Άρθρο: Ηλίας Φιλίππου

Δικηγόρος

Επιμέλεια: Δέσποινα Πάνου

Φοιτήτρια Κοινωνικής Ανθρωπολογίας


Κάθε χρόνο στις 31 Αυγούστου, παραμονή του Οσίου Μελετίου και μία ημέρα πριν από την έναρξη του νέου εκκλησιαστικού έτους (αρχή της ινδίκτου), αναβιώνει στη Σαλαμίνα το έθιμο “Σιρ Μελέτη”, άρρηκτα συνυφασμένο με το στοιχείο της φωτιάς. Η ονομασία προέρχεται από την παράφραση του “Σιν Μελέτη’’ που στα αρβανίτικα σημαίνει το άναμμα της φωτιάς.

Σύμφωνα με την ιστορία και τις θρησκευτικές δοξασίες η 1η Σεπτέμβρη αποτελούσε για τους Ρωμαίους ένα είδος πρωτοχρονιάς, που την αποκαλόυσαν Ίνδικτο, λατινική λέξη (indicto) που σημαίνει ορισμός. Ο όρος προήλθε από τη συνήθεια των Ρωμαίων αυτοκρατόρων να ορίζουν διά θεσπίσματος για διάστημα δεκαπέντε ετών το ποσό του ετήσιου φόρου που εισέπρατταν αυτή την εποχή για τη συντήρηση του στρατού (Μελίρρυτος-Κυριακός, 1836). Κατά τη λαϊκή παράδοση σε πολλά μέρη της Ελλάδος, κυρίως στα νησιά μετά το Δεκαπενταύγουστο άρχιζαν οι προετοιμασίες, έπρεπε να είχε καθαριστεί και βαφτεί το υπόγειο, να πλενόταν το πατητήρι εν όψει του τρύγου και άλλα (Φωτοπούλου, 2004).

 

*Το άναμμα της φωτιάς (Πηγή: Salaminionvima)

Αναλυτικά, στο πλαίσιο του εθίμου, που λάμβανε χώρα στην έναρξη του τρύγου, οι κάτοικοι του νησιού άναβαν μεγάλες φωτιές σε γειτονιές, πλατείες, αλάνια και σταυροδρόμια, συναγωνιζόμενοι ποια γειτονιά θα επιτύχει να ανάψει τη μεγαλύτερη. Ως καύσιμα υλικά χρησιμοποιούνταν ξύλα, παλιά βαρέλια και έπιπλα ή υπολείμματα από τον καθαρισμό και την επισκευή βαρελιών, άχρηστα αντικείμενα που συνέλεγαν οι κάτοικοι από τα χωράφια και τις άκρες της πόλης κτλ. (Λεκάκης, 2001). Όσοι, δε, φοβούνταν, μικροί και μεγάλοι, διασκέδαζαν πηδώντας πάνω από τις αναμμένες φωτιές, διατρέχοντας βέβαια τον κίνδυνο να καψαλιστούν, όπως και συνέβαινε ενίοτε.

Το έθιμο είχε έντονο συμβολικό χαρακτήρα, καθώς η χρήση της φωτιάς είχε σκοπό τον εξαγνισμό, την κάθαρση και την εκδίωξη του κακού ενόψει της έλευσης του φθινοπώρου και του χειμώνα. Γι’ αυτό κάθε φορά που πηδούσαν πάνω από την φωτιά εύχονταν “να φύγουμε από τα κακά και να πάμε στα καλά’’. Έτσι, λοιπόν, εντάσσεται στα λεγόμενα “έθιμα ευετηρίας”, με τα οποία επιδιώκεται μέσω της τελετουργίας η εξασφάλιση της υγείας και της καλής σοδειάς για τη νέα χρονιά. Σήμερα το έθιμο του “Σιρ Μελέτη” αναβιώνει στο νησί κάθε χρόνο από ντόπιους!


Βιβλιογραφικές Αναφορές

Λεκάκης, Γ. (2001). Τάματα και Αναθήματα. Αθήνα: Εκδόσεις Γεωργιάδης.

Μελίρρυτος-Κυριακός, Ι. (1836). Χρονολογία ιστορική / φιλοπονηθείσα υπό Κυριακού Μελιρρύτου του Θεσσαλονικέως. Ρέθυμνο: Εκδόσεις Πανεπιστήμιο Κρήτης.

Φωτοπουλου, Α. (2004). Παιδιά, πάμε στο χωριό μου για τρύγο;. Αθήνα: Εκδόσεις Γερμανός.