Απόσπασμα από το πρότυπο κείμενο: Mearns D. & Thorne B. (2000)
“The Nature of “Configurations” within Self”
from the book: “Person Centred Therapy Today”
Pg: 101 – 119, London, Sage Publications.

 

Ελεύθερη Μετάφραση: Ρίκα Πανόργιου
Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας

Επιμέλεια: Αρχοντούλα Αγγελετάκη
Ψυχολόγος


“Στα πλαίσια της εκπαίδευσης μου στην Προσωποκεντρική Ψυχοθεραπεία, ανέλαβα να παρουσιάσω στην ομάδα μου, δυο κεφάλαια από το βιβλίο των Mearns and Thorne «Person – Centred Τherapy Today» που αφορούν στις Διαμορφώσεις μέσα στον Εαυτό. Στα διάφορα δηλαδή εκείνα «κομμάτια», που ενυπάρχουν μέσα μας, καθώς λόγω της φύσης μας, δεν είμαστε «μόνο ένα πράγμα». Δεν είμαστε στατικά όντα, αλλά ζωντανοί πολυδιάστατοι οργανισμοί βρισκόμενοι σε διαδικασία αέναης εξέλιξης. Η κατανόηση και η αποδοχή της γενετήσιας μας αυτής ιδιότητας, είναι πιστεύω μια από τις σπουδαιότερες οδούς προς την εσωτερική αρμονία. Η προσπάθεια μου να αποδώσω ελεύθερα τα δυο αυτά κεφάλαια προκειμένου να μοιραστώ στα ελληνικά το νόημα και την πολύτιμη για εμένα ουσία των Διαμορφώσεων, εύχομαι να ανοίξει την αγκαλιά κάθε Εαυτού με άνευ όρων αγάπη και  σεβασμό, ισότιμα προς όλα του τα «κομμάτια». Πολλά ευχαριστώ στην Αρχοντούλα Αγγελετάκη για την άψογη συνεργασία και την προθυμία της να αναλάβει με τόση θέρμη και μεράκι την επιμέλεια αυτού του εγχειρήματος. Πολλά ευχαριστώ επίσης, στον εκπαιδευτή μου Γεώργιο Φραγκάκη, για  την ενθάρρυνση, την εμπιστοσύνη στο πρόσωπο μου και τη φιλοξενία στο περιοδικό Animartists “.  Ρίκα Πανόργιου

 

Η φύση των «Διαμορφώσεων» εντός του Εαυτού

 

Εισάγοντας τον αναγνώστη  στις «Διαμορφώσεις»

Ο «Φύλακας» του Jim:

Ο Jim (πελάτης), ξεκινά τη δεύτερη θεραπευτική συνεδρία με μια δήλωση για το πως βίωσε την προηγούμενη συνεδρία αλλά και το μετέπειτα από αυτήν διάστημα:

Jim: Στην τελευταία μας συνεδρία, «περάσατε» πίσω από το κομμάτι του Εαυτού μου που σκόπευε να «συνδιαλεχθεί» μαζί σας.. Αυτό το κομμάτι, είναι ο “Φύλακας” μου. Η δουλειά του είναι να μην επιτρέπει στους ανθρώπους να εισέλθουν «μέσα μου». Είμαι πολύ καλός στο να υψώνω τείχη – μάλιστα, μπορώ  να κάνω τους άλλους να νομίζουν ότι με έχουν προσεγγίσει… όπως ακριβώς συμβαίνει με τη η σύζυγός μου. Την περασμένη εβδομάδα, όμως, σας άφησα να δείτε εντός μου – σας επέτρεψα την είσοδο στα ενδότερα μου. Για λίγο, συναντήσατε κομμάτια μου που με  απαρτίζουν. Δεν ξέρω αν θα εμφανίζονταν έτσι συγκροτημένα ομοίως και σε έναν ξένο-αμύητο σε αυτά – δεν είχαν συνομιλήσει ποτέ με κανέναν άλλον μέχρι τώρα. Αυτό που εννοώ είναι, πως  όλα -ως κομμάτια μου- αλληλοεπιδρούν με άλλους ανθρώπους, αλλά μόνο διαμέσου του «Φύλακα». Ένα άλλο από αυτά τα κομμάτια μου, είναι και ο «Μπάσταρδος», ο οποίος είναι πολύ θυμωμένος και αρέσκεται στο να  υποτιμά τους ανθρώπους. Τέτοια κομμάτια μου, ο «Φύλακας» δεν τα αφήνει να εκδηλωθούν… αντιθέτως, βγαίνει μπροστά και  χαμογελάει με ζεστασιά. Ο  «Μπάσταρδος» μου, ήταν εκεί όταν με προσεγγίσατε σε βάθος, όμως δεν ήθελε να σας «εξοντώσει» – ήταν χαρούμενος που σας είδε να διεισδύετε, παρ’ όλο που φοβόταν. Το «Θλιμμένο και Μοναχικό κομμάτι μου», ήταν επίσης εκεί  και αυτό… Σκέφτομαι πως μάλλον αυτό μου το κομμάτι συγκινήθηκε από το «άγγιγμα σας»… και εξακολουθεί να αισθάνεται «συγκίνηση». Ήρθατε σε επαφή με  πτυχές του εαυτού  μου που έχουν ζωή μόνο στο κεφάλι μου.. Αμφιταλαντεύομαι  όλη την εβδομάδα – αλλάζοντας γνώμες σχετικά με την συνεδρία μας. Έπρεπε να επιβληθώ στον εαυτό μου να μην ακυρώσει αυτή τη συνεδρία. Ο «Φύλακας», μου έλεγε «ακύρωσε», αλλά εν τέλει, υπερνικήθηκε. Αισθανόμουν και συμπεριφερόμουν σαν ένα μικρό αγόρι – ενθουσιασμένο αλλά και φοβισμένο… Τα εσωτερικά μου κομμάτια έχουν αρχίσει να εμφανίζονται προς τα έξω ολοένα και  περισσότερο και ο «Φύλακας» μου ξέρει ότι αυτό είναι επικίνδυνο.

Αν και ο Jim ακούγεται να μιλά  άνετα  για τα «κομμάτια» του Εαυτού του, τα είχε ονοματίσει μόνο την εβδομάδα μεταξύ της πρώτης και της δεύτερης θεραπευτικής συνεδρίας. Στην πρώτη συνεδρία, ο θεραπευτής είχε καταφέρει να σχετισθεί και να συνδεθεί σε βάθος με  τον Jim και στις σημειώσεις του, αναφέρει:

«Ο Jim φαινόταν απότομος αλλά συνάμα ήταν και πολύ ευάλωτος. Ένιωθα ότι θα μπορούσα να συναντήσω πλήρως την ευαλωτότητά του και το αποτέλεσμα ήταν ότι συνδεθήκαμε σε βάθος πολύ γρήγορα μένοντας εκεί για το μεγαλύτερο μέρος αυτής της πρώτης συνεδρίας».

Καθώς αυτή η συναισθηματική σύνδεση έλαβε χώρα σε ένα σημαντικό σχεσιακό βάθος (Mearns, 1996, 1997), ο Jim έδωσε στον θεραπευτή του την άδεια για πρόσβαση στον υπαρξιακό του Εαυτό. Σε αυτή τη φάση , ο πελάτης επιτρέπει να γίνουν ορατά τα πιο ενδόμυχα συναισθήματα και σκέψεις του τόσο για τον Εαυτό του όσο και για  την ίδια του την ύπαρξη. Παύει να παρουσιάζει μια ψεύτικη εικόνα καλυμμένη από συνειδητές άμυνες και προσχήματα, συμπεριλαμβάνοντας τον θεραπευτή στον εσωτερικό διάλογο που έχει με τον εαυτό του. Επιπλέον, επιτρέπει στο θεραπευτή του να συμμετέχει στις τρέχουσες στιγμιαίες συνειδητοποιήσεις που κάνει για τον Εαυτό του, όντας στο «όριο της αυτεπίγνωσης του» (Gendlin, 1981, 1984, 1996).

