Απόσπασμα από το:
Person – Centred Therapy with “Configurations” of Self
Mearns D. & Thorne B. (2000)
Pg. 120 – 143, from the book:
“Person – Centred Therapy Today”
London, SAGE Publications

Ελεύθερη Μετάφραση:Ρίκα Πανόργιου
Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας

Επιμέλεια: Αρχοντούλα Αγγελετάκου
Ψυχολόγος


“Στα πλαίσια της εκπαίδευσης μου στην Προσωποκεντρική Ψυχοθεραπεία, ανέλαβα να παρουσιάσω στην ομάδα μου, δυο κεφάλαια από το βιβλίο των Mearns and Thorne «Person – Centred Τherapy Today» που αφορούν στις Διαμορφώσεις μέσα στον Εαυτό. Στα διάφορα δηλαδή εκείνα «κομμάτια», που ενυπάρχουν μέσα μας, καθώς λόγω της φύσης μας, δεν είμαστε «μόνο ένα πράγμα». Δεν είμαστε στατικά όντα, αλλά ζωντανοί πολυδιάστατοι οργανισμοί βρισκόμενοι σε διαδικασία αέναης εξέλιξης. Η κατανόηση και η αποδοχή της γενετήσιας μας αυτής ιδιότητας, είναι πιστεύω μια από τις σπουδαιότερες οδούς προς την εσωτερική αρμονία. Η προσπάθεια μου να αποδώσω ελεύθερα τα δυο αυτά κεφάλαια προκειμένου να μοιραστώ στα ελληνικά το νόημα και την πολύτιμη για εμένα ουσία των Διαμορφώσεων, εύχομαι να ανοίξει την αγκαλιά κάθε Εαυτού με άνευ όρων αγάπη και  σεβασμό, ισότιμα προς όλα του τα «κομμάτια». Πολλά ευχαριστώ στην Αρχοντούλα Αγγελετάκη για την άψογη συνεργασία και την προθυμία της να αναλάβει με τόση θέρμη και μεράκι την επιμέλεια αυτού του εγχειρήματος. Πολλά ευχαριστώ επίσης, στον εκπαιδευτή μου Γεώργιο Φραγκάκη, για την την ενθάρρυνση, την εμπιστοσύνη στο πρόσωπο μου και τη φιλοξενία στο περιοδικό Animartists “. Ρίκα Πανόργιου

Οι «Διαμορφώσεις» του Εαυτού στην Προσωποκεντρική Θεραπεία

Στο παρόν κεφάλαιο, θα διερευνήσουμε το πεδίο της Προσωποκεντρικής Προσέγγισης που ασχολείται με τις Διαμορφώσεις των πελατών, όπως αυτές εκδηλώνονται μέσα στον Εαυτό τους. Αρχικά, θα δούμε κάποια αποσπάσματα συνεδριών με τον Αλέξανδρο, τα οποία έχουν επιλεχθεί ειδικά, λόγω  δικής του αναφοράς στις Διαμορφώσεις του. Εδώ, να επισημάνουμε πως αυτό δεν αποτελεί αντιπροσωπευτική εικόνα της ολικής θεραπευτικής του πορείας, καθώς υπήρχαν πολλές συνεδρίες στις οποίες ο Αλέξανδρος δεν έκανε καμία αναφορά σε αυτά τα «κομμάτια» του εαυτού του.

Αλέξανδρος

Στον Αλέξανδρο, είχαν αποδοθεί διάφορες «ταμπέλες» ψυχικών διαταραχών τα τελευταία 15 από τα 28 του χρόνια. Στο διάστημα αυτό,  αν κάποιος είχε την πρόθεση και την ικανότητα να συνδεθεί και να διατηρήσει επαφή μαζί του σε ένα βαθύτερο υπαρξιακό επίπεδο, η ροπή προς τη διαγνωστική κατηγοριοποίηση του, θεωρούμε ότι θα ήταν μικρότερη. Παρ’ όλο που κάποιες από τις εμφανείς συμπεριφορές του Αλέξανδρου μπορεί να φαίνονταν περίεργες ή ακόμη και δυνητικά επικίνδυνες -τουλάχιστον για τον εαυτό του, εκείνος βρισκόταν απόλυτα εμφανές σε εμάς, όταν ερχόταν σε επαφή με τις βασικές Διαμορφώσεις του Εαυτού του. Στο σημείο αυτό, αξίζει να θυμίσουμε πως στο πεδίο της ψυχικής υγείας, οι διαγνωστικές ταμπέλες συνήθως βασίζονται στη δική μας έλλειψη κατανόησης για το άτομο.

Ο Αλέξανδρος, εισήλθε στη θεραπεία πριν από ένα χρόνο. Από την αρχή, επετεύχθη μια καλή θεραπευτική σχέση όμως μετά από τρεις συνεδρίες, αρκετά ταχύρρυθμης δουλειάς, αποφάσισε ότι δεν ήταν έτοιμος να δεσμευθεί στη διαδικασία. Ένα χρόνο αργότερα, επέστρεψε στη θεραπεία πανικόβλητος αναφέροντας χαρακτηριστικά πως «νιώθει να τα χάνει». Η ποιότητα της απελπισίας που ένιωθε, συγκριτικά με τον περασμένο χρόνο, έμοιαζε να είχε αλλάξει. Δεν ήταν πλέον χρόνια και παγιωμένη, αλλά έφερε μια πλήρη αίσθηση πανικού. Ο μέχρι τώρα υποβόσκον και ανεκδήλωτος φόβος του, είχε αρχίσει να επανέρχεται και να εκφράζεται σχεδόν σε κάθε έκφανση της ζωής του. Πιο Συγκεκριμένα, ο ύπνος του ήταν διαταραγμένος, η τάση του για αλκοόλ ήταν λιγότερο ελεγχόμενη, γινόταν συχνά ευερέθιστος και ενώ συχνά έβρισκε τον εαυτό του έρμαιο ξαφνικών ξεσπασμάτων θυμού, θλίψης και κλάματος. Στη συνεδρία, ξεκίνησε να εξιστορεί ένα πρόσφατο περιστατικό, όπου καθόταν σε ένα παγκάκι στο πάρκο και παρακολούθησε τα παιδιά να παίζουν. Εκείνη τη στιγμή η θλίψη και η αίσθηση ότι «χάνει» τον Εαυτό του μεγάλωναν, μέχρι που άρχισε να κλαίει ανεξέλεγκτα με λυγμούς.  Προς έκπληξη του, φάνηκε να συνειδητοποιεί, πως η θλίψη του δεν συνδέονταν μόνο με την απώλεια της παιδικής του ηλικίας, αλλά και με πορεία ζωής που είχε επιλέξει και συνηγορούσε στο να μην αποκτήσει ποτέ δικά του παιδιά. Την ώρα που οι θεραπευτές των περισσότερων προσεγγίσεων, ίσως αντιμετώπιζαν το μοτίβο αποσταθεροποίησης  που βίωνε ο Αλέξανδρου, ως μια προειδοποίηση επικείμενης ψυχικής υποτροπής, ο Προσωποκεντρικός Θεραπευτής, εστιάζει στην έννοια του Εαυτού. Καταλαβαίνουμε, πως ο  Αλέξανδρος βίωσε μια σημαντική αύξηση του βαθμού Ασυμφωνίας εντός του Εαυτού του (Mearns, 1994: 88-93). Θεωρητικά, αυτό (μια τέτοια αύξηση της εσωτερικής Ασυμφωνίας) μπορεί να συνεπάγεται την πιθανότητα αλλαγής της Αυτοεικόνας του, αλλά και της ενεργοποίησης άλλων τρόπων με τους οποίους μπορεί να μειωθεί η Ασυμφωνία. Για παράδειγμα, μερικές φορές η Αυτοεικόνα αμύνεται μέσα από Αυτό-προστατευτικές Ενδοβολές και βρίσκει εναλλακτικούς τρόπους για να μειώσει την Ασυμφωνία, προκειμένου να μην αλλάξει η ίδια (Mearns, 1992, 1994: 88-93).

