτουργεί σ’ αυτήν ξενώνας και γυναικείος οίκος ευγηρίας. Κάθε χρόνο εορτάζει στις 23 Αυγούστου, ενώ στην είσοδο της μονής, επί της παραλίας, βρίσκεται το σπίτι όπου έμενε για αρκετά χρόνια ο ποιητής Άγγελος Σικελιανός.


Βιβλιογραφικές Αναφορές

Γκητάκου, Μ. (1981). Η Μονή Φανερωμένης Σαλαμίνας. Αθήνα: Εκδόσεις Ιερά Μητρόπολις Μεγάρων και Σαλαμίνος.

Μακριγιαννανίτης, Γ. (χ.η.). Κανών Παρακλητικός εις τον Όσιον Λαυρέντιον τον εν Σαλαμινί. Σαλαμίνα: Εκδόσεις Ιερά Μονή Φανερωμένης Σαλαμίνος.

Ροκίδη, Ε. (1999). Η Μονή Φανερωμένης Σαλαμίνας. Αθήνα: Εκδόσεις Ιωλκός.

Σοφρά – Μάθεση, Ε. (2007). Λαυρέντιος ο Μεγαρεύς και το μοναστήρι της Φανερωμένης Σαλαμίνας. Μέγαρα: Εκδόσεις Ευεργετίς – Σταμούλη.

Σωτηρόπουλος, Δ. (2014). Μοναστήρια της Στερεάς Ελλάδας. Αθήνα: Εκδόσεις Ιδιωτική.