Κατά την εξερεύνηση του υπαρξιακού τους Εαυτού, πράγματι, οι πελάτες κάποιες φορές μιλάνε για διαφορετικά «κομμάτια» του Εαυτού τους. Από αυτή την εσωτερική οπτική, ο Εαυτός δεν είναι μια διάχυτη ασαφής μάζα, αλλά μια μυριάδα δομής αλληλεπιδρώντων κομματιών. Εάν εξετάζαμε εξωτερικά τα μόρια της ύλης, θα έμοιαζαν και αυτά ως μια μάζα, αλλά αν μπορούσαμε να εξετάσουμε τη δομή του μορίου από μια εσωτερική οπτική θα βλέπαμε, ομοίως, μια μυριάδα αλληλεπιδραστικών πτυχών.

Από τα παραπάνω βλέπουμε, ότι οι πελάτες για να περιγράψουν τις πτυχές του Εαυτού τους,  χρησιμοποιούν συχνά την λέξη «κομμάτια» ή «μέρη». Για τη δική μας κατανόηση ωστόσο – αντί αυτών- χρησιμοποιούμε τον όρο «Διαμόρφωση», καθώς κάθε «κομμάτι» αποτελείται έναν αριθμό στοιχείων που διαμορφώνουν ένα συνεκτικό μοτίβο το οποίο γενικότερα αντικατοπτρίζει  την υπαρξιακή διάσταση μέσα στον Εαυτό. Αυτό μας οδηγεί, σε έναν αρχικό ορισμό για την «Διαμόρφωση»:

Διαμόρφωση, είναι μια υποθετική δομή  που απεικονίζει ένα συνεκτικό μοτίβο συναισθημάτων, σκέψεων και προτιμώμενων συμπεριφορικών αποκρίσεων, συμβολοποιημένων ή προ-συμβολοποιημένων από το άτομο, που αντιπροσωπεύουν μια υπαρξιακή διάσταση μέσα στον Εαυτό.

Κάποιοι άνθρωποι, αναγνωρίζουν με ευκολία τις διαμορφώσεις που λαμβάνουν χώρα μέσα στον εαυτό τους. Οι αναγνωρίσιμες αυτές πτυχές, είναι εκείνες που είχαν πρωτύτερα συμβολοποιηθεί  και η έκθεση τους στη θεραπεία -αρχικά τουλάχιστον- έχει τη μορφή, όπως την αποκαλούσε ο Carl Rogers, «προβαρισμένου υλικού» (Rogers, 1977). Πράγματι, πριν ο πελάτης βιώσει τη σύνδεσή του με τον θεραπευτή σε σχεσιακό βάθος, μπορεί να παρουσιάσει συγκεκριμένα «κομμάτια» του εαυτού του, τα οποία «ταιριάζουν» στην προκειμένη επιφανειακή κοινωνική αλληλεπίδραση. Αυτή η ικανότητα μας, ομολογουμένως, αντικατοπτρίζει τις εκλεπτυσμένες μας δεξιότητες για κοινωνική αλληλεπίδραση. Στη συνέχεια όμως, καθώς αναπτύσσεται το σχεσιακό βάθος, αυτές οι μορφές «κοινωνικής απεικόνισης» εξασθενούν και ο πελάτης αισθάνεται πιο ασφαλής να διερευνήσει το υλικό που κείτεται στα άκρα της επίγνωσης του Εαυτού του. Τότε, ο θεραπευτής προσφέρει με την παρουσία του μια μοναδική ευκαιρία: Έναν άνθρωπο που είναι πρόθυμο και ικανό να συσχετιστεί σε βάθος με όλες τις πτυχές του πελάτη.

Είδαμε πως στο πλαίσιο του ορισμού της «Διαμόρφωσης», χρησιμοποιούμε τον όρο «συμβολοποιημένο ή προ-συμβολοποιημένο από το άτομο». Αυτή η θεώρηση είναι αντικειμενικά Προσωποκεντρική καθώς επεξεργαζόμαστε, σε μία ισότιμη σχέση μαζί με τον πελάτη, τόσο το συνειδητό του υλικό  όσο και εκείνο που βρίσκεται  στη διαδικασία  ανάδυσης στην επίγνωση, δίχως να υπονοούμε ότι δουλεύουμε με το λεγόμενο «ασυνείδητο υλικό» του. Μια σημαντική αρχή της Προσωποκεντρικής προσέγγισης είναι, ο θεραπευτής να «δουλεύει» συνεργατικά με τον πελάτη -στο προκείμενο στάδιο συμβολοποίησης του την εκάστοτε δεδομένη στιγμή, με απώτερο στόχο (ο πελάτης ) να τοποθετείται στο κέντρο του όλου εγχειρήματος, προκειμένου να έχει τον πρώτο και ενεργητικό ρόλο στην εξερεύνηση του εαυτού του. Ωστόσο, η έννοια της εργασίας με το «ασυνείδητο υλικό» του πελάτη, ενώ είναι εξαιρετικά ελκυστική για κάποιους θεραπευτές που επιθυμούν να αισθάνονται εξεζητημένοι, εν προκειμένω θεωρείται κάπως απατηλή (βλέπε κεφάλαιο 9).

Ο όρος «υποθετική δομή» χρησιμοποιείται ορθά στον ορισμό για να μας υπενθυμίσει ότι αυτά τα «κομμάτια» του Εαυτού δεν μπορούν να παρατηρηθούν άμεσα ως αυτούσιες οντότητες, παρά να εξαχθούν μόνο συμπερασματικά από τις περιγραφές του ατόμου σύμφωνα με το εσωτερικό πλαίσιο αναφοράς του (δηλ φαινομενολογικά).

Καθώς οι πελάτες αρχίζουν να «ραφινάρουν» τις συμβολοποιήσεις των διαμορφώσεων τους, αποδίδουν περιγραφικούς ή μεταφορικούς όρους για να τις χαρακτηρίσουν. Για παράδειγμα, ο Jim περιγράφει τον «Φύλακα» του, τον «Μπάσταρδο» του και το «Θλιμμένο και Μοναχικό του κομμάτι». Μερικές φορές τα ονόματα που δίνουν οι πελάτες στις διαμορφώσεις είναι πολύ συνηθισμένα, όπως το «κοριτσάκι μου», «το φοβισμένο κομμάτι μου» ή «το αγριεμένο μου». Για αυτό, οι Προσωποκεντρικοί  θεραπευτές πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεχτικοί και να  θυμούνται ότι παρόλο που οι άνθρωποι μπορούν να χρησιμοποιούν τις ίδιες ή παρόμοιες ετικέτες για τις διαμορφώσεις τους, κάθε διαμόρφωση είναι εξατομικευμένη και μοναδική. Επομένως. δεν θα ήταν ορθό να προβαίνουμε σε οποιεσδήποτε υποθέσεις σχετικά με τις διαμορφώσεις των πελατών μας. Αυτό που οφείλουμε, είναι να τους ακούμε με προσοχή και να δουλεύουμε μέσα από το εσωτερικό πλαίσιο της δικής τους συμβολοποίησης και όχι από το δικό μας. Στο κεφάλαιο 7 αναφέρονται περισσότερα σχετικά με το «πως να παραμένουμε κοντά στη συμβολοποίηση  του πελάτη».