Στη συνέχεια, θα δούμε ένα απόσπασμα, από μια αρχική θεραπευτική συνεδρία του Αλέξανδρου. Εδώ, θα πρέπει να επισημάνουμε ότι τον περασμένο χρόνο ο Αλέξανδρος είχε χαρακτηρίσει ένα κομμάτι του Εαυτού του ως «φρικιό». Είναι σημαντικό για τον Προσωποκεντρικό θεραπευτή, τόσο το να συγκρατεί χαρακτηρισμούς όπως αυτός, όσο και το να είναι έτοιμος να «υποδεχτεί» τις όποιες νέες Διαμορφώσεις του πελάτη ή τις παλιές που τυχόν τροποποιήθηκαν στο διάστημα που βρισκόταν εκτός θεραπείας.

Αλέξανδρος: Αισθάνομαι ότι διαλύομαι – δεν μπορώ να το συγκρατήσω…

Θεραπευτής: Τι είναι αυτό που προσπαθείς να συγκρατήσεις;

Αλέξανδρος: Τη ζωή μου – τα λογικά μου – τον εαυτό μου όπως τον ξέρω.

[Παύση]

Θεραπευτής: «Τον Εαυτό μου όπως τον ξέρω»;

Αλέξανδρος: Ναι, Υπάρχει  το «Εγώ όπως με ήξερα πάντα» και υπάρχει κι ένα «Άλλο Εγώ» το οποίο το αισθάνομαι σα καρκίνωμα.

Θεραπευτής: Εννοείς ότι αυτό το «Άλλο Εγώ» κατατρώει το  «Εγώ σου, όπως το ήξερες πάντα» ;

Αλέξανδρος: Ναι! Και είμαι τρομοκρατημένος….

Θεραπευτής: Ναι, ακούγεται τρομακτικό – πράγματι τρομακτικό…. πολύ τρομακτικό.

Αλέξανδρος: Αν αφεθώ, νιώθω πως θα διαλυθώ και δεν θα μπορώ να κρατηθώ από κάπου…

Θεραπευτής: Νιώθω ρίγος όταν το λες αυτό.

Αλέξανδρος: Ναι, και εγώ.

[Παύση]

Αλέξανδρος: Χαίρομαι που βρίσκεσαι εδώ.

Θεραπεύτρια: Τι σημαίνει αυτό για σένα; Tο ότι είμαι εδώ;

Αλέξανδρος: Με βοηθά να αισθάνομαι κάποια ζεστασιά. Διαφορετικά, είμαι παγωμένος.

Θεραπευτής: «παγωμένος»… και «κάποια ζεστασιά»…

Αλέξανδρος: Είναι και ένα άλλο κομμάτι μου, που φοβάται που είσαι εδώ…

Θεραπευτής: Το καταλαβαίνω….

Αλέξανδρος: Αυτό το κομμάτι μου ντρέπεται που είσαι εδώ – αν ήταν μόνο του, θα σου έλεγε να «πας να γ@@@θεις»

Θεραπευτής: Αλλά δεν είναι μόνο του.

Αλέξανδρος: Όχι

Θεραπευτής: Ποιος άλλος είναι μαζί του;

Αλέξανδρος: «φρικιό»

Θεραπευτής: Οπότε, ένα κομμάτι σου φοβάται και ντρέπεται που είμαι εδώ, αλλά δεν είναι μόνο του… Υπάρχει και εκείνο το κομμάτι σου  που ονομάζεις «φρικιό» και ως αποτέλεσμα, σε γενικές γραμμές, σε κρατά εδώ νιώθοντας  λίγη «ζεστασιά» και αρκετή «παγωμάρα»

Αλέξανδρος: Ναι… Και είναι κάπως αστείο το πώς βοηθάει το «φρικιό»

Θεραπευτής: Σαν να σε βοηθά να θέλεις να παραμένεις εδώ;

Αλέξανδρος: Ναι…. αυτό το μικροσκοπικό βρωμερό φρικιό σαν κάπου να εξυπηρετεί.

Θεραπευτής: Ναι.

Στον παραπάνω διάλογο είδαμε τρεις ή τέσσερις Διαμορφώσεις μέσα στο Εαυτό του Αλεξάνδρου: 1) «Εγώ όπως με ήξερα πάντα»,  2) «το Άλλο Εγώ», 3) «το κομμάτι μου που φοβάται και ντρέπεται που είσαι εσύ εδώ» και  4) «το φρικιό». Πιθανόν, «το κομμάτι μου που φοβάται και νιώθει αμηχανία που είσαι εσύ εδώ» να είναι το ίδιο με το «Εγώ όπως με ήξερα πάντα». Εδώ, αυτό που είναι σημαντικό για τον θεραπευτή, είναι  να μην καταλήξει σε αυτήν  την υπόθεσή αλλά να συνεχίσει, κρατώντας ατόφιους και τους δυο χαρακτηρισμούς ως απεικονίσεις δυο διαφορετικών διαμορφώσεων, έως ότου ο πελάτης τις αναθεωρήσει από μόνος του. Στο σημείο αυτό, παρουσιάζεται μια από τις σημαντικότερες δεξιότητες της Προσωποκεντρικής Θεραπείας: O περιορισμός της δικής μας ανάγκης να «νοηματοδοτήσουμε» το υλικό αλλά και η αναμονή της ανάδυσης του «νοήματος» μέσα από τον πελάτη.

Στο παρακάτω απόσπασμα από μια μεταγενέστερη συνεδρία, ακολουθούμε την πορεία σκέψης του Αλέξανδρου που εξερευνά τις διαμορφώσεις του. Εδώ, έχει ενδιαφέρον, να παρατηρήσουμε τη  διαχρονική φύση των Διαμορφώσεων. Πιο συγκεκριμένα, μια Διαμόρφωση μπορεί να έχει εξελιχθεί με το πέρασμα του χρόνου ανάλογα και  με την ανάπτυξη του Εαυτού, αλλά μπορεί επίσης να είναι διαθέσιμη και στην αρχική της μορφή.

Αλέξανδρος: «Το φρικιό» βοηθιέται  από «το Άλλο Εγώ». Το «Άλλο Εγώ» αποτελεί μια νεότερη και πιο ενδυναμωμένη εκδοχή του «φρικιού».. Το «Εγώ όπως με ήξερα πάντα» δεν μπορεί να κυριαρχεί όπως πριν – θα πρέπει να αφεθεί.

Θεραπεύτης: Τι θα συμβεί αν αφεθεί;

Αλέξανδρος: Ένας Θεός ξέρει… Δεν ξέρω πώς θα νιώσω γι’ αυτό/ ένιωθα αν συνέβαινε αυτό.

Θεραπεύτης: Σαν διαφορετικά κομμάτια σου να κυοφορούν διαφορετικά συναισθήματα;

Αλέξανδρος: Ναι… «το φρικιό» θα έλεγε: «Σπουδαία! Ξεσαβουρώσαμε». Και το «Άλλο Εγώ» θα έλεγε «Φτου ξελευθερία»!

Θεραπευτής: Και το  «Εγώ όπως με ήξερα πάντα» ; Τι θα έλεγε;

Αλέξανδρος: [Παύση]… ότι είμαι πάρα πολύ φοβισμένος… ότι αν αφεθούμε, κινδυνεύουμε να κακοποιηθούμε.

Θεραυπευτής: «Κακοποίηση»… είναι δική σου αυτή η λέξη;

Αλέξανδρος: Όχι, αυτή είναι η λέξη που χρησιμοποιούν άλλοι… είναι η ευγενική έκφραση.

