Άρθρο: Ελένη Μπίλλια

Φιλόλογος, Πρόεδρος Βιβλιοθήκης-Μουσείου Λαϊκής Τέχνης &Ιστορίας Δήμου Σαλαμίνας

Επιμέλεια: Δέσποινα Πάνου

Κοινωνική Ανθρωπολόγος

Εκπ. Προσωποκεντρική Ψυχοθεραπεύτρια


Στις 27 Απριλίου εν έτη 1941 και ύστερα από τρεις εβδομάδες σκληρών μαχών τα πρώτα τμήματα της Βέρμαχτ, των Ενόπλων Δυνάμεων της χιτλερικής Γερμανίας, εισήλθαν στην Αθήνα. Σε αντίθεση με τη σχετικά συμπαγή περιφέρεια «Θεσσαλονίκης-Αιγαίου», ο Διοικητής Νοτίου Ελλάδος είχε υπό τον έλεγχό του λίγους μόνο θύλακες στην Αττική – μεταξύ άλλων και κοντινά νησιά, όπως τη Σαλαμίνα, ως βάση υποβρυχίων («Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, 2000).

Στο διάστημα της Κατοχής και του αγώνα της Αντίστασης, η Ελλάδα υπέστη τεράστιες καταστροφές. Αξίζει να αναφερθεί, επίσης, πως στον Αγώνα αυτό θυσιάστηκαν και αρκετοί Σαλαμίνιοι. Τα γερμανικά στρατεύματα της Κατοχής εγκατέλειψαν την Αθήνα στις 12 Οκτωβρίου 1944, αφού προηγουμένως οργάνωσαν μια θλιβερή τελετή κατάθεσης στεφάνου στο Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη (Κούρση, 2007). Την ίδια μέρα απομακρύνθηκαν και από το νησί! Σε τέτοιες δύσκολες στιγμές του Έθνους μας, δεν είναι λίγοι αυτοί που τελικά αναζητούν βοήθεια από το Θεό, την Παναγία και τους Αγίους, εναποθέτοντας τις ελπίδες τους. Ως απόρροια αυτού, ακόμη και σήμερα, τα τάματα και τα αφιερώματα είναι πολυάριθμα.

Κατά αυτό τον τρόπο, λοιπόν, κατασκευάστηκε ο ναός της Παναγίας της Ελευθερώτριας το 1998 ύστερα από πρωτοβουλία του τότε Δημάρχου Αθανασίου Π. Μακρή στον λόφο «Πατρίς», βορειοδυτικά της Κούλουρης, και με αρχιτέκτονα τον Μανώλη Παναγιωτόπουλο (Τσαμίλης, 2010). Μάλιστα, η εκκλησία δε χτίστηκε διόλου τυχαία σε αυτό το σημείο!

Αναλυτικά, σε αυτό το λόφο, που η ονομασία του προέρχεται από παραφθορά της γερμανικής λέξης batterie (μπατερί), που σημαίνει πυροβολείο, υπήρχε εκεί πυροβολείο των Γερμανών την περίοδο της Κατοχής 1941-1944 (Πάλλας, 1990). Αφορμή για την ανέγερση του γραφικού αυτού Ιερού Ναού στα ερείπια των γερμανικών πυροβολείων ήταν η υλοποίηση ενός ξεχασμένου τάματος που είχαν κάνει, κυρίως, οι γυναίκες της περιοχής, όταν στις 12 Οκτωβρίου 1944 αποχώρησαν οι Γερμανοί κατακτητές από το νησί. Ο ναός ήταν, ουσιαστικά, τάμα του νησιού για την απελευθέρωσή του από τους Γερμανούς, καθώς προηγουμένως στο λόφο αυτό είχαν σκοτωθεί, λόγω ναρκοθετήσεων, πολλοί Σαλαμίνιοι.