Σε άλλες περιπτώσεις, οι ετικέτες που δίνουν οι πελάτες μας στις διαμορφώσεις είναι μοναδικές όπως: ” το καταφύγιο μέσα μου’’, “ο Δον Κιχώτης”, “η φοβική αυτή”, “η σκύλα πριγκίπισσα” και “ο κατάδικος”. Συχνά, Θεωρείται ευκολότερο  για τους Προσωκεντρικούς θεραπευτές να δουλεύουν με ιδιοσυγκρασιακές ετικέτες όπως αυτές  μιας και η φύση της προσέγγισης προϋποθέτει την επιμελή ενεργητική ακρόαση του νοήματος του πελάτη, αντί την διεξαγωγή υποθέσεων και συμπερασμάτων βάσει άλλων πελατών.

Ο Εαυτός είναι ένα πολύπλοκο  σύστημα από διάφορες διαμορφώσεις που συνυπάρχουν σε μια δημιουργική και αυτοπροστατευτική αντίφαση. Μερικές φορές ο συνδυασμός των διαμορφώσεων μας δίνει ένα αρκετά απλό gestalt (μορφή στην ολότητά της), τουλάχιστον σε αυτό το επίπεδο εμπειρίας. Για παράδειγμα, η Jan περιέγραφει τον εαυτό της:

«Είμαι . . . ένα «τίποτα». Δεν έχω άποψη για τίποτα. Δεν μπορώ να διατηρήσω καμία σχέση. Δεν είμαι ούτε χαρούμενη ούτε λυπημένη για τη ζωή μου. Δεν είμαι ούτε ισχυρή ούτε αδύναμη … δεν είμαι τίποτα.»

Προφανώς, η Jan είναι η περίπτωση του ανθρώπου που έχει υποστεί αρκετές ακυρώσεις- πολλές, ακόμη και από τον ίδιο της τον εαυτό. Μερικές φορές, ο νέος θεραπευτής δυσκολεύεται να συνεργαστεί με αυτό το είδος πελάτη επειδή δεν υπάρχει τίποτα από το οποίο «να πιαστεί». Στην πραγματικότητα όμως, μπορεί να εστιάσει σε εκείνα τα «κομμάτια» του πελάτη, που πρακτικά αλληλοακυρώνονται με ένα λειτουργικό τρόπο. Συγκεκριμένα, όπως αποκαλύπτεται, μια διαμόρφωση της Jan τείνει να την απεικονίζει «θετική και ανοιχτή» σχετικά με τα γεγονότα της ζωής της ενώ μια άλλη το αντίθετο, «αρνητική και αποφευκτική». Ο στόχος του θεραπευτή είναι να ακούσει τις μεμονωμένες φωνές όλων των «κομματιών» της και όχι απλώς το μηδενικό απόσταγμα του συνδυασμού τους.

Σε άλλες περιπτώσεις, ο εαυτός του πελάτη περιλαμβάνει έναν μεγάλο αριθμό διαμορφώσεων που αποτελούν ένα πολύ πιο περίπλοκο gestalt. Αυτό είναι μια παροιμιώδης «στρατιά» κομματιών, ή ίσως σε χρήση μιας καλύτερης μεταφοράς, είναι ότι πρόκειται για μια πολύπλοκη «οικογένεια» κομματιών, όπως αυτή εντός του Derek:

Ο Derek, σύμφωνα με τα δικά του λόγια, ήταν ένας επιτυχημένος επιχειρηματίας και παράλληλα μια «καταστροφή» στην κοινωνική του ζωή. Τελικά, ήταν σε θέση να εντοπίσει ένα πλήθος διαφορετικών «κομματιών» του Εαυτού του εντός του, όπως: «ο έξυπνος», «ο τύραννος», «το χαμένο μικρό αγόρι», «ο ξερόλας», «ο καταστροφέας», «ο απροστάτευτος». Στις διάφορες πτυχές της ζωής του που αναδύθηκαν, κυριαρχούσε ένας διαφορετικός συνδυασμός των διαμορφώσεων, για παράδειγμα:  «ο ξερόλας» και «ο τύραννος» βρέθηκαν να διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην επαγγελματική του ζωή, ενώ «το χαμένο αγόρι» και «ο καταστροφέας» να είναι κυρίαρχα στην ερωτική του ζωή του. Στη θεραπευτική σχέση, από την άλλη, οι τρεις πιο προφανείς διαμορφώσεις από νωρίς ήταν: «το χαμένο μικρό αγόρι», «ο ξερόλας» και «ο απροστάτευτος». Για κάποιο χρονικό διάστημα η θεραπεία φαινόταν να προχωρεί με νόημα, αλλά όπως ήταν αναμενόμενο, επηρέαζε ελάχιστα την επαγγελματική του ζωή και οριακά τη σχέση του με τη σύντροφό του. Όταν το φαινομενικό αυτό παράδοξο ήρθε στο φως στη θεραπεία, η πόρτα άνοιξε για τις υπόλοιπες, στο παρελθόν απουσιάζουσες, διαμορφώσεις. Ως τελικό αποτέλεσμα αυτής της θεραπευτικής διαδικασίας ήταν να φέρει έντονα στοιχεία όμοια με την Προσωποκεντρική Οικογενειακή Θεραπεία (O’Leary, 1999), με τον θεραπευτή να εμπλέκεται πλήρως σε κάθε διαμόρφωση και να βοηθά στην επικοινωνία μεταξύ όλων των «κομματιών».

Σπουδαία είναι η συμβολή του Mick Cooper (1999), ο οποίος διατυπώνει με σαφήνεια τη δυνατότητα σύνδεσης ενός πλήθους Εαυτών με την Προσωποκεντρική σκέψη. Για παράδειγμα, στη μελέτη του Rogers που αφορά τις «βίαιες διακυμάνσεις στην έννοια του Εαυτού». (Rogers, 1959: 201), ο Cooper προσφέρει μια πλουραλιστική ανάλυση:

«Αυτές οι «βίαιες διακυμάνσεις» στην έννοια του Εαυτού υποδηλώνουν ότι η θεωρία μιας μονής και στατικής Αυτο-εικόνας που φιλτράρει και απορρίπτει πτυχές του εμπειρικού κόσμου που ζει ο οργανισμός,  όπως προτάθηκε από τον Rogers (1951, 1959), φαίνεται να είναι κάπως μονοδιάστατη. Αντίθετα, αυτό που εμπειρικά φαίνεται να προτείνεται είναι, ότι το άτομο μπορεί να έχει τη δυνατότητα πρόσβασης – και εναλλαγής μεταξύ – μιας πλειάδας ποιοτικά ξεχωριστών Αυτο-εικόνων και σε κάθε μια από αυτές να μπορεί να φιλτράρει πτυχές του βιωματικού του κόσμου με επίσης ποιοτικά ξεχωριστούς τρόπους (Cooper, 1999: 58-9)

Ο Cooper, προτείνει επίσης ότι μια πλουραλιστική αντίληψη του Εαυτού ταιριάζει εξαιρετικά με την αναπτυξιακή θεωρία του Rogers, όπου αναγνωρίζεται η πρωταρχική ανάγκη του παιδιού για θετική αναγνώριση. Μάλιστα, ως μέσο μεγιστοποίησης της είσπραξης θετικής αναγνώρισης από διαφορετικές πηγές, ο Cooper προτείνει:

«. . . το άτομο μπορεί να έχει τη δυνατότητα στη συνέχεια να αναπτύξει μια πληθώρα Αυτο-εικόνων. Δηλαδή, να έχει ένα διαφορετικό Εαυτό για να μεγιστοποιεί τον θετικό αυτοσεβασμό σε σχέση με τη θέση του σε κάθε κοινωνική ομάδα, λειτουργώντας για παράδειγμα με αυτο-θυσία στις στενές σχέσεις, με αυτοπεποίθηση  στην τάξη, κ.λπ». (1999: 64)

Ο Cooper, προσφέρει ένα συνδυασμό οξείας παρατήρησης και συνεκτικής ακαδημαϊκής ανάλυσης στην προσπάθεια του να συνδέσει τον πλουραλισμό  με την Προσωποκεντρική θεωρία. Στη συνέχεια του κεφαλαίου, όπου επιχειρείται μια ενσωμάτωση των «Διαμορφώσεων» στη θεωρία της προσωπικότητας του Rogers, η συμβολή του Cooper εκτιμάται ιδιαιτέρως.

Είναι σημαντικό να σημειωθεί, ότι ενώ η έννοια των «διαμορφώσεων» μέσα στον Εαυτό μπορεί να φέρει κάποιες ομοιότητες με την αποσυνδετική διαδικασία, δεν πρέπει να συγχέεται με την Aποσυνδετική Διαταραχής Ταυτότητας (DID), παλαιότερα γνωστή ως Πολλαπλή Διαταραχή Προσωπικότητας. Εξετάζοντας τον Εαυτό μας όσον αφορά τις «διαμορφώσεις», αγκαλιάζουμε τις «κανονικές» διαστάσεις της ενσωμάτωσης της προσωπικότητας. Σε αυτό συμφωνούμε με την άποψη του Ross (1999), ότι δηλαδή ο πλουραλισμός μέσα στον Εαυτό δεν υφίσταται σε ένα «διαδοχικό συνεχές» όπως στην Aποσυνδετική Διαταραχή Ταυτότητας. Έχει παρατηρηθεί πως ακόμα και σε ακραίες περιπτώσεις εσωτερικού πλουραλισμού, υπάρχουν ποιοτικές και ποσοτικές διαφορές σε σχέση με την Aποσυνδετική Διαταραχής Ταυτότητας. Στην Aποσυνδετική Διαταραχής Ταυτότητας, υπάρχει μια ποιοτική διαφορά στην προσωποποίηση των κομματιών του Εαυτού – τα κομμάτια αυτά μπορεί να έχουν ονόματα ανθρώπων και όχι περιγραφικούς τίτλους όπως συνηθίζεται να συμβαίνει στις διαμορφώσεις. Επίσης, στην Αποσυνδετική Διαταραχή, υπάρχει μια πιο προφανής και βαθιά διαφοροποίηση μεταξύ των κομματιών. Συγκεκριμένα, όπως λέει ο Ross, υπάρχει μια «κυριολεκτική» διαφοροποίηση στην Αποσυνδετική Διαταραχή Ταυτότητας, με τα διάφορα εσωτερικά «κομμάτια» να συμπεριφέρονται σαν να είναι πραγματικά διαφορετικοί άνθρωποι. Απεναντίας, στον «φυσιολογικό» πλουραλισμό μέσα στον Εαυτό, το άτομο γνωρίζει ότι αυτά του τα «κομμάτια» είναι απλώς διαφορετικές πτυχές του Εαυτού του. Μια άλλη διαφορά είναι, στο βαθμό της «φραγής των πληροφοριών» (Ross, 1999: 193) στο σύστημα. Όπως αναφέρει η Margaret Warner στο κεφάλαιο 8, στην περίπτωση αυτή, ορισμένα «κομμάτια» του Εαυτού σε ένα άτομο με  DID, μπορεί να στερούνται επίγνωσης ακόμη και της ύπαρξης των άλλων κομματιών.

Ίσως μια από τις δυσκολίες στην εξερεύνηση του εσωτερικού πλουραλισμού επομένως και συμφιλίωσης με αυτόν, είναι ο φόβος ότι μπορεί να συνδεθεί με την DID. Όπως παρατηρεί ένας πελάτης: «Έχω μια παροιμιώδη “οικογένεια” διαφορετικών κομματιών, αλλά πάντα φοβόμουν να μιλήσω γι ‘αυτά, γιατί  θα θεωρούμουν  τρελός.

 

Διαμορφώσεις που εγκαθιδρύονται γύρω από τις Ενδοβολές

Η έννοια της «Ενδοβολής» που έχει τις ρίζες της  στην Ψυχαναλυτική θεωρία, στην πορεία έγινε αποδεκτή από κάθε θεραπευτική προσέγγιση -ιδιαίτερως από την Προσωποκεντρική. Κατά την Προσωποκεντρική θεώρηση, ως Ενδοβολή ορίζεται η εσωτερίκευση αξιών τρίτων, οι οποίες γίνονται  αντιληπτές από το άτομο με στρεβλό τρόπο, σαν να βιώθηκαν άμεσα από τον οργανισμό και αντιμετωπίζονται ως διαστάσεις του Εαυτού του. Οι Ενδοβολές, φαίνεται να έχουν σημαντική ισχύ, ίσως επειδή αφορούν  αξίες οι οποίες δεν προέρχονται από τις δικές μας βιωματικές εμπειρίες, αλλά εμφανίζονται μυστηριωδώς στην ψυχή μας. Επιπλέον, βοηθούν όχι μόνο στο να οριστεί από το άτομο η Αυτοεικόνα  του ή ένα μέρος αυτής, αλλά και πολλές φορές έχουν προστατευτικό ρόλο για τη διατήρηση  της. Παρόλο που oι Ενδοβολές, δεν έχουν ως απαρχή τα ίδια συστατικά με τις διαμορφώσεις τις οποίες το άτομο έχει συνθέσει στη μέχρι πρότινος ζωή του, έχει παρατηρηθεί, ότι κατά την πορεία ανάπτυξης του ατόμου, οι ενδοβολές εμπλουτίζονται  με δικά τους υποστηρικτικά  στοιχεία μέσω της «αυτοεκπληρούμενης προφητείας», η οποία περιγράφεται από έναν πελάτη ως εξής: «..είχα «καταπιεί» την ταμπέλα της αποκρουστικής,  με αποτέλεσμα να συμπεριφερόμουν και ντυνόμουν αποκρουστικά. Στην πραγματικότητα, τιμούσα αυτή την ταμπέλα υπηρετώντας την, από είκοσι χρονών».