Θεραυπευτής: Η λέξη που ταιριάζει σε εσένα ποια είναι;

Αλέξανδρος: Δεν έχω… Όλα ξεκίνησαν τόσο νωρίς που έγιναν  κομμάτια μου. Δεν είχα λόγο να βρω κάποια λέξη, γιατί όλα ήταν τόσο εσωτερικευμένα. Μόνο αν χρειαζόταν να εκφραστώ θα έπρεπε να βρω κάποια λέξη…Ίσως η πλησιέστερη λέξη να είναι «γα@@θώ» – ότι ζω με το φόβο μη γα@@θώ. . . ότι αναλώνω ολόκληρη τη ζωή μου εξασφαλίζοντας ότι δε θα «γα@@θώ». Και δεν το εννοώ σεξουαλικά,  αλλά με την έννοια του πώς αισθάνεσαι όταν κάποιος σκόπιμα σκαλίζει τις παλιές πληγές σου με τη βίτσα του, όπως θα έκανε ο πατέρας μου. Είναι σαν να έχεις ηττηθεί εντελώς, όταν κάποιος σε γα@@ει με την  απόλυτη εξουσία του.

Αυτός ο διάλογος, οδήγησε τον Αλέξανδρο να διερευνήσει μια άλλη του Διαμόρφωση, αυτή του «γα@@μένου». Αργότερα στη συνεδρία, ο Αλέξανδρος αναστοχάζεται:

Αλέξανδρος: Έχω αλλάξει πολύ τους τελευταίους μήνες.

Θεραπευτής: Θέλεις να μου πεις με ποιο τρόπο;

Αλέξανδρος: Δεν φοβάμαι πια … Υποθέτω ότι το « Εγώ όπως με ήξερα πάντα» παραδίδει τη σκυτάλη στο «Εγώ όπως ήμουν», παρ’ όλο που μπορεί να επιστρέψει. Συνεχίζει να «χώνει τη μύτη» του παντού προσπαθώντας να σαμποτάρει τα πράγματα, αλλά είναι αρκετά αποδυναμωμένο.

 Θεραπευτής: Kαι πώς αισθάνεται αυτή τη στιγμή ;

Αλέξανδρος: [Παύση]… Ω! Είχε καιρό να ερωτηθεί…Αχ Θεέ μου! Αισθάνεται λυπημένος! Πραγματικά αισθάνεται «λυπημένος» – Τι ανατροπή ;! Δεν αισθανόταν ποτέ λυπημένος! Άλλα κομμάτια μου ναι, αισθάνονται λυπημένα, αλλά αυτός όχι! Είναι σκληρός άντρας! [ο Αλέξανδρος αρχίζει να κλαίει]

Θεραπευτής: Αυτός είναι που κλαίει τώρα; Ή κλαις εσύ για εκείνον;

Αλέξανδρος: Και τα δύο… έκανε πάντα ό,τι καλύτερο μπορούσε και εγώ τον απογοήτευσα διώχνοντάς τον μακριά. Όλα αυτά τα χρόνια, με κρατούσε ασφαλή, σαν να ήταν ο «μεγαλύτερος αδελφός  μου»… με κρατούσε «ζωντανό»… με απέτρεπε από το να τη  «γα@@σω». Και τώρα που νομίζω ότι δεν τον χρειάζομαι πια, θέλω να τον πετάξω έξω σαν να θέλω κι εγώ να τον «γα@@σω».

Σχήμα 7.1

Το Σχήμα 7.1, απεικονίζει τις συμβολοποιημένες Διαμορφώσεις του Αλεξάνδρου, συμπεριλαμβανομένων των παραγώγων τους και των δυναμικών μεταξύ τους. Αξίζει να τονισθεί, πως όλες οι Διαμορφώσεις εντός του Εαυτού είναι εξίσου σημαντικές και είναι καθήκον του θεραπευτή να ακούει όλα τα κομμάτια του πελάτη αποδεχόμενος θετικά και άνευ όρων κάθε ένα από αυτά, ακόμη και αν ο πελάτης δεν το κάνει. Η δουλειά του θεραπευτή δεν είναι να «συνωμοτεί» με Διαμορφώσεις του πελάτη για να αγνοήσει ή να επικρίνει κάποιες άλλες. Όπως ένας Προσωποκεντρικός Οικογενειακός θεραπευτής δεν θα αποδεχόταν την άποψη του πατέρα ότι ο έφηβος γιος του «δεν άξιζε να ακουστεί» και είναι αποδεκτός μόνο «αν συμπεριφέρεται κατάλληλα». Παρομοίως και ένας ατομικός θεραπευτής, πρέπει να παρακολουθεί όλες τις Διαμορφώσεις του Εαυτού του πελάτη. Για τον Αλέξανδρο,  το «Εγώ όπως με ήξερα πάντα», ήταν κάποτε ένα ιδιαίτερα σημαντικό κομμάτι του. Εκεί, ενυπήρχαν πολλές από τις δυνάμεις του και τον βοηθούσε να είναι ο «σκληρός άντρας» όταν αυτός ήταν ο μόνος τρόπος υπεράσπισης του. Ο Αλέξανδρος, παρομοίασε το κομμάτι του «Εγώ όπως με ήξερα πάντα» με ένα προστατευτικό μεγαλύτερο αδερφό συνδεόμενο με ένα κομμάτι του που είχε παλιότερα κακοποιηθεί και ονόμαζε «γαμ@@νο». Στη παρούσα φάση της ζωής του όμως,  ο Αλέξανδρος ενδέχεται να μην χρειάζεται πλέον το κομμάτι του «Εγώ όπως με ήξερα πάντα» και τελικά αυτός ο μεγαλύτερος προστατευτικός αδελφός να μπορεί να αποχωρήσει από τη ζωή του. Αυτό βέβαια, δε σημαίνει ότι πρέπει να εξοστρακιστεί ή να κακοποιηθεί από τον Εαυτό. Μια άλλη πολύ ενδιαφέρουσα Διαμόρφωση εδώ είναι,  «το φρικιό» το οποίο βρισκόταν με διαρκή σύγκρουση με το «Εγώ όπως με ήξερα πάντα», καθώς, από Προσωποκεντρική σκοπιά, «το σκουλήκι» μπορεί να ήταν ο φορέας για την Τάση Πραγμάτωσης σε εκείνη την πρότερη φάση. Το «σκουλήκι», αν και με παραβατικό τρόπο, μοιάζει να διατήρησε τη δυνατότητα μιας πιο διευρυνόμενης και εξελισσόμενης ύπαρξης, έναντι του ελεγκτικού «Εγώ όπως με ήξερα πάντα». Στην παρούσα φάση, βλέπουμε «φρικιό» να δίνει τα σκήπτρα στο «παράγωγο» του, το «Άλλο Εγώ» το οποίο, μπορεί να είναι ένα νέο μέσον για την Τάση Πραγμάτωσης και  περισσότερο  αποτελεσματικό στην  ζωή του Αλεξάνδρου. Πράγματι, το κομμάτι αυτό, φαίνεται να είναι καλύτερα προσαρμοσμένο στην ενήλικη ζωή και πιο ικανό να συνδιαλεχθεί με το «Εγώ όπως με ήξερα πάντα». Αρχικά, αυτές οι δυναμικές ευθύνονταν για την τεράστια Ασυμφωνία που βίωνε εσωτερικά ο  Αλέξανδρος. Συγκεκριμένα, το «Εγώ όπως με ήξερα πάντα» συγκρουόταν με το «Άλλο Εγώ» και υποχωρούσε. Αργότερα έγινε αντιληπτό (βλέπε Σχήμα 7.1) ότι το «Εγώ όπως με ήξερα πάντα» μέσω της διακλάδωσης, χωρίστηκε σε δυο παράγωγα: 1) Το «Εγώ όπως ήμουν»   το οποίο μπορεί να στεγάσει και να «τιμήσει» τον ιστορικό του ρόλο και 2) το «Εγώ όπως είμαι τώρα» το οποίο είναι αρκετά νέο κομμάτι και, για την ώρα, απροσδιόριστο. Η διεργασία αυτή, παρουσιάζει ιδιαίτερο  ενδιαφέρον καθώς βλέπουμε έναν εποικοδομητικό διάλογο και έναν αμοιβαίο σεβασμό μεταξύ του «Εγώ όπως είμαι τώρα» και του «Εγώ όπως ήμουν», τα οποία μπορεί να αναπαραστήσουν μια θεμελιώδη σύνθεση μέσα στον Εαυτό.

