Άρθρο: Δέσποινα Πάνου

Κοινωνική Ανθρωπολόγος


Η Σαλαμίνα αποτελεί πεδίο πολιτισμού με ήθη και έθιμα που μεταβιβάζονται από γενιά σε γενιά με σκοπό να παραμείνουν ζωντανά αλλά και να θυμίζουν στους νεότερους αυτά που ξεκίνησαν οι πρόγονοί τους. Μεταξύ των σημαντικότερων, αναλογίζονταν ο αρραβώνας, ο γάμος και ο ερχομός ενός παιδιού, δηλαδή γεγονότα που αφορούσαν όχι μόνο το ζευγάρι αλλά ολόκληρες τις οικογένειες αμφότερες. Μάλιστα αυτό συνέβαινε σε τόσο μεγάλο βαθμό που, όπως αναλύεται διεξοδικότερα και παρακάτω, θα μπορούσαμε να πούμε πως ειδικά με τον αρραβώνα, αλλά και με το γάμο γενικότερα, ασχολούνταν -σχεδόν εξ’ ολοκλήρου- οι οικογένειες του γαμπρού και της νύφης, οι λεγόμενοι συμπέθεροι, παρά το ίδιο το ζευγάρι.

Αρραβώνας

Τις παλαιότερες εποχές τυπικά ο γάμος άρχιζε με τον αρραβώνα, που διαρκούσε από 2 έως 20 χρόνια. Πιο συγκεκριμένα, όταν δύο οικογένειες είχαν ένα φιλικό δεσμό συνήθιζαν να αρραβωνιάζουν τα παιδιά τους, από τη βρεφική ή ακόμη και τη νηπιακή ηλικία, ούτως ώστε, δια μέσω του συμπεθεριού, να διατηρήσουν και να ενισχύσουν τη σχέση τους αυτή. Τις περισσότερες φορές, όμως, ο αρραβώνας γινόταν με τη μέθοδο του προξενιού όπου και καθοριζόταν η προίκα της νύφης, γεγονός που έπαιζε καθοριστικό ρόλο στα προσόντα της. Η προίκα καταγραφόταν σε ένα ειδικό προικοσύμφωνο, το λεγόμενο «ξεφύλλι», το οποίο συνέτασσε κάποιος ιερέας καθώς επρόκειτο για ένα αυστηρό και επίσημο έγγραφο (Φουρίκης, 1996).

Την ημέρα του αρραβώνα λοιπόν, αφενός, ο πατέρας του γαμπρού περνούσε στη νύφη το χρυσό δαχτυλίδι, η μητέρα του της κρεμούσε χρυσό σταυρό, της πρόσφερε χρυσοκέντητα καλλίκια και οι συγγενείς χρυσά βυζαντινά ή τουρκικά νομίσματα κι άλλα δώρα. Το σόι της κοπέλας, αφετέρου, πρόσφερε στο γαμπρό δαχτυλίδι, πεντόλιρο, βυζαντινά κοσμήματα, λίρες, ένα μεταξωτό πουκάμισο, τις χρυσοκέντητες παντόφλες κι άλλα δώρα. Φυσικά, δεν θα μπορούσε να μην ακολουθεί μεγάλο γλέντι για τον εορτασμό του γεγονότος. Από την ημέρα αυτή το σόι του γαμπρού έλεγε την κοπέλα ‘νούσεα’, δηλαδή νύφη, κι εκείνη αντίστοιχα αποκαλούσε την μάνα και τον πατέρα του γαμπρού «μητέρα και πατέρα» (Φουρίκης, 1927).

Γάμος

Σύμφωνα με το έθιμο ο γάμος γινόταν την Κυριακή. Το Σάββατο, την παραμονή του γάμου, απλωνόταν κατά μήκος του σπιτιού όλη η προίκα της νύφης σε σχοινιά (ρουχισμό, οικιακά σκεύη κι άλλα), προκειμένου να μπορεί να μετρηθεί ευκολότερα. Τότε, περνούσαν οι συγγενείς και οι φίλοι με συνοδεία οργάνων και με μαντήλια μεταξωτά, γεμάτα κουφέτα, ξηρούς καρπούς, νομίσματα και ρύζι και τα έραιναν. Έπειτα, ακολουθούσε η προικοπαράδοση κατά την οποία όλη η προίκα φορτωνόταν σε κάρο την Κυριακή το μεσημέρι, που το έσερναν ωραία άλογα στολισμένα με μεταξωτά μαντήλια, και την πήγαιναν στο σπίτι του γαμπρού (Σαλτάρης, 1987).

Αμέσως μετά άρχιζε η ετοιμασία του γαμπρού, πάντοτε με τη συνοδεία οργάνων. Εκείνος, ντυμένος με το μεταξωτό πουκάμισο, δώρο της νύφης, και τα γαμπριάτικα ρούχα του, ξεκινούσε μαζί με τους οργανοπαίχτες και τους αδελφοποιτούς για το σπίτι του κουμπάρου. Αφού έπαιρναν τα στέφανα και τα κεριά του γάμου, επέστρεφαν πάλι στο σπίτι του και μετά μαζί με όλους τους συγγενείς έφευγαν για να πάνε να πάρουν την νύφη. Στο δρόμο μοίραζαν λουκουμάδες και κερνούσαν ρακί (Φουρίκης, 1930).