Οι Ενδοβολές από μόνες τους, δεν θα είχαν ιδιαίτερη ισχύ πάνω στον Εαυτό. Είναι γεγονός όμως, πως όταν εμπλουτίζονται από γνωστικά, συναισθηματικά και συμπεριφορικά χαρακτηριστικά για να σχηματίσουν μια διαμόρφωση, τότε μπορούν να προστατέψουν καλύτερα την Αυτοεικόνα  – νωρίτερα σε αυτή την ενότητα περιγράψαμε την πελάτισσα που δημιουργούσε τόσο ισχυρές αποδείξεις προκειμένου να υποστηρίξει τον τίτλο της «αποκρουστικής», γεγονός που έμοιαζε αδιάψευστο από την ηλικία των είκοσι. Οι λειτουργίες  του βιολογικού μας οργανισμού, συνήθως έχουν ενδιαφέρον για τον ψυχολογικό τομέα επειδή ενδέχεται να υπάρχουν παραλληλισμοί ή ομοιότητες μεταξύ ψυχολογικών και φυσιολογικών διεργασιών. Με αυτή τη διαπίστωση να εμμένει στο παρασκήνιο, θα μπορούσαμε να παρομοιάσουμε τις διαμορφώσεις, που αναπτύχθηκαν γύρω από Αυτοπροστατευτικές Ενδοβολές, με τα λευκοκύτταρα στην κυκλοφορία του αίματος. Κάθε φορά τα  λευκοκύτταρα, καλούνται να προστατέψουν το σώμα από την εισβολή επιβλαβών εισβολέων που μπορεί να μεταβάλλουν το φυσιολογικό status quo. Έτσι, μιλώντας κατά προσέγγιση, εξαπλώνονται  και προσκολλώνται στην επιφάνεια του  εισβολέα προκειμένου να εξουδετερώσουν την επίδρασή του. Ο παραλληλισμός με τις διαμορφώσεις, που αναπτύσσονται γύρω από τις Αυτοπροστατευτικές Ενδοβολές, είναι εξαιρετικά επιτυχημένος. Συγκεκριμένα, αν  η Αυτό-εικόνα μας είναι θετική, θα υποστηρίζεται από διαμορφώσεις που έχουν αναπτυχθεί γύρω από Αυτοπροστατευτικές Ενδοβολές θετικά προσανατολισμένες. Στην περίπτωση αυτή, θα μπορούσαμε να είμαστε πολύ χαρούμενοι για την παροχή μιας τέτοιας προστασία. Στον αντίποδα, αν οι Διαμορφώσεις των Ενδοβολών μας,  προστατεύουν μια αρνητική, κακοποιητική ή κατά κάποιο τρόπο κατεστραμμένη Αυτό-εικόνα, στην πραγματικότητα, μας απομακρύνουν από τις θετικές εμπειρίες που θα μπορούσαν να κλονίσουν την αρνητική μας Αυτό-εικόνα. Στη γλώσσα της Κοινωνικής Ψυχολογίας, οι Διαμορφώσεις που βασίζονται σε Ενδοβολές,  προσφέρουν έναν εναλλακτικό τρόπο για τη μείωση της ασυμφωνίας εντός του Εαυτού και αμβλύνουν την πίεση για αλλαγή.

Διαμορφώσεις που δημιουργούνται γύρω από τις εμπειρίες που είναι ασύμφωνες με την Αυτό-εικόνα

Ο Rogers, στη θεωρία του για την ανάπτυξη της Προσωπικότητας (Rogers, 1951, 1959) επισήμανε δύο παράλληλες διαδικασίες:

  1. Την Ενδοβολή στοιχείων στην δομή Εαυτού, τα οποία δεν έχουν βιωθεί άμεσα από το άτομο       και
  2. Την Άρνηση άμεσα βιωμένων εμπειριών από τον Εαυτό, οι οποίες ωστόσο είναι ασύμφωνες με την Αυτό-εικόνα.

 

Ανωτέρω, ασχοληθήκαμε με τις Διαμορφώσεις που αναπτύσσονται γύρω από τις Ενδοβολές, και σχετίζονται με την πρώτη από τις προαναφερθείσες διαδικασίες. Στη συνέχεια, θα εστιάσουμε στη δεύτερη. Η θεωρία του Rogers σχετικά με αυτή τη διαδικασία, είναι συνεπής τόσο με την τάση  της εποχής του όσο και με τις τότε θεωρίες της Κοινωνικής Ψυχολογίας (Festinger, 1957, Heider, 1958). Ωστόσο, αν δεν αντιμετωπίζουμε τον Εαυτό ως μια ενιαία στατική οντότητα αλλά σαν ένα ευρύτερο σύνολο που περιλαμβάνει μια σειρά Διαμορφώσεων των οποίων οι Ασυμφωνίες είναι ανεκτές από τα όρια και τη δυναμική τους, τότε καταλήγουμε σε ένα σύστημα που μπορεί να περιγράψει καλύτερα την ανθρώπινη εμπειρία στην ολότητά της.

Για παράδειγμα, ο Cooper (1999) παρατηρεί ότι η «άρνηση» δεν είναι η μόνη απάντηση στις Εσωτερικές Ασυμφωνίες – ο άνθρωπος μπορεί να λειτουργεί πολύ πιο εκλεπτυσμένα. Μπορεί δηλαδή, να περικλείει και να ενσωματώνει αυτές τις αταίριαστες προς την Αυτό-εικόνα του εμπειρίες, μέσα σε ένα συγκεκριμένο κομμάτι του Εαυτού του. Για παράδειγμα, κάποιος που έχει μια πιο άκαμπτη Αυτό-αντίληψη, ενδέχεται να αντανακλά ένα στωικισμό απορρίπτοντας μια στιγμή «υπερβολικής συναισθηματικής ευφορίας» και αποδίδοντας την, ως έναν εναλλακτικό τρόπο αυτοπροστασίας, στο γεγονός ότι ήπιε παραπάνω αλκοόλ -προκειμένου να προστατέψει την Αυτό-εικόνα του που δεσμεύεται από  την ετικέτα του «λογικού και συγκρατημένου». Εναλλακτικά, αυτό που θα μπορούσε να κάνει είναι να  εμπεριέξει αυτή του την εμπειρία στην Αυτό-εικόνα του, επιδιώκοντας παράλληλα να την ενσωματώσει μέσα σε μια διαμόρφωση του τύπου : «Αναγνωρίζω ότι υπάρχει ένα μέρος μου που είναι θλιμμένο». Ένας τέτοιος πελάτης, δεν θα εκθέσει αυτή του τη Διαμόρφωση με ευκολία σε τρίτους, λόγω της ασυμφωνίας της με το υπόλοιπο κομμάτι της Αυτό-εικόνας του. Πράγματι, ενδέχεται και να αισθάνεται απέχθεια για αυτό το κομμάτι του, γεγονός που να τον δυσκολεύει ακόμη περισσότερο για να το ανοίξει και να το επεξεργαστεί. Αυτός, είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους είναι πολύ σημαντική η σύναψη μιας βαθιάς και ουσιαστικής θεραπευτικής σχέσης μέσα στην οποία ο πελάτης βιώνει μια  πρωτόγνωρη ενσυναισθητική ασφάλεια. Όπως και να ‘χει, χρειαζόμαστε έναν υψηλό βαθμό ασφάλειας, εάν θέλουμε να αντιμετωπίσουμε τις υπαρξιακές ασυμφωνίες που μας δυσκολεύουν.