Η Διαμόρφωση,  «ο γαμ@@νος», αναφέρθηκε  στη συνέχεια κάποιες φορές, όμως  από τότε που μίλησε για τον ξυλοδαρμό από τον πατέρα του, ο Αλέξανδρος δεν ξαναεκφράστηκε μέσα από αυτή  του τη  Διαμόρφωση. Οι θεραπευτές από άλλες προσεγγίσεις, έχοντας συγκεκριμένες προσδοκίες ως προς την κατάλληλη θεραπευτική διαδικασία για τους πελάτες τους, πιθανότατα να πίεζαν ώστε να εκμαιευόσουν περισσότερα από το κομμάτι Εαυτού που αισθάνεται «γαμ@@νο». Στην Προσωποκεντρική Προσέγγιση όμως, έχουμε ως βασική αρχή να μη κάνουμε υποθέσεις σχετικά με την κατάλληλη θεραπευτική διαδικασία του πελάτη, αλλά να ακολουθούμε με σεβασμό τη  διαδικασία, όπως «ξεδιπλώνεται» μέσα από τον  ίδιο τον πελάτη. Εδώ, αξίζει να αναφερθεί πως η επίτευξη μιας βαθιάς και ισχυρής θεραπευτικής σχέσης, παρέχει στον πελάτη την μέγιστη ασφάλεια  για να «ξεδιπλώσει» τις πιο σημαντικές και υπαρξιακές του δυσκολίες. Σε μια μεταγενέστερη συνεδρία ανασκόπησης, ο θεραπευτής όταν παρατήρησε, πως ο Αλέξανδρος όλο και λιγότερα ανέφερε για το «γαμ@@ένο» κομμάτι του,  εκείνος απάντησε : « Αυτό το κομμάτι μου δεν έχει σχέση με τον αγώνα που δίνω στην παρούσα φάση της ζωής μου. Παρ’ όλα αυτά,  θα το κρατώ πάντα μέσα μου ως ένα σημείο επαφής που όταν το αγγίζω θα μου θυμίζει από «που προέρχομαι». Είναι επίσης κατά κάποιον τρόπο, μια μεγάλη πηγή εξουσίας για μένα και παράλληλα θα με βοηθά να μην κακοποιώ τους άλλους!»

  

Το επίπεδο πρόσβασης των Διαμορφώσεων

Ακόμα κι αν δεν έχουμε σκεφτεί τον εαυτό μας με όρους Διαμορφώσεων, ίσως αναγνωρίζουμε ορισμένους «τρόπους να υπάρχουμε» που υιοθετούμε ανάλογα με συγκεκριμένες περιστάσεις και που έχουν αρκετά ουσιαστική σημασία ως προς τη θεματολογία που αφορούν. Δεν πρόκειται απλώς για την εμφάνιση μιας πτυχής της προσωπικότητάς μας ή για την υιοθέτηση ενός συγκεκριμένου ρόλου, καθώς όταν αλληλοεπιδρούμε με ένα άλλο άτομο μέσω μιας Διαμόρφωσης μας, θα έχουμε διάφορα συναισθήματα, σκέψεις και συμπεριφορές που συνδέονται με αυτή τη συγκεκριμένη Διαμόρφωση. Όπως παρατηρεί ο Cooper (1999), όταν  «μπαίνουμε» σε ένα συγκεκριμένο κομμάτι του Εαυτού μας, είναι σαν «τη μέθοδο υποκριτικής Στανισλάφσκι»- σύμφωνα με αυτή δεν ακολουθούμε ένα αυστηρό και άκαμπτο σενάριο, αλλά ανοίγουμε μια ολόκληρη διάσταση της ύπαρξής μας, γεμάτη με στρώσεις περίπλοκων τρόπων αποκρίσεων οι οποίοι εδρεύουν στον πυρήνα αυτού του κομματιού μας. Κάθε φορά που μπαίνουμε σε μια κοινωνική συνθήκη υιοθετώντας έναν «αρχικό-κατευθυντήριο» ρόλο για τον Εαυτό μας, μπαίνουμε πιθανώς σε μια γνωστή Διαμόρφωση. Κάπως έτσι, διαθέτουμε όλοι μας μια γκάμα Διαμορφώσεων ώστε ανάλογα την κοινωνική συνθήκη που βρισκόμαστε, να κρίνουμε ποιος τρόπος ύπαρξης μας είναι κατάλληλος και  να επιλέγουμε την Διαμόρφωση που ταιριάζει, όντας πάντα σε ετοιμότητα για την αλλαγή της.

Αυτό που θα έχει ενδιαφέρον, είναι  να διερευνηθεί ο τρόπος με τον οποίο οι πελάτες προσεγγίζουν τον θεραπευτή τους στις πρώτες συνεδρίες. Αρχικά, ενδέχεται να παρουσιάζουν γνώριμες Διαμορφώσεις τους οι οποίες προέρχονται από αυτό που αποκαλούσε ο Rogers,  «προβαρισμένο υλικό» (Rogers, 1977). Ωστόσο, αυτές οι εύκολα προσβάσιμες Διαμορφώσεις, μπορεί να διαφέρουν αρκετά από εκείνες τις ελαφρώς συμβολοποιημένες που εμφανίζονται όταν ο πελάτης αρχίζει να μετακινείται  προς στο υλικό  του εκείνο που βρίσκεται στο σημείο λίγο πριν την επίγνωση (Gendlin, 1981, 1984, 1996). Σε αυτή τη φάση, ο θεραπευτής θα πρέπει να είναι εξαιρετικά ευαισθητοποιημένος  και προσεχτικός, ώστε να αντιμετωπίζει αυτά τα εύθραυστα κομμάτια του πελάτη με σεβασμό. Στην αντίθετη περίπτωση, που ο θεραπευτής τα προσεγγίσει «άτσαλα», ο πελάτης, που είναι αρκετά ευάλωτος σε αυτή τη φάση, ενδέχεται να βιώσει παραβίαση και παραμόρφωση τόσο της εμπειρίας του, όσο και των εσώτερων κομματιών του. Στο σημείο αυτό, η αρχή της Προσωποκεντρικής Προσέγγισης που θέλει τον   θεραπευτή να παραμείνει κοντά στην συμβολοποίηση του πελάτη, είναι εξαιρετικά κρίσιμη και σπουδαία.

