Άρθρο: Δέσποινα Πάνου

Κοινωνική Ανθρωπολόγος


Ο παππούς είναι ένα εκκλησιαστικό έθιμο της Σαλαμίνας το οποίο θα μπορούσε να θεωρηθεί σαν στοιχείο μεταφυσικό, με περίπλοκη διαδικασία κατασκευής και λιτή εμφάνιση. Εντοπίζεται και σε άλλα μέρη της Ελλάδας, όπως στα Μέγαρα, στην Έδεσσα, στην Εύβοια, και στη Φλώρινα, αλλά με διαφορετικό σχήμα (Μέγας, 1961).

Πιο συγκεκριμένα, πρόκειται για ένα περίτεχνα τυλιγμένο ψυχοκέρι, το οποίο είναι αφιερωμένο στις ψυχές των παππούδων και των γιαγιάδων, εξ’ ου και η ονομασία “παππούς”. Η σύσταση του αποτελείται από ένα πολύ μακρύ κερί, χωρισμένο σε πολλές κερωμένες κλωστές. Καθεμία από αυτές είναι αφιερωμένη σε μια ψυχή κάποιου προσώπου της οικογένειας, το οποίο δε βρίσκεται πλέον στη ζωή.  Στην ουσία πρόκειται για μια προσφορά των ζωντανών στους νεκρούς! Μπορεί να αποτελείται από 21,23,25 ή και 29 κλωστές και το μήκος του να φτάνει τα 15, 18 ή και 20 μέτρα (Ιερομόναχος, 2002). Αναφορικά, για έναν «παππού» χρειάζεται τουλάχιστον ένα κιλό καθαρό κερί και φυσικά δύο ή τρία άτομα για να βοηθήσουν στη διαδικασία κατασκευής του.

Λεπτομερέστερα, η διαδικασία κατασκευής του ψυχοκεριού γίνεται ως εξής, αφού μετρηθούν οι κλωστές και λιώσει το κερί σε ένα ρηχό κατσαρολάκι, ξεκινά να γίνεται το κέρωμα των κλωστών. Για αυτό, χρησιμοποιείται ένα κλαδάκι στου οποίου την άκρη υπάρχει μια διχάλα, ούτως ώστε να περνά η κλωστή μέσα από τη διχάλα και να κερώνεται. Βγαίνοντας από τη διχάλα στεγνώνει αμέσως και τυλίγεται, πριν αρχίζει να σκληραίνει, γύρω από το τύμπανο ενός κόσκινου. Στη συνέχεια, αυτές οι κερωμένες κλωστές απλώνονται στο μήκος που επιθυμεί η καθεμία που το φτιάχνει, στρίβονται ώστε να αποτελούν σχεδόν ένα σώμα και τέλος διπλώνονται με ένα περίτεχνο τρόπο καταλήγοντας σε ένα κυλινδρικό κουβάρι (Λάππας, 1993).

Σύμφωνα με τη μαρτυρία της Μπινιάρη (2020), η κατασκευή του γίνεται κάθε χρόνο κατά τη διάρκεια του Τριωδίου, ώστε να είναι έτοιμο όταν ξεκινήσει η Σαρακοστή. Ο “παππούς” καίγεται για πρώτη φορά στο σπίτι, την Παρασκευή της Αποκριάς, όπου παράλληλα φτιάχνονται και τα κόλλυβα για το Ψυχοσάββατο. Η καύση του συνεχίζεται κατά τη διάρκεια όλων των ιερών ακολουθιών της Εκκλησίας μέχρι την Ανάσταση και αποτελεί συντροφιά κάθε ηλικιωμένης γυναίκας. Κατά τη διάρκεια  της δημιουργίας, του επικρατεί σοβαρότητα και εσωτερική προσευχή από όλους όσους συμμετέχουν στη διαδικασία. Ενδιαφέρον αποτελεί το γεγονός πως πολλά παιδιά παίρνουν μέρος με δική τους θέληση, βοηθώντας όσο μπορούν φυσικά. Ιδιαίτερη χαρά τους δίνεται μάλιστα, όταν περισσεύει λίγο κερωμένο νήμα και φτιάχνουν και εκείνα από έναν “παππού” σε μικρότερο μέγεθος. Έτσι, μπορούν να πηγαίνουν μαζί με τις μητέρες ή τις γιαγιάδες τους στις ακολουθίες της Μεγάλης Σαρακοστής κρατώντας και ανάβοντας τον δικό τους “μικρό παππού”.

Σήμερα εξακολουθούν κάποιοι να φτιάχνουν και να ανάβουν τον “παππού” την περίοδο αυτή, ωστόσο πλέον κατασκευάζεται και πωλείται σε κηροπλαστεία, για να το βρουν όσοι δεν μπορούν να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις της κατασκευής του.


Βιβλιογραφικές Αναφορές

Ιερομόναχος, Α. (2002). Από τον Σεπτέμβριο ως τον Αύγουστο, Εορτές και Πανηγύρια στο Γομάτι. Άγιον Όρος: Ερμηνεία.

Λάππας, Ι. (1993). Ο παππούς. Το τάλαντο. 10-11.

Μέγας, Γ. (1961). Ελληνικές Γιορτές και Έθιμα της Λαϊκής Λατρείας. Αθήνα: Εστία.

Μπινιάρη, Ε. (2020). Τοπική ακουστική μαρτυρία κατοίκου του νησιού. Σαλαμίνα.

WP2Social Auto Publish Powered By : XYZScripts.com