*Χρονολογία 1967, ο Δημήτριος & η Επιστήμη Μπινιάρη τη μέρα του γάμου τους (Πηγή: Προσωπικό Αρχείο)

Στο σπίτι της νύφης, από την άλλη, κορίτσια με καλαισθησία έντυναν την νύφη με τη νυφιάτικη στολή, τραγουδώντας τα τραγούδια του γάμου, ενώ περίμεναν το παλικάρι με το κάνιστρο γεμάτο με τα δώρα του γαμπρού για τη νύφη (νυφική καλύπτρα με τα κρόσσια, τα καλλίκια, τις πλεξίδες κ.α.). Αφού τη στόλιζαν και με τα δώρα του γαμπρού, έβγαινε από το σπίτι της και μαζί με το γαμπρό πήγαιναν στην εκκλησία, όπου τους συνόδευαν οι οργανοπαίχτες και όλοι οι συγγενείς και φίλοι (ή συνοδευόμενοι από τους οργανοπαίχτες και όλους τους συγγενείς). Έτσι, έφταναν στην εκκλησία, όπου γινόταν το μυστήριο.

Όταν τελείωνε το μυστήριο και επέστρεφαν στο σπίτι, πριν να μπουν μέσα, ο γαμπρός έπαιρνε το ρόδι με το αργυρό νόμισμα και ρίχνοντάς το με δύναμη στον τοίχο έσπαγε και χύνονταν οι σπόροι του κάτω (Φουρίκης, 1996). Οι σκορπισμένοι σπόροι του ροδιού συμβόλιζαν τη γονιμότητα και το ασημένιο νόμισμα την πλούσια ζωή, που αυτές ήταν και οι ευχές όλων για το καινούργιο ζευγάρι. Στην πορεία, ακολουθούσε πολυήμερο γλέντι και πιο συγκεκριμένα, μετά το γάμο, το συμπεθεριό χόρευε στις πλατείες που συναντούσε στη διαδρομή προς το σπίτι του γαμπρού το νιόπαντρο ζευγάρι στο ρυθμό της γαμήλιας ‘πατινάδας’, ενός συγκεκριμένου σκοπού που παρέμενε ίδιος σε όλη την Ελλάδα. Μάλιστα αυτός ο πανάρχαιος σκοπός παίζεται μέχρι σήμερα σε όλους τους παραδοσιακούς γάμους όπου υπάρχουν Έλληνες (Φουρίκης, 1927).

Γέννηση

Η γέννηση του παιδιού ήταν ένα πολύ σημαντικό γεγονός, ιδιαίτερα δε, αν αυτό ήταν αγόρι. Για αυτόν τον λόγο οι γυναίκες έπιναν ένα ειδικό βοτάνι, το λεγόμενο ‘αρσενικοβότανο’, ούτως ώστε να συλλάβουν αγόρι. Σύμφωνα με την Μπινιάρη (2019) παλιά έκαναν πολλά παιδιά, γύρω στα δέκα, από τα οποία τα μισά περίπου πέθαιναν από αρρώστιες στην βρεφική ή νηπιακή ηλικία. Το θάνατο αυτόν τον απέδιδαν στο Θεό λογιζόμενοι πως ‘το αγαπούσε ο Θεός το παιδί για αυτό και το πήρε κοντά του’.

Την ώρα της γέννας, η μαμή έλυνε την ποδιά της, ξεκλείδωνε τις κλειδαριές και τους κόμπους κι έλυνε τα μαλλιά της ετοιμόγεννης για να «ελευθερωθεί» και να γεννήσει πιο γρήγορα (βυζαντινό έθιμο). Μάλιστα κάθε φορά που ένα παιδί γεννιόταν με προσωπίδα (υπόλοιπο της κύστης που ήταν το παιδί μέσα), ισχυρίζονταν ότι το παιδί αυτό ήταν τυχερό. Ολοκληρώνοντας, αξίζει να αναφερθεί πως μέρος της παράδοσης των παλαιότερων ήταν και η πίστη τους στις «μοίρες» – εξωτικά όντα – που προκαθόριζαν τη ζωή του νεογέννητου και εύχονταν πάντα να είναι ευνοϊκές απέναντί του. (Φουρίκης, 1927).


Βιβλιογραφικές Αναφορές

Μπινιάρη, Ε. (2019). Τοπική ακουστική μαρτυρία κατοίκου του νησιού. Σαλαμίνα.

Σαλτάρης, Ν. (1987). Η ζωή των Αρβανιτών. Αθήνα: Εκδόσεις Γέρου.

Φουρίκης, Π. (1927). Γάμος και γαμήλια σύμβολα παρά τοις Αλβανόφωνοις της Σαλαμίνος. Αθήνα: Εκδόσεις Τυπογραφείον “Ελλάς”.

Φουρίκης, Π. (1930). Ελληνοαλβανικαί λαογραφικαί έρευναι. Αθήνα: Ιδιωτική έκδοση.

Φουρίκης, Π. (1996). Γάμος και γαμήλια σύμβολα στη Σαλαμίνα. Αθήνα: Εκδόσεις Θαμύρις.

WP2Social Auto Publish Powered By : XYZScripts.com