 

Διαμορφώσεις ευνοϊκές και Διαμορφώσεις μη ευνοϊκές προς την Ανάπτυξη

Δεν υπάρχει κάποια μεμονωμένη διαμόρφωση μέσα στον Εαυτό του πελάτη που να είναι ιδιαίτερα σημαντική. Αυτό που είναι σημαντικό, είναι το όλο σύστημα των Διαμορφώσεων και η δυναμική  που καθορίζει την αλληλεπίδραση των μερών μεταξύ τους. Αυτή η δυναμική απαρτίωση, θα καταλήξει σε μια πλήρη εικόνα που θα αντικατοπτρίζει τον Εαυτό του ατόμου. Συγκεκριμένα, πρόκειται για μια δυναμική απαρτίωση η οποία -όπως συχνά παρατηρείται-, εδρεύει  γύρω από την πρόκληση για «ανάπτυξη» ή όπως θα λέγαμε Προσωποκεντρικά, γύρω από την Τάση Πραγμάτωσης. Ορισμένες Διαμορφώσεις φαίνονται να αποτελούν το μέσον για Πραγμάτωση, καθώς εκδηλώνουν μια συνεχή προσπάθεια διατήρησης, ενίσχυσης και ανάπτυξης της λειτουργίας του οργανισμού ακόμη και σε περιστάσεις που είναι ιδιαίτερα δυσμενείς για την ανάπτυξη του. Οι άνθρωποι που υφίστανται αλλεπάλληλες και ιδιαίτερες κακουχίες, συχνά προκειμένου να επιβιώσουν, κάνουν αναφορά για ένα «εσωτερικό μέρος επιβίωσης» (πχ: το εσωτερικό μου καταφύγιο). Οι πελάτες που αισθάνονται ότι είναι «κολλημένοι» στην καθημερινότητα τους, μπορεί να έχουν Διαμορφώσεις χτισμένες γύρω από την τάση τους για ανάπτυξη – διαμορφώσεις ετικετοποιημένες του τύπου: «το κομμάτι μου που επιθυμεί περισσότερα από τη ζωή» ή «το κομμάτι μου που δεν είναι ικανοποιημένο» ή «η φωνή μέσα μου που απορώντας ουρλιάζει», «τελικά, μονό αυτό είναι η ζωή;». Οι Προσωποκεντρικοί θεραπευτές είναι ιδιαιτέρως αρμόδιοι εκπαιδευμένοι στο να εστιάζουν σε αυτά τα «αναπτυσσόμενα» μέλη της ενδοψυχικής οικογένειας. Αναγνωρίζουν με ευκολία την παρακίνηση-παρόρμηση πίσω από την τρέχουσα τάση ως «δίψα» για τη ζωή – μια δύναμη που προωθεί την ανάπτυξη και καταπολεμά την απάθεια και την ατροφία.

Αναμφισβήτητα, το πιο συνηθισμένο λάθος που γίνεται από τους Προσωποκεντρικούς Θεραπευτές δεν είναι τόσο στο να έχουν επίγνωση των διαμορφώσεων που πρεσβεύουν μια αρνητική επιταγή  δηλ. εκείνων που προειδοποιούν για την απειλή που ενέχει μια επικείμενη αλλαγή και  λόγω της ασυμφωνίας της με την Αυτό-εικόνα. Είναι εξαιρετικά σημαντικό, ο Προσωποκεντρικός θεραπευτής να έχει μια  εξίσου πλήρη θεραπευτική σύνδεση και με τις Διαμορφώσεις που φαίνεται να μην προάγουν την ανάπτυξη, όπως: «το κομμάτι μου που θέλει απλά να αράξει και να μην κάνει απολύτως τίποτα» ή «το κομμάτι μου που θέλει να οπισθοδρομήσει» ή «το κομμάτι μου που θέλει να καταστρέψει τη σχέση με τον θεραπευτή». Οι Προσωποκεντρικοί θεραπευτές συχνά έχουν μια λανθασμένη αντίληψη ότι η θεραπεία πρέπει πάντα να προσανατολίζεται σε μια κατεύθυνση που προωθεί την ικανότητα για ανάπτυξη. Στην πραγματικότητα όμως, η θεραπεία συνίσταται στο να βοηθά το άτομο να αναγνωρίζει και να εξερευνά όλες τις πτυχές της ύπαρξής του, είτε αυτές ευνοούν την ανάπτυξη του είτε όχι. Πράγματι, η μη επίτευξη της ισορροπίας με την υπερβολική εστίαση στις «ευνοϊκές προς ανάπτυξη» Διαμορφώσεις του πελάτη, είναι πιθανό να επιβραδύνει ή ακόμα και να μπλοκάρει τις θεραπευτικές και αναπτυξιακές διεργασίες, εφόσον ουσιαστικά «εισάγει» μια σχέση υπό όρους. Η ανάπτυξη είναι πιο πιθανό να συμβεί όταν ο πελάτης μπορεί να εξετάσει ανοιχτά όλες τις πτυχές και τάσεις του Εαυτού του – όταν δηλαδή, όλα τα μέλη της ενδοψυχικής του οικογένειας μπορούν να ακουστούν, να εκτιμηθούν θετικά και να γίνουν αποδεκτά στη θεραπεία. Ωστόσο, εάν ο θεραπευτής  εστιάζει μόνο σε ορισμένα μέλη της ενδοψυχικής οικογένειας, η θεραπευτική διαδικασία επιβραδύνεται ή αναχαιτίζεται καθώς τα κομμάτια-μέλη που δεν ευνοούν την ανάπτυξη θα εξακολουθήσουν να έχουν φωνή, ακόμα και αν απογορευτεί η ύπαρξη τους στη θεραπεία. Στην πραγματικότητα, όταν αυτά τα κομμάτια παραγκωνίζονται, η ικανότητα τους για «Αυτοσαμποτάζ» αποκτά μεγαλύτερη ισχύ εφόσον «αναγκάζονται» να δράσουν παρασκηνιακά.

Η εστίαση στις διαμορφώσεις του πελάτη που δεν ευνοούν την ανάπτυξη, μπορεί να είναι εξαιρετικά προκλητική για τον Προσωποκεντρικό θεραπευτή. Για παράδειγμα, φανταστείτε έναν  πελάτη, που έχει υποστεί κατ ‘επανάληψη κακοποίηση από τον σύντροφό του και λέει : « ξέρω ότι πρέπει να χωρίσω, αλλά ένα μεγάλο κομμάτι μου δεν θέλει να το κάνει ». Η πρόκληση για τον Προσωποκεντρικό Θεραπευτή είναι να συνδεθεί και να σχετισθεί σε βάθος και με αυτή τη Διαμόρφωση του πελάτη όπως ακριβώς και κάνει και με τις υπόλοιπες. Το ζητούμενο δηλαδή εδώ είναι, ο θεραπευτής   να προσφέρει και σε αυτό το «κομμάτι» του Εαυτού του πελάτη, έναν  υψηλό βαθμό ενσυναίσθησης, θετικής εκτίμησης και άνευ όρων αποδοχής. Ο θεραπευτής πρέπει να εκτιμά θετικά και ενεργητικά αυτό το κομμάτι του πελάτη, κατανοώντας τη φύση και την ανάγκη της ύπαρξή του.

Στο κομμάτι αυτό της δουλειάς μας, δεν υπάρχει χώρος  για τις απαγορεύσεις που διαχέονται σε αρκετές μεθόδους ψυχικής υγείας, υποδεικνύοντας στον θεραπευτή να μην εστιάζει σε «δυσλειτουργικά» κομμάτια του πελάτη, καθώς η επικέντρωση σε αυτά, ενδέχεται να ενθαρρύνει την έκφραση  τους. Τέτοιες περιοριστικές πολιτικές, συναντώνται συνήθως σε επαγγελματίες, οι οποίοι εργάζονται πιο επιδερμικά από εκείνους που επενδύουν σε ένα σχεσιακό βάθος. Για παράδειγμα, αν είμαι ένας πελάτης που υποκινούμαι από τη δυναμική της Τάσης Πραγμάτωσης, τότε χρειάζομαι να αισθάνομαι την ελευθερία και να έχω την άνεση για  να μπορώ να  εξερευνώ όλες τις πτυχές  των εσωτερικών μου συγκρούσεων.