Παραμένοντας κοντά στη Συμβολοποίηση του πελάτη

Η δεξιότητα του Προσωποκεντρικού θεραπευτή έγκειται, στο  να βοηθήσει τον πελάτη να ξεδιπλώσει τη μοναδικότητα των δικών του εσωτερικών κομματιών και των δυναμικών του Εαυτού του. Ένας Προσωποκεντρικός θεραπευτής, ακούει προσεχτικά και καλωσορίζει όλα τα διαφορετικά κομμάτια, τα νοήματα και τις εσώτερες συγκρούσεις που αποκαλύπτει σταδιακά ο πελάτης. Μερικά από αυτά τα κομμάτια, μπορεί να είναι πολύ οικεία στον πελάτη και ίσως να τα έχει ονοματίσει ενώ άλλα, μπορεί να παίρνουν πολύ πιο αφηρημένες μορφές σε ένα εσωτερικό παρασκήνιο που μόλις αρχίζουν να αγγίζουν τα στάδια της συμβολοποίησης. Σε αυτά τα αρχικά στάδια συμβολοποίησης, ενδέχεται ο πελάτης να μην  μπορεί να τα ονοματίσει με πολύ νόημα. Στο σημείο αυτό αξίζει να τονισθεί, πως ο Προσωποκεντρικός θεραπευτής δεν πρέπει να αλλοιώνει τα νοήματα του πελάτη  αποδίδοντας δικά του νοήματα, έτσι ώστε  στο μέλλον, να μπορεί να ανακαλεί και να επαναχρησιμοποιεί επιδέξια και δημιουργικά τις ονομασίες που δίνει ο ίδιος ο πελάτης στα κομμάτια του Εαυτού του. Στο παρακάτω παράδειγμα, βλέπουμε μία πελάτισσα να μιλά για τα διαφορετικά κομμάτια του Εαυτού του:

«Από τη μια, πάντα υπήρχε ένα κομμάτι μου που είναι η «υπάκουη κόρη» και από την άλλη, ένα άλλο κομμάτι μου που είναι η «παραβατική».. Έχω την αίσθηση όμως ότι υπάρχει και κάτι άλλο που δε μπορώ να το προσδιορίσω … είναι κάτι που με κάνει να νιώθω θλίψη. . .»

Ανεξάρτητα από την απόκριση του  Προσωποκεντρικού θεραπευτή σε αυτή της τη δήλωση, ο ίδιος θα συγκρατήσει αυτό το απροσδιόριστο κομμάτι που έχει να κάνει με τη θλίψη, ως την τρέχουσα συμβολοποίηση της πελάτισσας με αυτή τη πτυχή του Εαυτού της. Επιπλέον, θα διατηρήσει με σεβασμό «ανέγγιχτη» αυτή τη συμβολοποίηση, μέχρι η πελάτισσα να  μετακινηθεί  από μόνη της σε κάποια άλλη.

Οι αρχάριοι θεραπευτές, αν δεν προσέξουν, μπορεί να βλάψουν σημαντικά τους πελάτες  που είναι ευάλωτοι σχετικά με την εσωτερική τους εστία αξιολόγησης (Mearns, 1994: 80-3) αλλοιώνοντας την εμπειρία τους.  Πιο συγκεκριμένα, αν ένας πελάτης έχει μια εστία αξιολόγησης που εδρεύει έξω από αυτόν, ενδεχομένως να δυσκολεύεται να εμπιστευτεί τον Εαυτό και να ονοματίσει έννοιες που αφορούν εσώτερα κομμάτια του. Στην περίπτωση αυτή, ο θεραπευτής που προσφέρει πρόθυμα τους δικούς του χαρακτηρισμούς και ονομασίες αποτελεί απειλή, καθώς δεν ευνοεί την ενίσχυση της εσωτερικής εστίας αξιολόγηση του πελάτη και γενικότερα ούτε την ενδυνάμωση του.

Μερικές από τις πιο ενδιαφέρουσες διεργασίες της Προσωποκεντρικής θεραπείας συμβαίνουν, όταν ο πελάτης βρίσκεται στο στάδιο προ-συμβολοποίησης των κομματιών του Εαυτού του. Σε τέτοιες στιγμές, πελάτης και  θεραπευτής δεν μιλούν για τη Διαμόρφωση, αλλά είναι στη Διαμόρφωση. Μια Διαμόρφωση, από την οποία ο πελάτης εκφράζει αμυδρά και μερικώς τον Εαυτό του, με ένα όμως μη οργανωμένο τρόπο. Για έναν θεραπευτή, που προσδοκά από τον πελάτη ένα πιο οργανωμένο υλικό, επικρατεί μόνο σύγχυση. Στην περίπτωση αυτή, αυτό που χρειάζεται,  είναι ο θεραπευτής να ακούει τον πελάτη ως άνθρωπο παρά ως νόημα. Μια τέτοια ακρόαση, αφορά περισσότερο την ύπαρξη και τον τρόπο έκφρασης του ατόμου, παρά το περιεχόμενο αυτής. Αυτό είναι το είδος της συντροφικότητας που προσφέρει μια συνάντηση σε σχεσιακό ουσιώδες βάθος που περιγράφεται στο Κεφάλαιο 5 αλλά και αλλού (Mearns, 1996, 1997α). Η επικοινωνία που συντελείται στη φάση προ- συμβολοποίησης, είναι εξαιρετικά δύσκολο να αποτυπωθεί γραπτώς,  εν μέρει  λόγω της εννοιολογικής ασυνέπειας του περιεχομένου, αλλά κυρίως επειδή αυτό το επίπεδο επικοινωνίας απορρέει από τη θεραπευτική σχέση που έχει προηγηθεί.

Το να μην αλλάζουμε τις συμβολοποιήσεις του πελάτη, είναι μια στάση που υποδεικνύει σεβασμό προς το πρόσωπο του αλλά προσδίδει και λειτουργικότητα  στην θεραπευτική διαδικασία.  Ακόμα και ο ελάχιστος βαθμός συμβολοποίησης, είναι σημαντικός καθώς, στην προκειμένη φάση  αποτελεί τον πλησιέστερο τρόπο με τον οποίο ο πελάτης εκφράζει  τον υπαρξιακό του κόσμο. Σε μια τέτοια περίπτωση, ένας Προσωποκεντρικός θεραπευτής πρέπει να εργάζεται δίχως να παρεμβάλει με θεωρητικές κατασκευές που εδρεύουν έξω από το εσωτερικό πλαίσιο αναφοράς του πελάτη. Αυτό, δεν είναι πάντα εύκολο να επιτευχθεί, καθώς τέτοιες κατασκευές μπορεί να βοηθούν τους θεραπευτές να νιώθουν έξυπνοι και ασφαλείς. Αυτός, είναι επίσης και ο λόγος για τον οποίο η Προσωποκεντρική προσέγγιση δεν προτιμάται από θεραπευτές που αρέσκονται να επιβεβαιώνουν την εξυπνάδα τους.

Όταν ένας πελάτης αναγγέλλει την ύπαρξη μιας διαμόρφωσης του, ο Προσωποκεντρικός θεραπευτής, θα πρέπει να καταγράψει αυτή τη σημαντική πληροφορία στο αρχείο του, προκειμένου να μπορεί να την ανακαλέσει ή επαναχρησιμοποιήσει με ακρίβεια στο μέλλον. Εδώ, δεν θα  μπορούσε να θεωρηθεί αποδοτικό για τη  θεραπευτική διαδικασία ο θεραπευτής να διαθέτει «τέλεια μνήμη» σχετικά με όλα τα κομμάτια του Εαυτού για τα οποία έχει κάνει λόγο ο πελάτης. Εντούτοις, είναι αρκετά χρήσιμο για κάθε θεραπευτή να μπορεί να ανακαλεί τις πραγματικές ταμπέλες που είχε χρησιμοποιήσει ο πελάτης, εφόσον αυτές προσδίδουν με ευκρινέστερο τρόπο τον συμβολισμό τους. Για την επίτευξη αυτού όμως, δεν θα πρέπει να υπάρχει καμία αμφιβολία αναφορικά με την επιμέλεια μας επί του θέματος ως θεραπευτές, καθώς όλες αυτές οι ταμπέλες αποτελούν πολύ σημαντικούς ρόλους του Εαυτού του πελάτη. Επίσης, εκτός από την ανάκληση χαρακτηρισμών και περιγραφικών όρων, είναι σημαντικό να θυμόμαστε τις αλληλεπιδράσεις και τις δυναμικές μεταξύ των Διαμορφώσεων αλλά και να είμαστε σε ετοιμότητα για την όποια ενδεχόμενη αλλαγή τους.