Το τάμα, λοιπόν, πραγματοποιήθηκε μετά από 54 ολόκληρα χρόνια, αποδίδοντας έτσι φόρο τιμής, πίστης και λατρείας στην Υπέρμαχο Στρατηγό του Γένους μας, την Παναγία (Παντελή, 2003). Για αυτό τον λόγο, δε, ονομάστηκε και Ελευθερώτρια, σε ανάμνηση της απελευθέρωσης του νησιού από τους Γερμανούς. Στη συνείδηση των Σαλαμινίων ήταν ένας τόπος πικρής μνήμης, όπου είχε ταυτιστεί με τα βάσανα και τον πόνο που τους είχε προκαλέσει η γερμανική ναζιστική κατοχή (Καραντής, 1999).

Έτσι, ο ναός πανηγυρίζει επίσημα στις 12 Οκτωβρίου, ημέρα αποχώρησης των γερμανικών στρατευμάτων από τη Σαλαμίνα. Την ημερομηνία αυτή τη γνωρίζουμε χάρη σ’ ένα ημερολόγιο-ντοκουμέντο, που είναι και η μοναδική, μέχρι σήμερα, γραπτή μαρτυρία γι’ αυτή τη συγκλονιστική ημέρα αποχώρησης των Γερμανών. Το ημερολόγιο αυτό ανήκε στη Σαλαμίνια Φωτεινή Γεωργίου Ευσταθίου, συζύγου του Λεωνίδα Κοφινά και παρουσιάστηκε ακριβώς ως έχει από τον κύριο Αναστάσιο Καραντή στην εφημερίδα «Η Νέα Σαλαμίνα». Σύμφωνα πάλι με τον ίδιο, η αρχιτεκτονική του ναΐσκου συνδυάζει την κλασική νησιώτικη, κυρίως τη κυκλαδίτικη αρχιτεκτονική, με βυζαντινές καταβολές. Η ανέγερση της εκκλησίας μεταμόρφωσε  κυριολεκτικά τον λόφο σ’ ένα σύμβολο που θα θυμίζει για πάντα την απελευθέρωση της Σαλαμίνας από το γερμανικό ναζιστικό ζυγό (Καραντής, 1999). Το πιο εντυπωσιακό είναι πως πλήθος φορητών εικόνων που βρίσκονται εντός του ναού καλούν τον προσκυνητή να τις ασπαστεί!

Κλείνοντας, επισημαίνεται πως ανηφορίζοντας προς τον λόφο «Πατρίς», το τοπίο προσφέρει μια πανοραμική θέα στον επισκέπτη, τόσο στον όρμο της Σαλαμίνας και το ξωκκλήσι του Προφήτη-Ηλία, που στέκει αγέρωχο στον απέναντι πέτρινο λόφο, όσο και στην πορθμειακή γραμμή της Νέας Περάμου-Σαλαμίνας. Δεν αφήνουν, όμως, τον επισκέπτη αδιάφορο και οι δύο εναπομείναντες ανεμόμυλοι της Σαλαμίνας που στέκουν νοτιοδυτικά στον λόφο του Αγίου Νικολάου ή αλλιώς στον επονομαζόμενο λόφο των Μύλων.


ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ

«Ιστορία του Ελληνικού Έθνους». (2000). Σύγχρονος Ελληνισμός από το 1941 έως το τέλος του αιώνα, Τόμος ΙΣΤ’. Αθήνα: Εκδοτική Αθηνών.

Καραντής, Α. (1999). Ένα ημερολόγιο ντοκουμέντο για την αποχώρηση των Γερμανών από τη Σαλαμίνα. Η Νέα Σαλαμίνα, 10.

Κούρση, Μ. (2007). Ελληνική Ιστορία. Αθήνα: Εκδοτική Αθηνών.

Πάλλας, Δ. (1990). «Τοπωνυμικά της Σαλαμίνας». Απόψεις, Τέυχος 32-33.

Παντελή, Θ. (2003). Σαλαμίνα. Πορεία στο χρόνο. Αθήνα: Ιωλκός.

Τσαμίλη, Γ. Β. (2010). Από το Βυζάντιο μέχρι σήμερα. Εξωκλήσια και Μικροί Ναοί της Νήσου Σαλαμίνας. Σαλαμίνα: Ολόγραμμα.

WP2Social Auto Publish Powered By : XYZScripts.com