Εκείνο που μπορεί να βοηθήσει έναν θεραπευτή  να αξιολογήσει περισσότερο τα κομμάτια του Εαυτού του πελάτη που «δεν ευνοούν την ανάπτυξη», είναι να τα κατανοήσει όσο το δυνατόν  πληρέστερα. Κατά τη διάρκεια της θεραπείας και παρόλο που αυτά τα «δυσλειτουργικά» κομμάτια συχνά εμφανίζονται ως «μπλοκαρισμένα» από τον πελάτη, παρατηρείται μια αυξητική δύναμη του για να τα ξεπεράσει. Πιθανόν όμως, να υπήρχε μια περίοδος στη ζωή του που αυτά τα κομμάτια τον εξυπηρετούσαν προκειμένου να  διατηρήσει και να ορίσει την ύπαρξη  του ή ίσως και να τον προστάτεψαν από άλλους κινδύνους. Για παράδειγμα, ο «Φύλακας» του Jim μπορεί να αποτελεί ένα «μπλοκάρισμα» στο παρόν του, αλλά στο παρελθόν του ενδεχομένως να ήταν ένα πολύ καθοριστικό κομμάτι του που κυριολεκτικά τον φυλούσε προστατεύοντας τον. Στην πλήρη πορεία της θεραπείας, οι πελάτες διανύουν συχνά μια διαδικασία roller-coaster σε σχέση με τις σημαντικές Διαμορφώσεις που «δεν» ευνοούν την ανάπτυξη. Αρχικά, οι πελάτες επιδιώκουν να τις διαλύσουν, όμως στη συνέχεια κατανοούν την ανάγκη και το νόημα της ύπαρξης τους και τις αγκαλιάζουν με αποδοχή, ενσωματώνοντάς τες ως μέλη στην ενδοψυχική τους φαμίλια.

 

Μια Προσωποκεντρική θεώρηση των Διαμορφώσεων

Η ανάπτυξη των Διαμορφώσεων εντός του Εαυτού μας είναι ένας τρόπος να έχουμε μια λειτουργική κοινωνική ζωή και να διατηρούμε την αρμονία μας. Στα διάφορα κοινωνικά πλαίσια της ζωής, θα ήταν εξαιρετικά δυσπροσαρμοστικό   εάν ο άνθρωπος όφειλε να είναι συνεπής  σε μια σταθερή εικόνα του Εαυτού του. Στην περίπτωση αυτή, θα έπρεπε να περιορίσει την κοινωνική του αλληλεπίδραση σε συνθήκες στις οποίες ο Εαυτός του θα ταίριαζε καταλλήλως. Και αυτό, λόγω του ότι η ασυμβατότητα ανάμεσα σε τρίτους θα δημιουργούσε τεράστιο πρόβλημα από τη στιγμή που δεν θα είχε την ικανότητα να προσαρμόσει τον εκτεθειμένο Εαυτό του στο αντίστοιχο περιβάλλον. Συνεπώς, δεν αρκεί απλώς να θεωρούμε τον Εαυτό μας ως μια ποικιλία χαρακτηριστικών που ενσωματώνονται μέσα σε μια συνεπή και άκαμπτη Αυτό-εικόνα. Αντίθετα, πολλά πλαίσια και προκλητικές συνθήκες της ζωής απαιτούν από εμάς ποικίλες και αντιφατικές αποκρίσεις, τις οποίες μια άκαμπτη και στενή Αυτό-εικόνα δεν μπορεί να υποστηρίξει. Εκτός από το να ανταποκρινόμαστε σε μια σειρά εξωτερικών απαιτήσεων, έχουμε επίσης να αντιμετωπίζουμε διάφορες εσωτερικές επιταγές. Έχουμε κυμαινόμενες και μερικές φορές αντιφατικές ανάγκες, πολλές από τις οποίες εξελίσσονται και αλλάζουν κατά τη διάρκεια της ζωής μας. Το να επιδιώξουμε να διατηρήσουμε μια εσωτερική Ασυμφωνία στο βωμό της διατήρησης της  μιας ενιαίας και άκαμπτης Αυτο-εικόνας, θα ήταν μια συνταγή για την παραφροσύνη. Εν τέλει, πόσο πιο ωφέλιμο θα ήταν για εμάς αν μπορούσαμε να ανταποκριθούμε τόσο στις διαφορετικές και αντιφατικές εξωτερικές απαιτήσεις όσο  και στις εσωτερικές επιταγές μας, χρησιμοποιώντας ένα πλήθος διαμορφώσεων μέσα στον εαυτό μας προκειμένου  να στεγάσουμε και σε κάποιο βαθμό να κατηγοριοποιήσουμε το εύρος  και τις εσώτερες αντιφάσεις μας ;

Σύμφωνα με τα παραπάνω, ένας νέος άνθρωπος που έρχεται αντιμέτωπος με προκλήσεις, με διαφορετικές ή και αντιφατικές  ως προς τον Εαυτό του συνθήκες αξιών, προσαρμόζει σε αυτές όχι ολόκληρο τον Εαυτό του, αλλά μέρη αυτού. Αυτή, είναι μια διάσταση της προστατευτικής λειτουργίας των Διαμορφώσεων. Η Διαμόρφωση που αναπτύσσεται γύρω από τη διαπραγμάτευση μιας συνθήκης που αφορά κάποια αξία, μας επιτρέπει ταυτόχρονα να είμαστε ευέλικτοι και προσαρμοστικοί απέναντι στη  συνθήκη, διατηρώντας παράλληλα άθικτο τον υπόλοιπο Εαυτό μας.

Παρομοίως, ο Εαυτός που έχει υπομείνει, επιβιώσει και προσαρμοσθεί στις δύσκολες και ενίοτε αντιφατικές εξωτερικές συνθήκες, αξίζει επίσης να βρει τρόπους να ανταποκριθεί και στις  προσωπικές του εμπειρίες που είναι ασυμβίβαστες με την Αυτό-εικόνα του (εσωτερικές δύσκολες ή αντιφατικές συνθήκες). Ο Rogers, αναφέρθηκε ιδιαίτερα στον μηχανισμό προστασίας της Άρνησης,  μέσω του οποίου αποκλείονται όποιες εμπειρίες που δεν συμβαδίζουν με την Αυτο-εικόνα. Ωστόσο, ένας εναλλακτικός τρόπος προστασίας, όπως πρότεινε ο Cooper (1999), είναι το άτομο να εμπεριέξει και να συγκρατήσει αυτές τις ασύμβατες εμπειρίες μέσα σε ένα κομμάτι του Εαυτού του.

Μόλις γεννηθεί μια Διαμόρφωση, αρχίζει να αφομοιώνει σιγά-σιγά και άλλα συναφή στοιχεία. Κάθε Διαμόρφωση, είναι και μια οργανωτική αρχή που μπορεί να δώσει δομή και δράση σε μεμονωμένες σκέψεις, συναισθήματα και εμπειρίες του Εαυτού. Δηλ, οι Διαμορφώσεις μπορεί αρχικά  να αντιπροσωπεύουν έναν τρόπο ανταπόκρισης απέναντι στις Ενδοβολές ή στις Εσωτερικές Επιταγές που αντανακλώνται σε εμπειρίες ασύμβατες προς την Αυτό-εικόνα, ενώ στη συνέχεια να συγκεντρώνουν και άλλα στοιχεία προκειμένου να ενισχύσουν την υπόσταση τους.