Όσα καταγράφει ένας Προσωποκεντρικός θεραπευτής  στο αρχείο του, δεν αποτελεί αντικείμενο συζήτησης στην εποπτεία του καθώς, σκοπός της δεν είναι οι περαιτέρω αναλύσεις του  πελάτη και των Διαμορφώσεων του. Αν η Προσωποκεντρική εποπτεία  επικεντρώνεται στην ανάλυση του πελάτη και στην εξιχνίαση του υλικού του, τότε ο επόπτης και ο εποπτευόμενος έχουν χάσει το «εδώ και τώρα»  της μεταξύ τους σχέσης. Η εποπτεία στην προσέγγιση μας, εστιάζει στο βαθμό αυθεντικότητας του θεραπευτή σε σχέση με τον πελάτη του και σε οποιουσδήποτε άλλους παράγοντες επηρεάζουν τον θεραπευτή στο έργο του, συμπεριλαμβανομένων των Διαμορφώσεων του σε σχέση με τον πελάτη. Η Elke Lambers διερευνά την ουσία της εποπτείας στο Κεφάλαιο 10.

Παρ’ όλο που οι Προσωποκεντρικοί θεραπευτές μπορεί να  συμφωνούν για  τη σπουδαιότητα της παραμονής του θεραπευτή κοντά στην συμβολοποίηση του πελάτη, ενδέχεται να έχουν διαφορετικές απόψεις για το αν ο θεραπευτής θα πρέπει να μένει μόνο στις Διαμορφώσεις του πελάτη που αναφέρονται στην αντίστοιχη συνεδρία. Η εναλλακτική άποψη είναι, ότι η θεραπεία δεν πρέπει να διαχωρίζεται σε διακριτές συνεδρίες και ότι σκόπιμο είναι, να αναφέρονται Διαμορφώσεις που έχουν εμφανιστεί στο παρελθόν.

Ωστόσο, οφείλουμε να είμαστε επιφυλακτικοί όταν προσεγγίζουμε τη θεωρία από τη σκοπιά μεμονωμένων περιπτώσεων επειδή, η Προσωποκεντρική θεραπεία, όπως άλλωστε και κάθε άλλη προσέγγιση, διαθέτει ένα εύρος απόψεων (Bohart, 1995). Για παράδειγμα, ένας Προσωποκεντρικός θεραπευτής με βιωματικό προσανατολισμό (Rennie, 1998) θα ήταν λιγότερο επιφυλακτικός από εμάς, όσον αναφορά στην «κατευθυντικότητα της διαδικασίας» προς τον πελάτη. Στο Κεφάλαιο 9, προσφέρουμε ένα αρκετά ολοκληρωμένο θεωρητικό πλαίσιο, υποδεικνύοντας ότι τέτοιες εμφανείς διαφορές στο πλαίσιο της προσέγγισης ενδέχεται να παρατηρούνται λιγότερο, όταν αντιμετωπίζουμε κάθε πελάτη εξατομικευμένα. Πιο συγκεκριμένα, αυτό που υποστηρίζουμε είναι ότι η θεωρία μας, θα  πρέπει να λαμβάνει περισσότερο υπόψη τις διαφορές μεταξύ των πελατών. Παρ’ όλα αυτά, τόσο εμείς όσο και οι θεραπευτές που έχουν έναν βιωματικό προσανατολισμό στη διαδικασία, όσον αφορά την κατευθυντικότητα, θα πρέπει να είμαστε περισσότερο προσεχτικοί με όσους πελάτες είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι σε σχέση με την εστία αξιολόγησης τους.

Αποφεύγοντας τις Αποκρίσεις μηδενικού αθροίσματος

Οι θεραπευτές, συνηθίζεται να είναι εξοικειωμένοι με τον «πελάτη που ακυρώνει τον εαυτό του» μέσω των αντιφατικών εσωτερικών του «προσταγών». Οι «απαιτήσεις» αυτές, δεν αφορούν απλά τη λήψη μιας σημαντικής απόφασης ή κάποια ισχυρά επιχειρήματα που οδηγούν σε  αντίθετες κατευθύνσεις. Εδώ έχουμε να κάνουμε με μια πραγματική εσωτερική σύγκρουση στον πελάτη, όπου ένα κομμάτι του Εαυτού του, δείχνει προς μία κατεύθυνση και ένα άλλο κομμάτι του, υποδεικνύει μια αντίθετη. Σε αυτή την περίπτωση, είναι εύκολο να πέσουμε στην παγίδα της «απόκρισης μηδενικού αθροίσματος» στην οποία, η ενσυναίσθηση του θεραπευτή απλώς αντανακλά το μηδενικό απόσταγμα των αντιφατικών κομματιών του πελάτη. Στο παρακάτω παράδειγμα,  βλέπουμε μια απόκριση του θεραπευτή η οποία είναι εν μέρει ενσυναισθητική:

Πελάτης: Ένα κομμάτι μου αισθάνεται Χ. . . και ένα άλλο κομμάτι μου δεν αισθάνεται X.

Θεραπευτής: Οπότε, βρίσκεσαι σε σύγκρουση σχετικά με το πως αισθάνεσαι.

Εδώ, η απόκριση του θεραπευτή αθροίζει τις δυο διαφορετικές καταστάσεις που βιώνει  ο πελάτης και ενώ το άθροισμα τους είναι μηδέν, σε καμία περίπτωση δεν απεικονίζει τον τρόπο που αισθάνεται ο πελάτης! Σε αυτή την περίπτωση, δεν είναι καθόλου ασυνήθιστο για τους Προσωποκεντρικούς θεραπευτές να ασχοληθούν με τη σύγκρουση ή το «μπλοκάρισμα» που νιώθει  ο πελάτης, δίχως όμως τελικά να  εστιάζουν στην υποκειμενική εμπειρία του πελάτη (είναι δύσκολο για κάποιον να αισθανθεί ουσιαστικά και πλήρως τη σύγκρουση ή το μπλοκάρισμα) ή να οδηγούνται σε κάποιο υποβόσκον «υλικό» του. Ως εκ τούτου, αξίζει να θέσουμε το ερώτημα εάν το «μπλοκάρισμα» είναι μια πραγματική εμπειρία ή απλώς ένα γνωσιακό κατασκεύασμα.

Είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον, πως όταν ο θεραπευτής αποκρίνεται με τον τρόπο που είδαμε παραπάνω (μηδενικό άθροισμα), στην πραγματικότητα, χάνει και τα δύο πράγματα που έχει πει ο πελάτης. (Ο πελάτης αισθάνεται X. Επίσης, ο πελάτης δεν αισθάνεται X). Κάθε μια από τις παραπάνω «καταστάσεις», αφορά άμεσα τον πελάτη και είναι για κείνον εξίσου σημαντικές, καθώς εδρεύουν μέσα στον Εαυτό του. Ενδεχομένως, αν ο θεραπευτής καταφέρει να αντανακλά το συναίσθημα που αντιστοιχεί σε κάθε «κατάσταση» με τρόπο  τέτοιο ώστε να προσεγγίζει όσο δυνατόν πλησιέστερα στο βίωμα του πελάτη, τότε η απόκριση θα είναι ενσυναισθητικά πιο ολοκληρωμένη. Εδώ, να επισημάνουμε πως ο πελάτης μας, δεν μπορεί να επικεντρωθεί και να ανταποκριθεί σε μια αντανάκλαση που αφορά τη «σύγκρουση» ή το «μπλοκάρισμα» του, καθώς αυτές οι «καταστάσεις» δεν προέρχονται απ’ ευθείας από μεμονωμένα κομμάτια του Εαυτού του, αλλά αποτελούν δυναμικές της αλληλεπίδρασης των κομματιών του. Ωστόσο, αν κάνουμε αντανάκλαση σε κάθε ένα από αυτά τα κομμάτια με τρόπο τέτοιο ώστε ο πελάτης να μπορέσει να συνδεθεί άμεσα μαζί τους, τότε μπορεί να αποκτηθεί πληρέστερη πρόσβαση σε αυτές τις Διαμορφώσεις και να συντελεστεί θεραπευτική μετακίνηση.

Δουλεύοντας με την  “οικογένεια” των Διαμορφώσεων

Εξετάζοντας αυτόν τον τομέα των Διαμορφώσεων, παρατηρούμε πως ίσως είναι χρήσιμο να εισάγουμε την έννοια της «οικογένειας». Πράγματι, οι περισσότεροι θεραπευτές που εργάζονται με αυτό το είδος Διαμορφώσεων, χρησιμοποιούν συχνά φράσεις όπως «η οικογένεια των Εαυτών» (Rowan and Cooper, 1999). Ο Richard Schwartz, είχε παρόμοια εμπειρία όταν, ως οικογενειακός θεραπευτής, «μπήκε» στον ενδοψυχικό κόσμο ενός πελάτη με τον οποίο έκανε ατομική συνεδρία. Εκεί, παρατήρησε τον εαυτό του να δουλεύει με κομμάτια του Εαυτού του πελάτη, με τον ίδιο τρόπο που εργαζόταν και με τα με μέλη μιας πραγματικής οικογένειας (Schwartz, 1987, 1997).

Ακόμη και αν μια τέτοια ομοιότητα είναι μόνο μεταφορική, μπορεί να είναι χρήσιμο για τον θεραπευτή να υιοθετεί τέτοιους τρόπους  για να σχετίζεται με τις  ξεχωριστές Διαμορφώσεις ενός πελάτη. Για παράδειγμα, είναι σημαντικό να θυμόμαστε,  όπως και επίσης και ο οικογενειακός θεραπευτής, ότι με κάθε μέλος της οικογένειας που βρίσκεται στη συνεδρία θα πρέπει να έχουμε την ίδια ισχυρή και σταθερή θεραπευτική σχέση. Όπως οι οικογενειακοί Προσωποκεντρικοί θεραπευτές επιβεβαιώνουν (O’Leary, 1999), μια τέτοια θεραπευτική στάση, είναι και πρόκληση. Όπως ακριβώς  ο έφηβος της οικογένειας μπορεί να αισθανθεί απόρριψη όταν ο θεραπευτής φέρεται με ενσυναίσθηση και εκτίμηση μόνο στους γονείς του, την ίδια απόρριψη ενδέχεται να «νιώσει» και μια Διαμόρφωση όταν ο θεραπευτής εστιάζει περισσότερο την προσοχή του σε κάποια άλλη. Στην περίπτωση αυτή, το θέμα δεν είναι ο θεραπευτής να  φερθεί απλώς  «δίκαια» καθώς, όσοι είναι εξοικειωμένοι με την οικογενειακή θεραπεία,  γνωρίζουν ότι η έννοια του «δικαίου» -όπως την αντιλαμβάνεται το κάθε μέλος, επηρεάζεται από το μέγεθος της ανάγκης του και ενδεχομένως υποκειμενικά να θεωρεί ότι δικαιούται να λαμβάνει περισσότερα από τα άλλα μέλη.

Μια πλούσια έννοια από την οικογενειακή θεραπεία, είναι αυτή της πολυκατευθυντικής «μεροληψίας» (multi- directional partiality) (Boszormenyi-Nagy et al., 1991, O’Leary, 1999). Αυτή η οπτική, έχει ιδιαίτερα προκλητικό χαρακτήρα για έναν Προσωποκεντρικό οικογενειακό θεραπευτή καθώς θεωρεί ότι, κατά την εργασία με μια οικογένεια, ο θεραπευτής δεν αρκεί να είναι απλά «αμερόληπτος» ή «δίκαιος». Ο Ivan Boszormenyi-Nagy, προτείνει ότι είναι σημαντικό να συνδεόμαστε γερά με όλα τα μέλη της οικογένειας (δηλ. να μεροληπτούμε όχι προς μία αλλά προς όλες τις κατευθύνσεις!).

Η «πολυκατευθυντική  μεροληψία», είναι μια σημαντική  έννοια στην οικογενειακή θεραπεία, ισοδύναμη με την «άνευ όρων θετική εκτίμηση» καθώς, δεν σημαίνει μόνο την «αμερόληπτη αποδοχή» του θεραπευτή. Προϋποθέτει επίσης,  την ισχυρή του κατανόηση και την ικανότητα για σύναψη μιας τιμητικής σχέσης, με κάθε μέλος της οικογένειας. Ακριβώς η ίδια «πολυκατευθυντική μεροληψία», είναι σημαντική σε σχέση με τα διάφορα κομμάτια του Εαυτού του πελάτη. Το  ίδιο είδος θεραπευτικής απόκρισης που είδαμε στο παράδειγμα παραπάνω, θα μπορούσε να εφαρμοστεί στα διάφορα κομμάτια του Εαυτού του πελάτη που μπορεί να βρίσκονται σε σύγκρουση. Ωστόσο, ο ατομικός θεραπευτής έχει μια επιπλέον δυσκολία, καθώς  η επαφή με τα υπόλοιπα κομμάτια Εαυτού, μπορεί να γίνει αντικείμενο διαπραγμάτευσης από το κομμάτι που κυριαρχεί στην προκειμένη φάση. Σε μια τέτοια περίπτωση, ο θεραπευτής, μπορεί να χρειαστεί  να αμφισβητήσει αυτό το κυριαρχικό κομμάτι.

Όπως στην οικογενειακή θεραπεία ο θεραπευτής θα έκανε ξεκάθαρο σε όλα τα μέλη της οικογένειας ότι δικαιούται να τους σέβεται όλους, έτσι και ο ατομικός θεραπευτής πρέπει να εκτιμά θετικά, κάθε «μέλος» του Εαυτού του πελάτη. Οι οικογενειακοί θεραπευτές (O’Leary, 1999) επισημαίνουν, ότι ακόμη και στο κυριαρχικό μέλος της οικογένειας, αρέσει ο θεραπευτής να σέβεται όλα τα μέλη, ανεξαρτήτως του αν το ίδιο βρίσκεται σε σύγκρουση μαζί τους. Αυτό ισχύει επίσης και για τα κομμάτια του Εαυτού στην ατομική θεραπεία. Ακόμη και σε σύγκρουση να βρίσκονται, τα κομμάτια αυτά έχουν στην ουσία ένα κοινό βάθος σύνδεσης και αλληλοεκτίμησης, με αποτέλεσμα να χρειάζονται, η θετική εκτίμηση του θεραπευτή να μοιράζεται ισότιμα μεταξύ τους. Όπως η οικογένεια δεν θα έμενε στη θεραπεία αν δεν υπήρχε τουλάχιστον κάποιος σεβασμός μεταξύ των μελών της, έτσι και  ο Εαυτός  δεν θα συνέχιζε τη θεραπεία αν δεν εισέπραττε τουλάχιστον ένα βαθμό σεβασμού για όλα τα κομμάτια του.

 

Τι συμβαίνει με τις Διαμορφώσεις του θεραπευτή;

Αν η έννοια της «Διαμόρφωσης» έχει κάποιο νόημα, τότε και  ο θεραπευτής έχει και αυτός τις δικές του Διαμορφώσεις ακριβώς όπως και οι πελάτες του. Ίσως είναι αναμενόμενο, οι δυναμικές μεταξύ των Διαμορφώσεων του θεραπευτή να είναι περισσότερο δημιουργικές απ’ ότι δυσλειτουργικές και ο θεραπευτής να έχει έναν υψηλό βαθμό συνειδητότητας  σχετικά με τις Διαμορφώσεις και τις δυναμικές τους. Εμείς, δεν συμμεριζόμαστε τέτοιες προσδοκίες γι’ αυτό και δε θα ασχοληθούμε με μια τέτοια ανάλυση.