Στο σημείο αυτό, θα μπορούσαμε να πούμε ότι έχουμε κάτι παρόμοιο με τη θεωρία των Αντικειμενότροπων Σχέσεων (Fairbairn, 1952) ή τη Συναλλακτική Ανάλυση (Berne, 1961), όσον αναφορά στα στατικά και αμετάβλητα «Αντικείμενα» ή στις «Καταστάσεις του Εγώ» αντίστοιχα. Από την άλλη, ο άνθρωπος δεν είναι μια στατική οντότητα αλλά ένα ον κοινωνικό, με απεριόριστη δυναμική που βρίσκεται διαρκώς σε μια διαδικασία αέναης εξέλιξης. Οι Διαμορφώσεις εντός του Εαυτού, δεν είναι μονίμως τμηματοποιημένες σαν ψυχικές «κηλίδες». Κάθε μια από αυτές πρέπει να αναπτύσσεται, προκειμένου να εξυπηρετεί καλύτερα τον προστατευτικό της ρόλο  και αυτή η ανάπτυξη διευκολύνεται από την αλληλεπίδραση των Διαμορφώσεων εντός του Εαυτού. Όπως αντιλαμβάνεστε, η εξέλιξη των Διαμορφώσεων και η δυναμική τους, αποτελούν από μόνες τους ένα ολόκληρο σύμπαν. Στο επόμενο κεφάλαιο, ακολουθούν διεξοδικότερα παραδείγματα Διαμορφώσεων που αναπαράγονται, ενώ μερικές φορές τα παράγωγα τους, θα δούμε πως φέρουν διακλαδώσεις. Επιπλέον, η δυναμική των Διαμορφώσεων, αφορά στην αλληλεπίδραση ανά μεταξύ τους, κατά την οποία, συμβατά και ασύμβατα «κομμάτια» συμβάλλουν σε μια συνεχώς μεταβαλλόμενη διαδικασία.

Αυτή η δυναμική εξέλιξη και αλληλεπίδραση των Διαμορφώσεων, αποτελεί έναν εξαιρετικά εκλεπτυσμένο τρόπο, με τον οποίο ο Εαυτός μπορεί να συνεχίσει -μέσα από τις προκλήσεις της ζωής, να διατηρεί μια ουσιώδη υπόσταση και να ανταποκρίνεται λειτουργικά ως κοινωνικό ων, στον συνεχώς μεταβαλλόμενο κόσμο που ζούμε. Τελικά και σύμφωνα με τα παραπάνω, όσο πιο πολύ παρατηρούμε την ανθρώπινη ύπαρξη, τόσο πιο πολύ εκπλησσόμαστε από την ομορφιά της.


Βιβλιογραφικές αναφορές

Bearhrs, J. (1982) Unity and Multiplicity. New York: Brunner/Mazel.

Berne, E. (1961) Transactional Analysis in Psychotherapy. New York: Grove Press.

Brown, M. (1979) The Art of Guiding: The Psychosynthesis Approach to Individual Counseling and Psychology. Redlands, CA: Johnston College, University of Redlands.

Cooper, M. (1999) ‘If you can’t be Jekyll be Hyde: an existential–phenomenological exploration of lived-plurality’, in J. Rowan and M. Cooper (eds), The Plural Self. London: Sage. pp 51–70.

Fairbairn, W.R.D. (1952) Psychoanalytic Studies of the Personality. London: Routledge.

Festinger, L. (1957) A Theory of Cognitive Dissonance. Evanston, IL: Row, Peterson.

Gendlin, E.T. (1981) Focusing. New York: Bantam Books.

Gendlin, E.T. (1984) ‘The client’s client: the edge of awareness’, in R.F. Levant and J.M. Shlien (eds), Client-Centered Therapy and the Person-Centered Approach. New York: Praeger. pp 76–107.

Gendlin, E.T. (1996) Focusing-Oriented Psychotherapy. New York: Guilford.

Gergen, K.J. (1972) ‘Multiple identity: the healthy, happy human being wears many masks’, Psychology Today, 5: 31–5, 64–6.

Gergen, K.J. (1988) ‘Narrative and self as relationship’, in L. Berkowitz (ed.), Advances in Experimental Social Psychology. Vol. 21. New York: Academic Press. pp 17–56.

Gergen, K.J. (1991) The Saturated Self. New York: Basic Books.

Heider, F. (1958) The Psychology of Interpersonal Relations. New York: Wiley.

Hermans, H., Kempen, J. and Loon, R. van (1992) ‘The dialogical self’, American Psychologist, 47 (1): 23–33.

Hermans, H., Rijks, T. and Kempen, H. (1993) ‘Imaginal dialogues in the self: theory and method’, Journal of Personality, 61: 207–36.

Hermans, H. (1996) ‘Voicing the self: from information processing to dialogical interchange’, Psychological Bulletin, 119: 31–50.

Honos-Webb, L. and Stiles, W. (1998) ‘Reformulation of assimilation analysis in terms of voices’, Psychotherapy, 35 (1): 23–33.

Jung, C.J. (1960) ‘A review of the complex theory’. Collected Works. Vol. 8. London: Routledge. pp 92–104.

Jung, C.J. (1970) Practice of Psychotherapy. London: Routledge.

Keil, S. (1996) ‘The self as a systemic process of interactions of “inner persons” , in R. Hutterer, G. Pawlowsky, P. Schmid and R. Stipsits (eds), Client-Centered and Experiential Psychotherapy: a Paradigm in Motion. Frankfurt am Main: Peter Lang. pp 53–66.

Mearns, D. (1992) ‘On the self-concept striking back’, in W. Dryden (ed.), HardEarned Lessons from Counselling in Action. London: Sage. pp 72–4.

Mearns, D. (1994) Developing Person-Centred Counselling. London: Sage.

Mearns, D. (1996) ‘Working at relational depth with clients in person-centred therapy’, Counselling, 7 (4): 306–11.

Mearns, D. (1997a) Person-Centred Counselling Training. London: Sage.

O’Leary, C. (1997) Personal communication.

O’Leary, C. (1999) Couple and Family Counselling: A Person-Centred Approach. London: Sage.

Rappoport, L., Baumgardner, S. and Boone, G. (1999) ‘Postmodern culture and the plural self’, in J. Rowan and M. Cooper (eds), The Plural Self. London: Sage. pp 93–106.

Rogers, C.R. (1951) Client-Centered Therapy. Boston: Houghton Mifflin.

Rogers, C.R. (1959) ‘A theory of therapy, personality and interpersonal relationships as developed in the client-centered framework’, in S. Koch (ed.), Psychology: A Study of Science, Volume 3. Formulations of the Person and the Social Contract. New York: McGraw-Hill. pp 184–256.

Rogers, C.R. (1977) The Right to be Desperate. Video produced by the American Association for Counseling and Development, Washington, DC.

Ross, C.A. (1999) ‘Subpersonalities and multiple personalities: a dissocative continuum?’, in J. Rowan and M. Cooper (eds), The Plural Self. London: Sage. pp 183–97.

Rowan, J. (1990) Subpersonalities. London: Routledge.

Rowan, J. and Cooper, M. (eds) (1999) The Plural Self. London: Sage.

Schwartz, R. (1987) ‘Our multiple selves’, The Family Therapy Networker, March/ April: 25–31 and 80–3.

Schwartz, R. (1997) Internal Family Systems Therapy. New York: Guilford.

Schwartz, R. and Goulding, R. (1995) The Mosaic Mind. New York: Norton Press.

Warner, M.S. (1998) ‘A client-centered approach to therapeutic work with dissociated and fragile process’, in L. Greenberg, J. Watson and G. Lietaer (eds), Handbook of Experiential Psychotherapy. New York: The Guilford Press. pp 368– 87.

WP2Social Auto Publish Powered By : XYZScripts.com