Σε σύγκριση με μια βαθιά ανάλυση των Διαμορφώσεων του, αυτό που έχει τη μεγαλύτερη σημασία για τον θεραπευτή είναι  να νιώθει άνετα τόσο με τις Διαμορφώσεις του όσο  και με τις δυναμικές τους, εκτιμώντας όλες τις διαστάσεις τους στην ύπαρξή του. Με άλλα λόγια, αυτό που μας ενδιαφέρει είναι να   έχει επιτύχει ένα βαθμό αυτοαποδοχής, ο οποίος αποτελεί τον πυρήνα της Προσωποκεντιρκής εκπαίδευσης  και ανάπτυξης. (Mearns, 1997α).

Εάν ο θεραπευτής θεωρεί σημαντική την έννοια  των  Διαμορφώσεων, τότε μπορεί να θέλει να τις  διερευνά και στην εποπτεία του. Ένα από τα διακριτά γνωρίσματα της Προσωποκεντρικής Εποπτείας (βλ. Κεφάλαιο 10), είναι ότι αφορά τον θεραπευτή και όχι τον πελάτη. Πρωταγωνιστής στην εποπτεία, είναι ο θεραπευτής καθώς, δεν  έχει νόημα να αφιερώνουμε χρόνο στην παρακολούθηση της εμπειρίας του πελάτη -και μάλιστα από  δεύτερο χέρι, εκτός από το βαθμό που αφορά στη σχέση με τον θεραπευτή. Ως εκ τούτου, στην  εποπτεία δεν ασχολούμαστε με τις Διαμορφώσεις των πελατών, παρά μόνο με τον τρόπο με τον οποίο τις βιώνει ο  θεραπευτής και σχετίζεται μαζί τους. Επίσης, είναι πολύ σημαντικό στην εποπτεία, να διερευνάμε τις Διαμορφώσεις του θεραπευτή σε σχέση με τη δουλειά του.

Καθώς η  Προσωποκεντρική προσέγγιση, δίνει έμφαση  στην πλήρη εμπλοκή  του θεραπευτή στη θεραπευτική διαδικασία θα έχει ενδιαφέρον να διαπιστώσουμε, τι μπορεί να σημαίνει αυτό σε σχέση με τις Διαμορφώσεις. Εάν για παράδειγμα, ο πελάτης έχει περισσότερες από μία Διαμορφώσεις παρούσες κατά τη διάρκεια της θεραπευτικής συνεδρίας, τι γίνεται άραγε με τον θεραπευτή; Μήπως τελικά και ο θεραπευτής χρησιμοποιεί απλά μια ενιαία Διαμόρφωση που φέρει τον τίτλο «θεραπευτής»; Αυτό θα ήταν πραγματικά εκπληκτικό. Παρακάτω βλέπουμε μια παρεμφερή άποψη του  Ned Gaylin:

«Η εσωτερική συμφωνία του θεραπευτή, υποδηλώνει ότι οι πολλοί  υπο-εαυτοί του, κατά κάποιο τρόπο ενοποιούνται  κατά τη διάρκεια της συνεδρίας. Ο θεραπευτής, θα πρέπει να είναι σε θέση να αντλεί από κάθε υποεαυτό του ένα πλαίσιο αναφοράς ενεργητικής ακρόασης,  ενσυναίσθησης και αποκρίσεων προς  τους πελάτες,  οι οποίοι εξερευνούν τα δικά τους εσωτερικά συμπλέγματα (υπο-εαυτών)». (Gaylin, 1996: 388)

 

Η διερεύνηση της προσωπικής συμμετοχή του θεραπευτή από τη σκοπιά των Διαμορφώσεων, είναι πολλές φορές συναρπαστική -θα μπορούσε να αποτελέσει ένα τρίτο κεφάλαιο για τις διαμορφώσεις. Για παράδειγμα, υπάρχει άραγε κάποια Διαμόρφωση μέσα στον Εαυτό μας, στην οποία έχουμε την τάση να «μπαίνουμε» όταν συνδεόμαστε με τον πελάτη σε βάθος; (Lambers, 1999). Το ερώτημα για το πώς οι σύμβουλοι είναι υπαρξιακά (ή πνευματικά) εφοδιασμένοι ώστε να επιτυγχάνουν ένα σχεσιακό βάθος, δεν έχει ποτέ απαντηθεί πλήρως: Υπάρχει όντως ένα μέρος του Εαυτού μας που είναι το «σημείο αναφοράς μας» ή όπως περιγράφτηκε και σε προηγούμενο κεφάλαιο, εντός μας ενυπάρχουν πολλά διαφορετικά κομμάτια στα οποία μπορούμε να εισερχόμαστε κάθε φορά προκειμένου να συναντηθούμε σε μεγαλύτερο βάθος με τον εκάστοτε πελάτη; Όπως και να ‘χει, αυτό που αξίζει να συγκρατήσουμε είναι ότι  οι Διαμορφώσεις του θεραπευτή εμπλέκονται στη θεραπευτική διαδικασία. Αυτό που θεραπευτές κάποιων άλλων προσεγγίσεων θα θεωρούσαν ως ένα αδιάψευστο σημάδι υπερεμπλοκής του θεραπευτή, η  Προσωποκεντρική προσέγγιση το αποδέχεται, στα πλαίσια ενός γνήσιου και ουσιαστικού σχεσιακού βάθους.


Βιβλιογραφικές αναφορές

Bohart, A. (1995) ‘The person-centered psychotherapies’, in A. Gurman and S. Messer (eds), Essential Psychotherapies: Theory and Practice. New York: Guilford. pp 85–127.

Boszormenyi-Nagy, I., Grunebaum, J. and Ulrich, D. (1991) ‘Contextual therapy’, in A. Gurman and D. Kniskern (eds), Handbook of Family Therapy. Vol. II. New York: Brunner-Mazel.

Cooper, M. (1999) ‘If you can’t be Jekyll be Hyde: an existential–phenomenological exploration of lived-plurality’, in J. Rowan and M. Cooper (eds), The Plural Self. London: Sage. pp 51–70.

Farber, B.A., Brink, D.C. and Raskin, P.M. (1996) The Psychotherapy of Carl Rogers. New York: Guilford Press.

Gendlin, E.T. (1981) Focusing. New York: Bantam Books.

Gendlin, E.T. (1984) ‘The client’s client: the edge of awareness’, in R.F. Levant and J.M. Shlien (eds), Client-Centered Therapy and the Person-Centered Approach. New York: Praeger. pp 76–107.

Gaylin, N.L (1996) ‘Reflections on the self of the therapist’, in R. Hutterer, G. Pawlowsky, P.F. Schmid and R. Stipsits (eds), Client-Centered and Experiential Psychotherapy: a Paradigm in Motion. Frankfurt-am-Main: Peter Lang. pp 383–94.

Gendlin, E.T. (1996) Focusing-Oriented Psychotherapy. New York: Guilford.

Lambers, E. (1999) Personal communication.

Mearns, D. (1992) ‘On the self-concept striking back’, in W. Dryden (ed.), HardEarned Lessons from Counselling in Action. London: Sage. pp 72–4.

Mearns, D. (1994) Developing Person-Centred Counselling. London: Sage.

Mearns, D. (1996) ‘Working at relational depth with clients in person-centred therapy’, Counselling, 7 (4): 306–11.

Mearns, D. (1997a) Person-Centred Counselling Training. London: Sage.

O’Leary, C. (1999) Couple and Family Counselling: A Person-Centred Approach. London: Sage.

Rennie, D. L. (1998) Person-Centred Counselling: An Experiential Approach. London: Sage.

Rogers, C.R. (1977) The Right to be Desperate. Video produced by the American Association for Counseling and Development, Washington, DC.

Rowan, J. and Cooper, M. (eds) (1999) The Plural Self. London: Sage.

Schwartz, R. (1987) ‘Our multiple selves’, The Family Therapy Networker, March/ April: 25–31 and 80–3.

Schwartz, R. (1997) Internal Family Systems Therapy. New York: Guilford.

 

 

WP2Social Auto Publish Powered By : XYZScripts.com